In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Commandant Aan:&nbsp; Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945 Onderwerp: regels voor de bewakers van de NBS: verbod op zingen of andere dan voorgeschreven exercities; geen lijfstraffen, dan op bevel van de bevelvoerende officier; verbod om zich op te houden met gedetineerden in hun barakken of met hun te spreken, anders dan de dienst betreffende.

Van: Commandant Aan:&nbsp; Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945 Onderwerp: regels voor de bewakers van de NBS: verbod op zingen of andere dan voorgeschreven exercities; geen lijfstraffen, dan op bevel van de bevelvoerende officier; verbod om zich op te houden met gedetineerden in hun barakken of met hun te spreken, anders dan de dienst betreffende.

Bekendmaking van de commandant aan de bewakers van de Binnenlandse Strijdkrachten

Van: Kortoef, S Aan: Truus Datum: 1942-07-05 Plaats: Dalfsen (Joods werkkamp: De Vecht) Onderwerp: omstandigheden vergeleken met de stad.

Van: Kortoef, S Aan: Truus Datum: 1942-07-05 Plaats: Dalfsen (Joods werkkamp: De Vecht) Onderwerp: omstandigheden vergeleken met de stad.

Brief van S. Kortoef aan Truus Piket vanuit het Joodse werkkamp De Vecht

Foto van bewoners van kamp Schattenberg Datum: 1950/1951 (winter) Plaats: Westerbork, kamp (repatriëring)

Foto van bewoners van kamp Schattenberg Datum: 1950/1951 (winter) Plaats: Westerbork, kamp (repatriëring)

Foto van Indische Nederlanders in (kamp) Schattenberg

Van: commandant bewakingsdienst Aan:&nbsp; Plaats: Westerbrok, Interneringskamp Datum: 1945-05-02 Onderwerp: onvoldoende geschoold personeel onder de Binnenlandse Strijdkrachten voor de exercities van NSB'ers. Mishandeling van NSB'ers door leden van de Camp Police.

Van: commandant bewakingsdienst Aan:&nbsp; Plaats: Westerbrok, Interneringskamp Datum: 1945-05-02 Onderwerp: onvoldoende geschoold personeel onder de Binnenlandse Strijdkrachten voor de exercities van NSB'ers. Mishandeling van NSB'ers door leden van de Camp Police.

Rapport van de commandant van de bewakingsdienst

Gebeurtenissen kamp Westerbork

Sterilisatie-actie kamp Westerbork

Ontvluchtingen kamp Westerbork

Mishandelingen kamp Westerbork

Joelfeesten

Dolle Dinsdag kamp Westerbork

Vertrek Molukkers kamp Westerbork

Vertrek Indische Nederlanders kamp Westerbork

Bevrijdingsacties kamp Westerbork

Westerborkfilm

Bevrijding kamp Westerbork

Overname kamp Westerbork door de nazi's

Ingebruikneming Westerbork

Sabotage en verzet kamp Westerbork

Conflicten tussen Duitse en Nederlandse Joden kamp Westerbork

Proclamatie RMS kamp Westerbork

Bezetting postkantoor door de groep Leasa

Komst Molukkers kamp Westerbork

Komst Indische Nederlanders kamp Westerbork

Sluiting Interneringskamp Westerbork

Komst eerste NSB'ers Interneringskamp Westerbork

Polio epidemie kamp Westerbork

Verjaardagen kamp Westerbork

Leeghalen Joodse werkkampen

Branden kamp Westerbork

Vliegtuigaanvallen kamp Westerbork

Huwelijken kamp Westerbork

Joodse feestdagen kamp Westerbork

Executies verzetsstrijders in Westerbork

Mislukt evacuatieplan Westerbork

Landelijke razzia op Nederlandse Sinti en Roma

Opheffing kamp Westerbork

Vrouwenmars van Westerbork

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats; Westerbork, kamp Ze heeft op 31 juli 1944 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats; Westerbork, kamp Ze heeft op 31 juli 1944 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Ausweis van Lena Cohen-Nijstad

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats: Westerbork, kamp Ze heeft op 18/19 okt. 1943 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats: Westerbork, kamp Ze heeft op 18/19 okt. 1943 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Opperwachtmeester, Detachement der Marechaussee. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-23 Onderwerp: bewaking slagboom 'post West' en 'post Oost', marechaussee en wachtwoorden. Antwoord op brief van 22 juni ' 45 nr. 9 aan 1e Lt. Janson.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Opperwachtmeester, Detachement der Marechaussee. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-23 Onderwerp: bewaking slagboom 'post West' en 'post Oost', marechaussee en wachtwoorden. Antwoord op brief van 22 juni ' 45 nr. 9 aan 1e Lt. Janson.

