In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Lierens D. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-03 Onderwerp: levensmiddelen niet ontvangen, wel wasgoed en een brief.

Van: Lierens D. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-03 Onderwerp: levensmiddelen niet ontvangen, wel wasgoed en een brief.

Briefkaart van David Lierens aan H. Lierens vanuit kamp Westerbork

Plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 25&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1959-06 Opmerking: woon- en schoolfunctie

Plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 25&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1959-06 Opmerking: woon- en schoolfunctie

Plattegrond met aanzichten en doorsnede van barak 25 in woonoord Schattenberg

Van:&nbsp;bekenden (drie schrijvers)(drieën, Tobie en Tet)&nbsp; Aan: Leefsma-Wolf, Matje Plaats:&nbsp;Westerbork, kamp Datum: 1942-10 Onderwerp: De schrijver schrijft reeds zijn derde brief en hoopt dat Matje deze eindelijk ontvangen mag; het is koud; problemen met de was die maar niet wil drogen; een paar dagen Abraham al niet gezien. De schrijver is bang dat hij is doorgestuurd; zelf ook bang aanstaande vrijdag doorgestuurd te worden; hoort net dat Abraham is doorgestuurd; het leven is erg in het kamp. Schrijver 2 (Tobie): probeert werk in het kamp te krijgen; zijn vader en moeder zijn op dezelfde dag als Abraham vertrokken, de donderdagmiddag voor het laatst met hun gesproken, hoort net dat zij ook zijn vertrokken; het eten in het kamp is reusachtig, de schrijver geeft een opsomming.. Schrijver 3 (Tet): ze heeft een vrije dag, de eerste sinds haar komst. Ze heeft het druk, maar het werk is wel prettig; uit de brief blijkt dat Thijsje goed wordt verzorgt en elke dag zijn moeder in het ziekenhuis kan opzoeken, geschreven vanuit barak 5.

Van:&nbsp;bekenden (drie schrijvers)(drieën, Tobie en Tet)&nbsp; Aan: Leefsma-Wolf, Matje Plaats:&nbsp;Westerbork, kamp Datum: 1942-10 Onderwerp: De schrijver schrijft reeds zijn derde brief en hoopt dat Matje deze eindelijk ontvangen mag; het is koud; problemen met de was die maar niet wil drogen; een paar dagen Abraham al niet gezien. De schrijver is bang dat hij is doorgestuurd; zelf ook bang aanstaande vrijdag doorgestuurd te worden; hoort net dat Abraham is doorgestuurd; het leven is erg in het kamp. Schrijver 2 (Tobie): probeert werk in het kamp te krijgen; zijn vader en moeder zijn op dezelfde dag als Abraham vertrokken, de donderdagmiddag voor het laatst met hun gesproken, hoort net dat zij ook zijn vertrokken; het eten in het kamp is reusachtig, de schrijver geeft een opsomming.. Schrijver 3 (Tet): ze heeft een vrije dag, de eerste sinds haar komst. Ze heeft het druk, maar het werk is wel prettig; uit de brief blijkt dat Thijsje goed wordt verzorgt en elke dag zijn moeder in het ziekenhuis kan opzoeken, geschreven vanuit barak 5.

Brief van bekenden aan Matje Leefsma vanuit kamp Westerbork

Van: Tolk&amp;Co., Handelsonderneming Aan: afdeling Buitendienst Plaats: Heemstede Datum:&nbsp;1945-05 Onderwerp: lijst van spoormateriaal, in gebruik bij Kamp Westerbork als checklist gebruikt. Met een handgeschreven opmerking dat de 50 pk locomotief op 15-08-1945 weer retour is.

Van: Tolk&amp;Co., Handelsonderneming Aan: afdeling Buitendienst Plaats: Heemstede Datum:&nbsp;1945-05 Onderwerp: lijst van spoormateriaal, in gebruik bij Kamp Westerbork als checklist gebruikt. Met een handgeschreven opmerking dat de 50 pk locomotief op 15-08-1945 weer retour is.

Lijst van Tolk&Co aan de afdeling Buitendienst van Interneringskamp Westerbork

Foto van de Joodse gymnastiekvereniging Atilla. Plaats: Groningen Datum: begin jaren twintig Onderwerp: David Simmeren (1907) is de turner 2de van rechts.

Foto van de Joodse gymnastiekvereniging Atilla. Plaats: Groningen Datum: begin jaren twintig Onderwerp: David Simmeren (1907) is de turner 2de van rechts.

