In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Blits-Lam, Sonja Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-02 Onderwerp: Sonja is op haar werk; brief van Jannie ontvangen over het afstaan van haar kind, beter dat, dan naar Duitsland; Sonja's opa en oma zijn weggehaald. Haar opa is blind, ‘wat moeten ze daar nu mee doen?'; geen bonnen vergeten mee te nemen…

Van: Blits-Lam, Sonja Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-02 Onderwerp: Sonja is op haar werk; brief van Jannie ontvangen over het afstaan van haar kind, beter dat, dan naar Duitsland; Sonja's opa en oma zijn weggehaald. Haar opa is blind, ‘wat moeten ze daar nu mee doen?'; geen bonnen vergeten mee te nemen…

Brief van Sonja Blits-Lam aan de familie Veer vanuit Amsterdam

Joodse gemeenten in Drenthe

Joodse gemeente Zuidlaren

Van: moeder en Louis Aan: de kinderen en schoonkinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03 Onderwerp: opgepakt in de avond; moeten wachten in de wachtkamer van het Centraal Station te Groningen; de volgende ochtend naar kamp Westerbork; daar opgewacht en begeleid door zoon Louis; schoondochter, Hennij, &nbsp;was bezig met het uitdelen van eten; moeder kwam in een grote woonbarak terecht (barak 68); er zitten wel 400 mensen; ze kon de nacht niet slapen; vader ligt in ziekenbarak 83, moeder kan hem elke dag bezoeken; elke week vertrekken 1300 personen; ze weten het de pas de avond te voren en moet dan s' morgens om 5 uur opstaan; zoon Louis schrijft op dezelfde briefkaart dat hij nog niet weet of zijn ouders dinsdag op transport moeten gaan…

Van: moeder en Louis Aan: de kinderen en schoonkinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03 Onderwerp: opgepakt in de avond; moeten wachten in de wachtkamer van het Centraal Station te Groningen; de volgende ochtend naar kamp Westerbork; daar opgewacht en begeleid door zoon Louis; schoondochter, Hennij, &nbsp;was bezig met het uitdelen van eten; moeder kwam in een grote woonbarak terecht (barak 68); er zitten wel 400 mensen; ze kon de nacht niet slapen; vader ligt in ziekenbarak 83, moeder kan hem elke dag bezoeken; elke week vertrekken 1300 personen; ze weten het de pas de avond te voren en moet dan s' morgens om 5 uur opstaan; zoon Louis schrijft op dezelfde briefkaart dat hij nog niet weet of zijn ouders dinsdag op transport moeten gaan…

Briefkaart van Sientje de Groot-Nieweg en haar zoon Louis aan familie vanuit kamp Wetsterborkrk

Oppakken en verzamelen

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Kloosterhaar

Joods werkkamp Havelte

Joods werkkkamp het Amsterdamsche Bos

Heidemij

Joods werkkamp Betlem

Joods werkkamp Ybenheer

Joods werkkamp Vledder

Joods werkkamp Twilhaar

Joods werkkamp Beugelen

Joods werkkamp Balderhaar

Joods werkkamp Arriën

Joods werkkamp 't Schut

Joods werkkamp Bruinhorst

Joods werkkamp de Bruine Enk

Joods werkkamp de Beetse

Joods werkkamp Conrad

Joods werkkamp de Wittebrink

Joods werkkamp de Wite Pael

Joods werkkamp de Vecht

Joods werkkamp de Vanenburg

Joods werkkamp de Landweer

Joods werkkamp de Fledders

Joods werkkamp Geesbrug

Joods werkkamp Echten

Joods werkkamp Diever B

Joods werkkamp Diever A

Joods werkkamp de Zomp

Joods werkkamp Kremboong

Joods werkkamp It Petgat

Joods werkkamp het Wijde Gat

Joods werkkamp Overbroek

Joods werkkamp Gijsselte

Joods werkkamp Orvelte

Joods werkkamp Oranjekanaal

Joods werkkamp Molengoot

Joods werkkamp Mantinge

Joods werkkamp Linde

Joods werkkamp Lievelde

Joods werkkamp Stuifzand

Joods werkkamp Schaarshoek

Joods werkkamp Ruinen

Joods werkkamp Palästina

Dag-Joodse Werkkampen

Dag en nacht-Joodse werkkampen

De woning van de kampcommandant (Buijvoets) Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945-1948

De woning van de kampcommandant (Buijvoets) Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945-1948

Foto van de woning van de commandant in het Interneringskamp Westerbork

Van: Ernst Aan: Sem en Co (Bonn) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-13 Onderwerp: &nbsp;brieven en pakketten ontvangst Ernst regelmatig; peulvruchten heeft hij niet zoveel nodig, omdat hij ze moeilijk bereiden kan; neef van Sem in het kamp opgezocht en een pakketje gegeven en een brood; over families die er nog zijn; vooruitzichten voor Sem zijn volgens Ernst ook niet fraai; verzoek om verschillende personen te benaderen en te vragen hoe het men hen gaat en de groeten overbrengen; als Ernst vrij is probeert hij te lezen wat hij te pakken kan krijgen; hij zal het wel rooien, wel een groot verschil met twee weken ervoor; een goede bekende van hem komt binnenkort naar Amsterdam…

Van: Ernst Aan: Sem en Co (Bonn) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-13 Onderwerp: &nbsp;brieven en pakketten ontvangst Ernst regelmatig; peulvruchten heeft hij niet zoveel nodig, omdat hij ze moeilijk bereiden kan; neef van Sem in het kamp opgezocht en een pakketje gegeven en een brood; over families die er nog zijn; vooruitzichten voor Sem zijn volgens Ernst ook niet fraai; verzoek om verschillende personen te benaderen en te vragen hoe het men hen gaat en de groeten overbrengen; als Ernst vrij is probeert hij te lezen wat hij te pakken kan krijgen; hij zal het wel rooien, wel een groot verschil met twee weken ervoor; een goede bekende van hem komt binnenkort naar Amsterdam…

