In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Joodsche Raad voor Amsterdam Aan: Gassmann, Heinrich Datum: 1942-05-27 Plaats: Amsterdam Onderwerp: Vertrek naar kamp Westerbork vanaf het Centraal Station om 13.30 op 28 mei 1942.&nbsp;

Van: Joodsche Raad voor Amsterdam Aan: Gassmann, Heinrich Datum: 1942-05-27 Plaats: Amsterdam Onderwerp: Vertrek naar kamp Westerbork vanaf het Centraal Station om 13.30 op 28 mei 1942.&nbsp;

Oproep voor Heinrich Gassmann voor vertrek naar kamp Westerbork

Calendarium kamp Westerbork

1998

Van: Informatiebureau van het Rode Kruis Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1948-11-11 Onderwerp: wat Roosje Querido-Lever is overkomen.

Van: Informatiebureau van het Rode Kruis Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1948-11-11 Onderwerp: wat Roosje Querido-Lever is overkomen.

Informatie van het Rode Kruis over Roosje Querido-Lever

Van: Prins, Fientje Aan: Querido-Lever, Roosje Plaats: Utrecht Datum: 1943-08 Onderwerp: enveloppe waarin een brief zat, gericht aan Roosje Querido in kamp Westerbork, barak 67. Op de enveloppe is het adres doorgestreept en ‘niet aanwezig' opgeschreven. De enveloppe met brief ging dus weer retour.

Van: Prins, Fientje Aan: Querido-Lever, Roosje Plaats: Utrecht Datum: 1943-08 Onderwerp: enveloppe waarin een brief zat, gericht aan Roosje Querido in kamp Westerbork, barak 67. Op de enveloppe is het adres doorgestreept en ‘niet aanwezig' opgeschreven. De enveloppe met brief ging dus weer retour.

Enveloppe van Fientje Prins met daarin een brief gericht aan Roosje Querido-Lever in kamp Westerbork

Foto van de aanleg van de spoorlijn Hooghalen-kamp Westerbork Plaats: Hooghalen-kamp Westerbork Datum: 1942-07/08

Foto van de aanleg van de spoorlijn Hooghalen-kamp Westerbork Plaats: Hooghalen-kamp Westerbork Datum: 1942-07/08

Foto van de aanleg van de spoorlijn Hooghalen-kamp Westerbork

Van: Querido, Abraham Aan: Fien (Prins-Snof) en Rika Plaats: Westerbork, kamp, barak 6, zaal 4 Datum: 1945-01-14 Onderwerp: Abraham maakt het best, het ontbreekt hem aan niets; er is alleen te weinig te roken; een pakketje is welkom; briefpost; mogelijkheid voor Austausch (uitwisseling naar geallieerd gebied); medisch praatje gehouden voor kamergenoten, het werd zeer gewaardeerd…

Van: Querido, Abraham Aan: Fien (Prins-Snof) en Rika Plaats: Westerbork, kamp, barak 6, zaal 4 Datum: 1945-01-14 Onderwerp: Abraham maakt het best, het ontbreekt hem aan niets; er is alleen te weinig te roken; een pakketje is welkom; briefpost; mogelijkheid voor Austausch (uitwisseling naar geallieerd gebied); medisch praatje gehouden voor kamergenoten, het werd zeer gewaardeerd…

Brief van Abraham Querido aan Fien Prins-Snof en Rika vanuit kamp Westerbork

Van: dr. Herschmann, Friedrich Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1934-08-11 Onderwerp: dienstverband

Van: dr. Herschmann, Friedrich Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1934-08-11 Onderwerp: dienstverband

Getuigschrift van Dr. Friedrich Herschmann over het dienstverband van Helene Büks

Van: Prins-Snof, Fientje Aan: Querido-Lever, Roosje Plaats: Utrecht Datum: 1943-08-22 Onderwerp: hoop dat Roosje zich weet te schikken in haar lot; voedselpakket; graag terug schrijven.

Van: Prins-Snof, Fientje Aan: Querido-Lever, Roosje Plaats: Utrecht Datum: 1943-08-22 Onderwerp: hoop dat Roosje zich weet te schikken in haar lot; voedselpakket; graag terug schrijven.

Brief van Fientje Prins-Snof aan Roosje Querido-Lever vanuit Utrecht

Van: Langstadt, W. Aan: Frank, Max Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02 Onderwerp: bedankt voor het pakketje; Max zijn moeder is gedeporteerd; Ze hebben haar niet kunnen spreken, omdat Wilhelm voor 5 dagen niet in het kamp was en zijn vrouw haar barak niet kon verlaten; ze heeft een bericht achtergelaten…; blijven hopen op contact.

