In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 25 januari 1944 - Auschwitz

Foto van Abraham Roos

Van: de Joodse Raad Aan: betrokkenen Plaats: Datum: 1942 Onderwerp: meenemen van bagage, artikelen voor vrouwen, meisjes, mannen en jongens en medische raadgevingen.

Van: de Joodse Raad Aan: betrokkenen Plaats: Datum: 1942 Onderwerp: meenemen van bagage, artikelen voor vrouwen, meisjes, mannen en jongens en medische raadgevingen.

Instructie voor uitrusting voor werkverruiming in Duitsland

Transport 5 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 8 februari 1944 - Auschwitz

Transporten naar Bergen-Belsen

Transport 23 februari 1943 - Auschwitz

Transport 24 augustus 1942 - Auschwitz

Transporten naar Sobibor

Coseltransporten

Transporten naar Theresienstadt

Transporten naar Auschwitz

Transport 23 januari 1943 - Auschwitz

Transport 18 januari 1943 - Auschwitz

Transport 11 januari 1943 - Auschwitz

Transport 17 maart 1943 - Sobibor

Transport 10 maart 1943 - Sobibor

Transport 16 februari 1943 - Auschwitz

Transport 9 februari 1943 - Auschwitz

Transport 2 februari 1943 - Auschwitz

Transport 29 januari 1943 - Auschwitz

Transport 30 maart 1943 - Sobibor

Transport 2 maart 1943 - Sobibor

Transport 23 maart 1943 - Sobibor

Transport 11 mei 1943 - Sobibor

Transport 4 mei 1943 - Sobibor

Transport 27 april 1943 - Sobibor

Transport 20 april 1943 - Sobibor

Transport 13 april 1943 - Sobibor

Transport 6 april 1943 - Sobibor

Transport 14 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 10 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 7 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 3 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 31 juli 1942 - Auschwitz

Transport 27 juli 1942 - Auschwitz

Transport 24 juli 1942 - Auschwitz

Transport 3 januari 1945 - Libenau

Transport 5 april 1944 - Ravensbrück

Transport 28 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 21 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 17 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 25 september 1942 - Auschwitz

Transport 21 september 1942 - Auschwitz

Transport 18 september 1942 - Auschwitz

Transport 14 september 1942 - Auschwitz

Transport 11 september 1942 - Auschwitz

Transport 7 september 1942 - Auschwitz

Transport 4 september 1942 - Auschwitz

Transport 31 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 2 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 28 september 1942 - Auschwitz

Transport 2 november 1942 - Auschwitz

Transport 30 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 26 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 23 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 19 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 16 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 12 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 9 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 6 november 1942 - Auschwitz

