In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: de Joodse Raad in Den Haag Aan: medewerkers&nbsp; Plaats: Den Haag Datum: 1942 Onderwerp: instructies voor medewerkers tijdens de nachtdienst.&nbsp;

Van: de Joodse Raad in Den Haag Aan: medewerkers&nbsp; Plaats: Den Haag Datum: 1942 Onderwerp: instructies voor medewerkers tijdens de nachtdienst.&nbsp;

Instructies van de Joodse Raad in Den Haag betreffende nachtdienst

Foto van Eva van Bergen-Denneboom

Foto van Sara Ancona-van Bergen

Van: Goldsteen, A. Aan: Goldsteen-Hoen, T.J. Datum: 1944-08 Plaats: Westerbork, kamp, barak 82 Onderwerp: pakket was goed, alleen boter en shag ontbrak. De vraag is of het verzonden was, omdat het pakket ongeschonden voorkwam. Alfred bevindt zich nu in barak 82, voor lichte zieken en met de bedoeling om geheel op te knappen. Verzoek om het een en andere toe te sturen. Tomaten krijgen ze in het kamp en in het ziekenhuis heeft Alfred 2x kersen gekregen…

Van: Goldsteen, A. Aan: Goldsteen-Hoen, T.J. Datum: 1944-08 Plaats: Westerbork, kamp, barak 82 Onderwerp: pakket was goed, alleen boter en shag ontbrak. De vraag is of het verzonden was, omdat het pakket ongeschonden voorkwam. Alfred bevindt zich nu in barak 82, voor lichte zieken en met de bedoeling om geheel op te knappen. Verzoek om het een en andere toe te sturen. Tomaten krijgen ze in het kamp en in het ziekenhuis heeft Alfred 2x kersen gekregen…

Brief van A. Goldsteen aan T.J. Goldsteen-Hoen vanuit kamp Westerbork

Van: Krell, Maria Aan: de pleegfamilie van haar zoon Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-02/04 Onderwerp: gelukkig met een levensteken van buiten; de eerste 14 dagen in het kamp waren zeer moeilijk voor haar; er gaan geruchten over stakingen; in het kamp zullen ze het gelijk merken aan het licht, water en voedsel; er is slechts een voedselvoorraad voor drie dagen; sinds een week is Mania ziek net als haar nicht; waarschijnlijk doordat zij met Pasen geen brood hebben gegeten en de vele aardappelen niet goed verwerkt zijn; 12.000 mensen opeengepakt in het kamp; ze werkt als verpleegster in barak 85; voor verpleging weinig ruimte; je doet wat je kan; over verzorging van patiënten en psychische begeleiding; hygiëne; verandering van normen door de omstandigheden; mensen zijn na een half jaar afgestompt, de ogen zien dof de verte in; ‘help mij hier doorheen!’; verschillende dingen nodig, ook geld; ze is blij dat ze morgen weer aan het werk kan gaan; met insigne op, ze is het nu dubbel waard; familieleden in het kamp; oom David prikt met een prikstok papiertjes op; Markstein uit Wenen wandelt ook nog rond; hij heeft ontdekt dat hij een Hongaar is, hij wordt in het kamp geïnterneerd; tante Roosje en haar man zijn deze winter ook in Westerbork geweest; Bertha Joosten was met haar man met een straftransport, in onderduik geweest; over strafbarak 67; zelf woont ze in barak 66, hopeloos smerig; over het eten van doctoren en verplegend personeel, bediening, geen lange rijen; extra eten; vanwege lange werkdagen; geen honger, wel behoefte aan verschillende dingen; ze mist een stofbril; brief laten liggen in het raamkozijn, na een uurtje waren de letters met een zandlaag bedekt….; ze heeft moeite met het schrijven in het Nederlands, in het kamp wordt veel Duits en Jiddisch gesproken, dat je de mensen eerst in het Duits aanspreekt; synagogedienst, stampvol; religieuze mensen wachten in berusting, de jeugd in opstand, de a- religieuzen in fatalisme; vannacht brandalarm; alle patiënten aankleden; meerdere NSB-boerderijen afgebrand; hulp van de Notbereitschaft (NB) vanuit het kamp; deze mannen moeten ook exerceren leren; vannacht transportnacht, vreselijk….