Van: Langstadt, W. Aan: Frank, Max Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02 Onderwerp: bedankt voor het pakketje; Max zijn moeder is gedeporteerd; Ze hebben haar niet kunnen spreken, omdat Wilhelm voor 5 dagen niet in het kamp was en zijn vrouw haar barak niet kon verlaten; ze heeft een bericht achtergelaten…; blijven hopen op contact.

Briefkaart van W. Langstadt aan Max Frank vanuit kamp Westerbork

Van: Prins, Fientje Aan: Querido-Lever, Roosje Plaats: Utrecht Datum: 1943-08 Onderwerp: enveloppe waarin een brief zat, gericht aan Roosje Querido in kamp Westerbork, barak 67. Op de enveloppe is het adres doorgestreept en ‘Transp’ (op transport) geschreven. De enveloppe met brief ging dus weer retour.

Van: Prins, Fientje Aan: Querido-Lever, Roosje Plaats: Utrecht Datum: 1943-08 Onderwerp: enveloppe waarin een brief zat, gericht aan Roosje Querido in kamp Westerbork, barak 67. Op de enveloppe is het adres doorgestreept en ‘Transp’ (op transport) geschreven. De enveloppe met brief ging dus weer retour.

Enveloppe van Fientje Prins waarin een brief zat gericht aan Roosje Querido-Lever in kamp Westerbork

Van: Donselaar, B.T. (chef hulpsecretarie Lager Westerbork) Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-01-31 Onderwerp: uittreksel persoonsbewijs met pasfoto.

Van: Donselaar, B.T. (chef hulpsecretarie Lager Westerbork) Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-01-31 Onderwerp: uittreksel persoonsbewijs met pasfoto.

Persoonsbewijs (uittreksel) van Inge Polak-Schoenbeck in kamp Westerbork

Werkzaamheden.&nbsp; Kamp Westerbork Datum: 1943-08-01 Werkzaamheden t.b.v. de waterzuiveringsinstallatie.&nbsp;Een stuk van het smalspoor op de weg voor het kamp langs is te zien. Rene Lijdesdorff (midden), Paul Hirsch (rechts) en Werner Löwenhardt (links) zijn op de foto te zien.

Werkzaamheden.&nbsp; Kamp Westerbork Datum: 1943-08-01 Werkzaamheden t.b.v. de waterzuiveringsinstallatie.&nbsp;Een stuk van het smalspoor op de weg voor het kamp langs is te zien. Rene Lijdesdorff (midden), Paul Hirsch (rechts) en Werner Löwenhardt (links) zijn op de foto te zien.

Werkzaamheden voor de nieuwe waterzuivering

Lijst met namen en adressen van Joodse bewoners van Delfzijl, Farmsum, Weiwerd en Oterdum. Hhet gaat in totaal om 135 namen

Lijst met namen en adressen van Joodse bewoners van Delfzijl, Farmsum, Weiwerd en Oterdum. Hhet gaat in totaal om 135 namen

Lijst met namen en adressen van Joodse bewoners van Delfzijl, Farmsum, Weiwerd en Oterdum

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: de Raay, E. Plaats: Den Haag Datum: 1956-01-17 Onderwerp: aanvraag voor een aanvullende bijdrage…

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: de Raay, E. Plaats: Den Haag Datum: 1956-01-17 Onderwerp: aanvraag voor een aanvullende bijdrage…

Brief van de Schade-Enquête-Commissie aan E. de Raay vanuit den Haag

Van: Jannie en Ies Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: vader moeder en Jettie zijn weggehaald; de schrijvers zelf zijn in onderduik…

Van: Jannie en Ies Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: vader moeder en Jettie zijn weggehaald; de schrijvers zelf zijn in onderduik…

Brief van Jannie en Ies aan de familie Veer

Van: de Schade-Enquête-Commissie&nbsp; Aan: de Raay, E. Plaats: Den Haag Datum: 1956-08-22 Onderwerp: intrekken aanvraag aanvullende bijdrage…

Van: de Schade-Enquête-Commissie&nbsp; Aan: de Raay, E. Plaats: Den Haag Datum: 1956-08-22 Onderwerp: intrekken aanvraag aanvullende bijdrage…

Brief van de Schade-Enquête-Commissie aan E. de Raay vanuit Den Haag

Van: Hakker, Ab Aan:&nbsp;de Boer, Reina Plaats: Amsterdam Datum:&nbsp;1941-11-13 Onderwerp: briefpapier met eigen briefhoofd; als hij al Jood reizen mocht, was hij naar haar toegekomen; over een bombardement op Harlingen…

Van: Hakker, Ab Aan:&nbsp;de Boer, Reina Plaats: Amsterdam Datum:&nbsp;1941-11-13 Onderwerp: briefpapier met eigen briefhoofd; als hij al Jood reizen mocht, was hij naar haar toegekomen; over een bombardement op Harlingen…

Brief van Ab Hakker aan Reina de Boer vanuit Amsterdam

Van: van Cleef, Rozette Onderwerp: namen en overige gegevens van familieleden.