Instructie van J.G. Buijvoets aan de opperwachtmeester van de marechaussee over bewaking bij de verschillende posten

Van: de directeur van de Rijksdienst van het Nationale Plan Aan: de burgmeester van Beilen Plaats: Den Haag Datum: 1942-08-21 Onderwerp: in contact gesteld met de Duitse autoriteiten; spoorlijn zal uiteindelijk weer verwijderd worden; &nbsp;geen zin met Binnenlandse Zaken hierover te hebben…

Van: de directeur van de Rijksdienst van het Nationale Plan Aan: de burgmeester van Beilen Plaats: Den Haag Datum: 1942-08-21 Onderwerp: in contact gesteld met de Duitse autoriteiten; spoorlijn zal uiteindelijk weer verwijderd worden; &nbsp;geen zin met Binnenlandse Zaken hierover te hebben…

Brief van de directeur van de Rijksdienst van het Nationale Plan aan de burgemeester van Beilen

Van: de Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters Aan: de aanvrager Plaats: Den Haag Datum: 1947-12-24 Onderwerp: overlijden Keetje de Vries.

Van: de Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters Aan: de aanvrager Plaats: Den Haag Datum: 1947-12-24 Onderwerp: overlijden Keetje de Vries.

Brief van de Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters betreffende het lot van Keetje de Vries

Van: N.V. het Spoorwegbouwbedrijf Aan: de burgemeester van Beilen Plaats: Utrecht Datum: 1942-08-03&nbsp; Onderwerp: aanleg van de spoorlijn; kruisen van de weg Hooghalen-Rolde; bevloering van de overweg.

Van: N.V. het Spoorwegbouwbedrijf Aan: de burgemeester van Beilen Plaats: Utrecht Datum: 1942-08-03&nbsp; Onderwerp: aanleg van de spoorlijn; kruisen van de weg Hooghalen-Rolde; bevloering van de overweg.

Brief van het Spoorwegbouwbedrijf aan de burgemeester van Beilen

Plattegrond van de spooraansluiting naar kamp Westerbork vanuit Hooghalen Plaats: Hooghalen Datum: 1942-07-28

Plattegrond van de spooraansluiting naar kamp Westerbork vanuit Hooghalen Plaats: Hooghalen Datum: 1942-07-28

Plattegrond van de spooraansluiting naar kamp Westerbork vanuit Hooghalen

Van: De Nederlandse Spoorwegen Aan: wie het betreft Plaats: Utrecht Datum: 1942-07-11 Onderwerp: Dienstregeling betreffende binnenkomende en uitgaande transporten naar en vanuit kamp Westerbork. Ingaande vanaf 2 november 1942.

Van: De Nederlandse Spoorwegen Aan: wie het betreft Plaats: Utrecht Datum: 1942-07-11 Onderwerp: Dienstregeling betreffende binnenkomende en uitgaande transporten naar en vanuit kamp Westerbork. Ingaande vanaf 2 november 1942.

Dienstregeling betreffende binnenkomende en uitgaande transporten naar en vanuit kamp Westerbork

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Ali Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 (najaar) Onderwerp: brief clandestien verstuurd; geen geld meer sturen

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Ali Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 (najaar) Onderwerp: brief clandestien verstuurd; geen geld meer sturen

Brief van Morris Zomerplaag aan Ali vanuit kamp Westerbork

Van: Viool, Josua Aan: Eef (dochter), Joost en Rika&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: transport en brieven schrijven, moet vrijdag op transport, brieven kunnen alleen illegaal verstuurd worden.

Van: Viool, Josua Aan: Eef (dochter), Joost en Rika&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: transport en brieven schrijven, moet vrijdag op transport, brieven kunnen alleen illegaal verstuurd worden.

Brief van Josua Viool aan het gezin van zijn dochter Eva vanuit kamp Westerbork

Uitbreiding.&nbsp; Uitbreiding van kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1943 Bouw van een deel van het kamp.&nbsp; Op de foto niet-Joodse mannen aan het werk.&nbsp; V l.n.r.: Albert Jongman, Max Jonker, gebukt Victor H.J. Jongman.

Uitbreiding.&nbsp; Uitbreiding van kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1943 Bouw van een deel van het kamp.&nbsp; Op de foto niet-Joodse mannen aan het werk.&nbsp; V l.n.r.: Albert Jongman, Max Jonker, gebukt Victor H.J. Jongman.