Van: Krell, Maria Aan: de pleegfamilie van haar zoon Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-02/04 Onderwerp: gelukkig met een levensteken van buiten; de eerste 14 dagen in het kamp waren zeer moeilijk voor haar; er gaan geruchten over stakingen; in het kamp zullen ze het gelijk merken aan het licht, water en voedsel; er is slechts een voedselvoorraad voor drie dagen; sinds een week is Mania ziek net als haar nicht; waarschijnlijk doordat zij met Pasen geen brood hebben gegeten en de vele aardappelen niet goed verwerkt zijn; 12.000 mensen opeengepakt in het kamp; ze werkt als verpleegster in barak 85; voor verpleging weinig ruimte; je doet wat je kan; over verzorging van patiënten en psychische begeleiding; hygiëne; verandering van normen door de omstandigheden; mensen zijn na een half jaar afgestompt, de ogen zien dof de verte in; ‘help mij hier doorheen!’; verschillende dingen nodig, ook geld; ze is blij dat ze morgen weer aan het werk kan gaan; met insigne op, ze is het nu dubbel waard; familieleden in het kamp; oom David prikt met een prikstok papiertjes op; Markstein uit Wenen wandelt ook nog rond; hij heeft ontdekt dat hij een Hongaar is, hij wordt in het kamp geïnterneerd; tante Roosje en haar man zijn deze winter ook in Westerbork geweest; Bertha Joosten was met haar man met een straftransport, in onderduik geweest; over strafbarak 67; zelf woont ze in barak 66, hopeloos smerig; over het eten van doctoren en verplegend personeel, bediening, geen lange rijen; extra eten; vanwege lange werkdagen; geen honger, wel behoefte aan verschillende dingen; ze mist een stofbril; brief laten liggen in het raamkozijn, na een uurtje waren de letters met een zandlaag bedekt….; ze heeft moeite met het schrijven in het Nederlands, in het kamp wordt veel Duits en Jiddisch gesproken, dat je de mensen eerst in het Duits aanspreekt; synagogedienst, stampvol; religieuze mensen wachten in berusting, de jeugd in opstand, de a- religieuzen in fatalisme; vannacht brandalarm; alle patiënten aankleden; meerdere NSB-boerderijen afgebrand; hulp van de Notbereitschaft (NB) vanuit het kamp; deze mannen moeten ook exerceren leren; vannacht transportnacht, vreselijk….

Brief van Mania Krell aan de pleegfamilie van haar zoon vanuit kamp Westerbork

Van: van Dijk, tante Juup&nbsp; Aan: Arthur Plaats: Westerbork, kamp, barak 86 Datum: 1943 Onderwerp: ze heeft het erg druk; ze is (werkt) bij de post van het ziekenhuis; bij de brief een postzegel voor zijn verzameling…; je vader verlangd heel erg naar jullie…

Van: van Dijk, tante Juup&nbsp; Aan: Arthur Plaats: Westerbork, kamp, barak 86 Datum: 1943 Onderwerp: ze heeft het erg druk; ze is (werkt) bij de post van het ziekenhuis; bij de brief een postzegel voor zijn verzameling…; je vader verlangd heel erg naar jullie…

Brief van tante Juup aan Arthur van Dijk vanuit kamp Westerbork

Van: van Dijk, Salomon Aan: zijn kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01-16 Onderwerp: Salomon heeft net nachtdienst (ketelhuis) gehad; benieuwd of zijn brief van vorige week is terecht gekomen; een Engels vliegtuig is in de buurt van zijn kinderen neergestort, de vijf bemanningsleden zijn ter plaats met militaire eer begraven; zijn kinderen zitten in de buurt van Arnhem (Vorden)…grootvader komt hier vandaan; zijn tantes zijn in Brummen geboren…

Van: van Dijk, Salomon Aan: zijn kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01-16 Onderwerp: Salomon heeft net nachtdienst (ketelhuis) gehad; benieuwd of zijn brief van vorige week is terecht gekomen; een Engels vliegtuig is in de buurt van zijn kinderen neergestort, de vijf bemanningsleden zijn ter plaats met militaire eer begraven; zijn kinderen zitten in de buurt van Arnhem (Vorden)…grootvader komt hier vandaan; zijn tantes zijn in Brummen geboren…

Brief van Salomon van Dijk aan zijn kinderen vanuit kamp Westerbork

Van: van Dijk, Salomon (machinist in het ketelhuis) Aan: zijn drie kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-31 Onderwerp: met hem en zijn vrouw, tante Juup voor zijn kinderen gaat het goed; oom Jaap en zijn vrouw zijn doorgestuurd, nu zijn zij alleen overgebleven; hij zou graag weer voor zijn kinderen willen zorgen (kinderen zijn van een eerder huwelijk, niet Joods); over schoolvakantie, weer naar school gaan en foto's die van zijn kinderen zijn gemaakt…