Van: van Cleef, Rozette Onderwerp: namen en overige gegevens van familieleden.

Notities over verschillende familieleden

Van:&nbsp;Gerrit Aan: van Duren, Frederika Plaats: Arnhem Datum: 1942-09 Onderwerp: kunstkaart voor Frederika van Duren tijdens haar verblijf in het Huis van Bewaring in Arnhem.

Van:&nbsp;Gerrit Aan: van Duren, Frederika Plaats: Arnhem Datum: 1942-09 Onderwerp: kunstkaart voor Frederika van Duren tijdens haar verblijf in het Huis van Bewaring in Arnhem.

Kaart (kunst) van Gerrit aan Frederika van Duren vanuit Arnhem

Joodse gemeenten in Groningen

Joodse gemeente Usquert

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: de Raay, E. Plaats: Den Haag Datum: 1951-04-16 Onderwerp: geen aanvullende bijdrage huisraadschade toegekend…

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: de Raay, E. Plaats: Den Haag Datum: 1951-04-16 Onderwerp: geen aanvullende bijdrage huisraadschade toegekend…

Brief van de Schade-Enquête-Commissie aan E. de Raay over huisraadschade

Van: de autoriteiten in Tröbitz Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Tröbitz Datum: 1945-05/06&nbsp; Onderwerp: kaart voor het verkrijgen van levensmiddelen.

Van: de autoriteiten in Tröbitz Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Tröbitz Datum: 1945-05/06&nbsp; Onderwerp: kaart voor het verkrijgen van levensmiddelen.

Kaart voor het verkrijgen van levensmiddelen van Inge Polak-Schoenbeck in Tröbitz

Van: Rika (Bamberger) Aan: Line Plaats: Farmsum Datum: 1942-08 Onderwerp: hoe gaat het met verschillende personen, waaronder Jetbora; ze zal brood- en aardappelbonnen toesturen; zeep gemaakt van shampoo en scheerzeep… Line is Golina van Dam-Sleutelberg. In maart 1942 werd ze gedwongen met haar gezin te verhuizen van Farmsum naar Amsterdam.

Van: Rika (Bamberger) Aan: Line Plaats: Farmsum Datum: 1942-08 Onderwerp: hoe gaat het met verschillende personen, waaronder Jetbora; ze zal brood- en aardappelbonnen toesturen; zeep gemaakt van shampoo en scheerzeep… Line is Golina van Dam-Sleutelberg. In maart 1942 werd ze gedwongen met haar gezin te verhuizen van Farmsum naar Amsterdam.

Brief van Rika aan Line vanuit Farmsum

1942

Juli 1942

Van: Gelder, van, T. Aan: Plaats: Datum: 1943-03-29 Onderwerp: transport naar Westerbork van Suze en het gezin waarvan zij uitmaakt. Alleen broer Meijer is naar kamp Vught gestuurd. De fabriek waarin Suze werkt heeft nog pogingen gewaagd haar te behouden voor de fabriek. De route ging via de Zentralstelle-Joodse Schouwburg en de Borneokade naar kamp Westerbork.

Van: Gelder, van, T. Aan: Plaats: Datum: 1943-03-29 Onderwerp: transport naar Westerbork van Suze en het gezin waarvan zij uitmaakt. Alleen broer Meijer is naar kamp Vught gestuurd. De fabriek waarin Suze werkt heeft nog pogingen gewaagd haar te behouden voor de fabriek. De route ging via de Zentralstelle-Joodse Schouwburg en de Borneokade naar kamp Westerbork.

Brief van T. van Gelder over de deportatie van het gezin Philips

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 24 augustus 1942 - Auschwitz

Foto van personeel van de Heidemij en dwangarbeiders bij een werkkeet in de buurt van het Joods werkkamp De Landweer.

Foto van personeel van de Heidemij en dwangarbeiders bij een werkkeet in de buurt van het Joods werkkamp De Landweer.

Foto van personeel van de Heidemij en dwangarbeiders in de buurt van het Joods werkkamp De Landweer

Foto van dwangarbeiders bij de postbarak in het Joods werkkamp Baldehaar.

Foto van dwangarbeiders bij de postbarak in het Joods werkkamp Baldehaar.