Brief van Ernst aan Sem en Co (Bonn) vanuit kamp Westerbork

Omstanders kamp Westerbork

Vrij personeel kamp Westerbork

Van: Frankforter, Johanna of Olga Aan: Appie Plaats: Westerbork, kamp, barak 35 Datum: 1943 Onderwerp: blij met de gebreide handschoenen; verblijft in barak 35; vertrek van een trein; over haar vader en het eten (witte kool en rode kool) en drinken in het kamp…

Van: Frankforter, Johanna of Olga Aan: Appie Plaats: Westerbork, kamp, barak 35 Datum: 1943 Onderwerp: blij met de gebreide handschoenen; verblijft in barak 35; vertrek van een trein; over haar vader en het eten (witte kool en rode kool) en drinken in het kamp…

Briefkaart van Olga of Johanna Frankforter aan lieve Appie

Van: lt. Buijvoets Aan: v.d Hert-Bronkhorst, Sonja Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-28 Onderwerp: mogen verlaten van het kamp voor werkzaamheden buiten het kamp.

Van: lt. Buijvoets Aan: v.d Hert-Bronkhorst, Sonja Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-28 Onderwerp: mogen verlaten van het kamp voor werkzaamheden buiten het kamp.

Bewijs voor het mogen verlaten van het kamp voor werkzaamheden

Van: Mr. Boutelje, A. (een vriend) Aan: Simon, Ludwig Plaats: onbekend Datum: 1941-05-10 Onderwerp: adviezen…

Van: Mr. Boutelje, A. (een vriend) Aan: Simon, Ludwig Plaats: onbekend Datum: 1941-05-10 Onderwerp: adviezen…

Brief van Mr. A. Boutelje aan Ludwig Simon

Foto van het echtpaar Moses-Aussen.

Foto van het echtpaar Moses-Aussen

Foto van dwangarbeiders in het Joods werkkamp Vledder Plaats: Vledder, Joods werkkamp Datum: 1942-08-31 Onderwerp: groep Joodse dwangarbeiders; Simon Italie refereert naar deze foto is zijn brief van 6 september 1942; naast hem zitten twee andere Eindhovenaren…

Foto van dwangarbeiders in het Joods werkkamp Vledder Plaats: Vledder, Joods werkkamp Datum: 1942-08-31 Onderwerp: groep Joodse dwangarbeiders; Simon Italie refereert naar deze foto is zijn brief van 6 september 1942; naast hem zitten twee andere Eindhovenaren…

Foto van dwangarbeiders in het Joods werkkamp Vledder

Breslauer, Werner Rudolf Arthur Pins aan het koren maaien Kamp Westerbork, 1943-1944

Breslauer, Werner Rudolf Arthur Pins aan het koren maaien Kamp Westerbork, 1943-1944

Arthur Pins aan het koren maaien bij kamp Westerbork

Van: Sarluis, Bernard Aan: Sarluis, Jack (zoon) Plaats: Beugelen, Joods werkkamp, kamer 5 Datum: 1942-09 Onderwerp: groet uit het Joods werkkamp Beugelen/Staphorst.

Van: Sarluis, Bernard Aan: Sarluis, Jack (zoon) Plaats: Beugelen, Joods werkkamp, kamer 5 Datum: 1942-09 Onderwerp: groet uit het Joods werkkamp Beugelen/Staphorst.

Ansichtkaart van Bernard Sarluis aan Jack Sarluis vanuit het Joods werkkamp Beugelen

Van: N.C.I.M Aan: de kamcommandant/Bronkhorst, Sonja Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-14 Onderwerp: vrijgeven van Sonja Bronkhorst; zij is politiek betrouwbaar.

Van: N.C.I.M Aan: de kamcommandant/Bronkhorst, Sonja Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-14 Onderwerp: vrijgeven van Sonja Bronkhorst; zij is politiek betrouwbaar.

Mededeling van N.C.I.M. aan de kampcommandant betreft het vrijgeven van Sonja van der Hert-Bronkhorst

Van: Sarluis, Bernard Aan: Sarluis, Jack (zoon) Plaats: Beugelen, Joods werkkamp, kamer 5 Datum: 1942 Onderwerp: groet uit het Joods werkkamp Beugelen/Staphorst.

Van: Sarluis, Bernard Aan: Sarluis, Jack (zoon) Plaats: Beugelen, Joods werkkamp, kamer 5 Datum: 1942 Onderwerp: groet uit het Joods werkkamp Beugelen/Staphorst.

Van: Sarluis, Bernard Aan: Sarluis, Jack (zoon) Plaats: Beugelen, Joods werkkamp, kamer 5 Datum: 1942-09 Onderwerp: dank voor de brief en geldontvanger; doe het via een postwissel, anders krijgt Bernard er last mee; &nbsp;hij moet ophouden met schrijven, want ze gaan eten…

Van: Sarluis, Bernard Aan: Sarluis, Jack (zoon) Plaats: Beugelen, Joods werkkamp, kamer 5 Datum: 1942-09 Onderwerp: dank voor de brief en geldontvanger; doe het via een postwissel, anders krijgt Bernard er last mee; &nbsp;hij moet ophouden met schrijven, want ze gaan eten…

Ansichtkaart van Bernard Sarluis aan Jack Sarluis vanuit het Joods werkkamp Beugelen

Personen