Niet-Joodse arbeiders bouwen een fundering van een barak

Van: de Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters Aan: de aanvrager Plaats: Den Haag Datum: 1947-12-24 Onderwerp: overlijden Alexander Andries van Dam.

Van: de Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters Aan: de aanvrager Plaats: Den Haag Datum: 1947-12-24 Onderwerp: overlijden Alexander Andries van Dam.

Brief van de Rijksinspectie van de Bevolkingsregisters betreffende het lot van Alexander Andries van Dam

Lagerbefehl No. 1&nbsp; Datum: 1943-01-11&nbsp; Gebruik Duitse taal, gebruik kleurpotloden in Lagerbedrijven, nieuwe dienstafdelingen: Lagerkommandantur en registratie, Dienstleidersrapport, telefoonvergunning voor Lageringezetenen, arbeidskaarten&nbsp; blz. 2

Lagerbefehl No. 1&nbsp; Datum: 1943-01-11&nbsp; Gebruik Duitse taal, gebruik kleurpotloden in Lagerbedrijven, nieuwe dienstafdelingen: Lagerkommandantur en registratie, Dienstleidersrapport, telefoonvergunning voor Lageringezetenen, arbeidskaarten&nbsp; blz. 2

Lagerbefehl No. 1

Persoonbewijs van: Wijnberg, Alexander Afgegeven 1941-10-30 te Hoogeveen. Nr. 011735

Persoonbewijs van: Wijnberg, Alexander Afgegeven 1941-10-30 te Hoogeveen. Nr. 011735

Persoonsbewijs van Alexander Wijnberg

Van: de Jong, M., kampintendant Aan: dhr. Braker, commandant van de bewakingstroepen N.B.S. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-03 Onderwerp: verzoek om eenheid in controle bij binnenkomst en verlaten van het kamp.

Van: de Jong, M., kampintendant Aan: dhr. Braker, commandant van de bewakingstroepen N.B.S. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-03 Onderwerp: verzoek om eenheid in controle bij binnenkomst en verlaten van het kamp.

Verzoek van M. de Jong aan Braker, commandant van de Bewakingstroepen N. B. S.

Afrastering van het interneringskamp.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; Afrastering gezien vanuit wachttoren Zuid met verlichting van buiten naar binnen en een pad voor de bewakers.

Afrastering van het interneringskamp.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; Afrastering gezien vanuit wachttoren Zuid met verlichting van buiten naar binnen en een pad voor de bewakers.

Foto van de afrastering van het Interneringskamp Westerbork

Van: Huisman, G.K. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-09-29 Onderwerp: tewerkstelling gedetineerden (mannen en vrouwen) die zich drukken voor werk buiten het kamp; controle met onder andere Maurits Montezinos; &nbsp;barakken en straffen.

Van: Huisman, G.K. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-09-29 Onderwerp: tewerkstelling gedetineerden (mannen en vrouwen) die zich drukken voor werk buiten het kamp; controle met onder andere Maurits Montezinos; &nbsp;barakken en straffen.

Brief van G.K. Huisman aan J. G. Buijvoets over tewerkstelling van gedetineerden die zich drukken

Van: Turksma-Cohen, S.&nbsp; Aan: Lackrooy, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-07-12&nbsp; Onderwerp: haast geen bagage mee kunnen nemen; pakketten; dochter getrouwd met oud-kampbewoner Heinz Feigenbaum, waardoor Sperre, hoop op langer te kunnen blijven.

Van: Turksma-Cohen, S.&nbsp; Aan: Lackrooy, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-07-12&nbsp; Onderwerp: haast geen bagage mee kunnen nemen; pakketten; dochter getrouwd met oud-kampbewoner Heinz Feigenbaum, waardoor Sperre, hoop op langer te kunnen blijven.

Briefkaart van S. Turksma-Cohen aan mevrouw Lackrooy vanuit kamp Westerbork

Toelichting over verschillende collectiestukken die in het bezit van Aad van As waren: Oranje sjerp; prenttekening; fotoalbum Humor und Melodie en de&nbsp;De Westerborker.

Toelichting over verschillende collectiestukken die in het bezit van Aad van As waren: Oranje sjerp; prenttekening; fotoalbum Humor und Melodie en de&nbsp;De Westerborker.

Verslag van Aad van As over verschillende collectiestukken

Geschreven door: verschillende voormalige kampgevangenen kort na de bevrijding van het kamp. Onderwerp: Westerbork, kamp.

Geschreven door: verschillende voormalige kampgevangenen kort na de bevrijding van het kamp. Onderwerp: Westerbork, kamp.

Manuscript over allerlei aspecten uit het dagelijkse leven in het kamp en de vervolging der Joden