Foto van de Joodse gymnastiekvereniging Atilla

Van: Bielschowsky, Hilde Aan: Guten Maedels Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Oderwerp: een zeepdoos, thermosfles en meerder spullen nodig; ook kleding; ze had gehoopt naar Vught te kunnen gaan; nu zit ze in Westerbork, alleen een wonder kan haar nog helpen…om uitstel te krijgen…&nbsp;

Van: Bielschowsky, Hilde Aan: Guten Maedels Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Oderwerp: een zeepdoos, thermosfles en meerder spullen nodig; ook kleding; ze had gehoopt naar Vught te kunnen gaan; nu zit ze in Westerbork, alleen een wonder kan haar nog helpen…om uitstel te krijgen…&nbsp;

Brief van Hilde Bielschowsky vanuit kamp Westerbork

Interieur van een barak.&nbsp; Tekening gemaakt door W. Löwenhardt Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05 Tevens staan op de bedden en de koffers namen genoemd als: S. Lopez (s) Cardozo en Gudema uit Groningen, geboren op 13-11-1890

Interieur van een barak.&nbsp; Tekening gemaakt door W. Löwenhardt Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05 Tevens staan op de bedden en de koffers namen genoemd als: S. Lopez (s) Cardozo en Gudema uit Groningen, geboren op 13-11-1890

Foto van een tekening van het Interieur van een barak

Van: Meta (Loeb-Spiegel, Meta), Leo (Loeb, Leo) Aan:&nbsp;Beste allen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06-17 Onderwerp:&nbsp;Meta spreekt haar dank uit voor de twee pakjes: het eerste pakje met huishoudelijke artikelen en kleren en het tweede met levensmiddelen (suiker, kaas, melkpoeder, honing en truffels). Voor de volgende keer vraagt ze om leverworst, koffie en bloem, want dan kan ze de dagelijkse visite koffie aanbieden. Leo schrijft dat hij nog niet geopereerd is.&nbsp;

Van: Meta (Loeb-Spiegel, Meta), Leo (Loeb, Leo) Aan:&nbsp;Beste allen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06-17 Onderwerp:&nbsp;Meta spreekt haar dank uit voor de twee pakjes: het eerste pakje met huishoudelijke artikelen en kleren en het tweede met levensmiddelen (suiker, kaas, melkpoeder, honing en truffels). Voor de volgende keer vraagt ze om leverworst, koffie en bloem, want dan kan ze de dagelijkse visite koffie aanbieden. Leo schrijft dat hij nog niet geopereerd is.&nbsp;

Brief van Meta Loeb-Spiegel en Leo Loeb aan beste allen vanuit kamp Westerbork

Foto van Grietje Muller

Foto van Walter Suskind met zijn dochter Yvonne en zijn nichtje Margot.

Foto van Walter Suskind met zijn dochter Yvonne en zijn nichtje Margot.

Foto van Walter Suskind met zijn dochter Yvonne (links) en zijn nichtje Margot

Van: Biallosterski, Ben Aan: Jansen, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-09-04 Onderwerp: na inpakken, twee dagen liggend op houten planken, uitstel van transport wegens beschietingen van de treinen; voorlopig gewoon naar kamp Westerbork schrijven…; schrijf zo gauw mogelijk allerlei oorlogsnieuws…

Van: Biallosterski, Ben Aan: Jansen, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-09-04 Onderwerp: na inpakken, twee dagen liggend op houten planken, uitstel van transport wegens beschietingen van de treinen; voorlopig gewoon naar kamp Westerbork schrijven…; schrijf zo gauw mogelijk allerlei oorlogsnieuws…

Ansichtkaart van Ben Biallosterski aan de familie Jansen vanuit kamp Westerbork

Van: Burgemeester gem. Zuidbroek&nbsp; Aan: Ambtenaren Zuidhorn&nbsp; Plaats: Zuidbroek&nbsp; Datum: 1940-10-&nbsp; Onderwerp: overheidspersoneel van Joodse bloede.

Van: Burgemeester gem. Zuidbroek&nbsp; Aan: Ambtenaren Zuidhorn&nbsp; Plaats: Zuidbroek&nbsp; Datum: 1940-10-&nbsp; Onderwerp: overheidspersoneel van Joodse bloede.

Brief van de Burgemeester van de gemeente Zuidbroek aan de ambtenaren in Zuidhorn

Van: L.O. Drenthe Aan: van Zuiden, Marcus Plaats: Hoogeveen Datum: 1945-06-07 Onderwerp: onderduikadres kamp Ybenheer te Fochterloo; toekomstig adres is onbekend.

Van: L.O. Drenthe Aan: van Zuiden, Marcus Plaats: Hoogeveen Datum: 1945-06-07 Onderwerp: onderduikadres kamp Ybenheer te Fochterloo; toekomstig adres is onbekend.

Foto van Werner Albert Siegfried Bloch en Helga Lipinski

Personen