Van: van Dijk, Salomon (machinist in het ketelhuis) Aan: zijn drie kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-31 Onderwerp: met hem en zijn vrouw, tante Juup voor zijn kinderen gaat het goed; oom Jaap en zijn vrouw zijn doorgestuurd, nu zijn zij alleen overgebleven; hij zou graag weer voor zijn kinderen willen zorgen (kinderen zijn van een eerder huwelijk, niet Joods); over schoolvakantie, weer naar school gaan en foto's die van zijn kinderen zijn gemaakt…

Briefkaart van Salomon van Dijk aan zijn drie kinderen vanuit kamp Westerbork

Van: van Dijk, Salomon (machinist ketelhuis) Aan: zijn drie kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-16 Onderwerp: brief van zijn kinderen ontvangen, het gaat hun goed, het maakt hem gelukkig en stelt hem gerust; het weer in het kamp is regenachtig, echter het is geen koude winter; hij slaapt en eet goed en kan met iedereen goed overweg; hij is al vanaf 24 juli van zijn kinderen gescheiden en sinds 3 oktober 1942 in Westerbork…graag zo goed mogelijk op de hoogte worden houden…

Van: van Dijk, Salomon (machinist ketelhuis) Aan: zijn drie kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-16 Onderwerp: brief van zijn kinderen ontvangen, het gaat hun goed, het maakt hem gelukkig en stelt hem gerust; het weer in het kamp is regenachtig, echter het is geen koude winter; hij slaapt en eet goed en kan met iedereen goed overweg; hij is al vanaf 24 juli van zijn kinderen gescheiden en sinds 3 oktober 1942 in Westerbork…graag zo goed mogelijk op de hoogte worden houden…

Briefkaart van Salomon van Dijk aan zijn kinderen vanuit kamp Westerbork

Twee vorken Met inscriptie "Het Apeldoornsche Bosch"

Twee vorken Met inscriptie "Het Apeldoornsche Bosch"

Bestek uit het Apeldoornsche Bosch

Van: een onbekende Aan: onbekend Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-12-19 Onderwerp: omstandigheden in het kamp en behandeling van gedetineerden in een barak waar ouden en invaliden zaten.&nbsp;

Van: een onbekende Aan: onbekend Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-12-19 Onderwerp: omstandigheden in het kamp en behandeling van gedetineerden in een barak waar ouden en invaliden zaten.&nbsp;

Brief van een onbekende gedetineerde vanuit Interneringskamp Westerbork

Yvonne Süskind is geboren op 28 maart 1939 in Bergen op Zoom. &nbsp;Haar ouders waren vanwege het opkomende antisemitisme in 1938 vanuit Keulen naar Nederland verhuisd. Hier ging haar vader Walter Süskind tijdens de bezetting voor de Joodse Raad in Amsterdam werken. In zijn functie was hij de beheerder van de Hollandsche Schouwburg, waar Amsterdamse Joden zich moesten melden voordat ze gedeporteerd zouden worden naar kamp Westerbork. Uiteindelijk moest het gezin Süskind op 29 september 1943 zelf ook op transport naar Westerbork. Ze kwamen in barak 63. Op 4 september 1944 werden ze vandaaruit op transport gezet naar Theresienstadt.

Calendarium kamp Westerbork

1996

Van: Bertenthal, Martha Aan: Kokje, Greetje Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-27 Onderwerp: dagelijkse gang van zaken

Van: Bertenthal, Martha Aan: Kokje, Greetje Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-27 Onderwerp: dagelijkse gang van zaken

Brief van Martha Bertenthal aan Greetje Kokje vanuit Amsterdam

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: van Dam, Aron, Alexander Plaats: Amsterdam Datum: 1942-07-28 Onderwerp: Werkzaam als bod voor de Joodse Raad. Met handtekeningen van de voorzitters Cohen en Asscher

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: van Dam, Aron, Alexander Plaats: Amsterdam Datum: 1942-07-28 Onderwerp: Werkzaam als bod voor de Joodse Raad. Met handtekeningen van de voorzitters Cohen en Asscher

Verklaring dat Aron van Dam werkzaam is als bode voor de Joodse Raad voor Amsterdam

Foto van Sabine Simon-Smuk De Jodenster is duidelijk zichtbaar

Foto van Sabine Simon-Smuk De Jodenster is duidelijk zichtbaar

Foto van Sabine Simon-Smuk tijdens haar huwelijk

Personen