Transport 16 november 1942 - Auschwitz

Transport 10 november 1942 - Auschwitz

Transport 12 december 1942 - Auschwitz

Transport 8 december 1942 - Auschwitz

Transport 4 december 1942 - Auschwitz

Transport 30 november 1942 - Auschwitz

Transport 24 november 1942 - Auschwitz

Transport 20 november 1942 - Auschwitz

Transport 25 februari 1944 - Theresienstadt

Transport 15 februari 1944 - Bergen-Belsen

Transport 1 februari 1944 - Bergen-Belsen

Transport 5 april 1944 - Bergen-Belsen

Transport 5 april 1944 - Auschwitz

Transport 5 april 1944 - Theresienstadt

Transport 23 maart 1944 - Auschwitz

Transport 15 maart 1944 - Bergen-Belsen

Transport 3 maart 1944 - Auschwitz

Transport 31 juli 1944 - Bergen-Belsen

Transport 31 juli 1944 - Theresienstadt

Transport 3 juni 1944 - Auschwitz

Transport 19 mei 1944 - Bergen-Belsen

Transport 19 mei 1944 - Auschwitz

Transport 13 september 1944 - Bergen-Belsen

Transport 4 september 1944 - Theresienstadt

Transport 3 september 1944 - Auschwitz

Transport 1 februari 1944 - Buchenwald

Transport 21 juli 1942 - Auschwitz

Transport 16 juli 1942 - Auschwitz

Transport 5 april 1944 - Buchenwald

Transport 15 juli 1942 - Auschwitz

Transport 9 maart 1944 - Vittel

Transport 5 februari 1944 - Ravensbrück

Transport 25 mei 1943 - Sobibor

Transport 18 mei 1943 - Sobibor

Transport 31 augustus 1943 - Auschwitz

Transport 24 augustus 1943 - Auschwitz

Transport 20 juli 1943 - Sobibor

Transport 13 juli 1943 - Sobibor

Transport 6 juli 1943 - Sobibor

Transport 29 juni 1943 - Sobibor

Transport 8 juni 1943 - Sobibor

Transport 1 juni 1943 - Sobibor

Van: Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-1947 Onderwerp: handgeschreven notitie over materiaal. De helft van het materiaal is bruikbaar, 8 nieuwe spanten zijn nodig. Mogelijk gaat het hier om de bouw van een nieuw kerkgebouw bestaande uit de samenvoeging van twee Franse barakken.

Van: Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-1947 Onderwerp: handgeschreven notitie over materiaal. De helft van het materiaal is bruikbaar, 8 nieuwe spanten zijn nodig. Mogelijk gaat het hier om de bouw van een nieuw kerkgebouw bestaande uit de samenvoeging van twee Franse barakken.

Notitie over bruikbaar barak-materiaal

Van: Het Nederlandse Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Bonn, Samson Plaats: Den Haag Datum: 1948-04-20 Onderwerp: Verklaring over het lot van Jeanette Bonn-de Vries.

Van: Het Nederlandse Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Bonn, Samson Plaats: Den Haag Datum: 1948-04-20 Onderwerp: Verklaring over het lot van Jeanette Bonn-de Vries.

Verklaring van het Rode Kruis over het lot van Jeanette Bonn-de Vries

Van: Aan: Cohen-Haaff Plaats: Kirchhain Datum: 1945-06 Onderwerp: repatriëring.

Van: Aan: Cohen-Haaff Plaats: Kirchhain Datum: 1945-06 Onderwerp: repatriëring.

Bewijs van repatriëring met een stempel van de Stadt Kirchhain van J.C. Cohen-Haaff

Van: Visser-Blits, Elisabeth Aan: de Groot, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05&nbsp; Onderwerp: Elisabeth schreef deze kaart na haar vertrek uit Amsterdam naar kamp Westerbork op 25 mei 1943. Ze schreef dat ze een week in de Schouwburg waren geweest en alle pakjes hadden ontvangen.&nbsp;

Van: Visser-Blits, Elisabeth Aan: de Groot, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05&nbsp; Onderwerp: Elisabeth schreef deze kaart na haar vertrek uit Amsterdam naar kamp Westerbork op 25 mei 1943. Ze schreef dat ze een week in de Schouwburg waren geweest en alle pakjes hadden ontvangen.&nbsp;

Briefkaart van Elisabeth Visser-Blits aan familie de Groot op weg naar kamp Westerbork

Kamporganisatie kamp Westerbork

Fliegende Kolonne

Van: de Joodse Raad Aan: Polak-Schoenbeck Plaats: Amsterdam Datum: 1941-04-09 Onderwerp: Bewijs van aanmelding van Joodse bloede zijnde.

Van: de Joodse Raad Aan: Polak-Schoenbeck Plaats: Amsterdam Datum: 1941-04-09 Onderwerp: Bewijs van aanmelding van Joodse bloede zijnde.

Bewijs van aanmelding van Joodse bloed zijnde voor Inge Polak-Schoenbeck

Van: van Koppelen Bannet, Mathilda Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-03-29 Onderwerp: antwoord op een brief; brieven komen op tijd; over het sturen van een pakketje naar Jet (via het Rode Kruis); er is in Nederland weinig te krijgen, het samen stellen van een pakketje zal niet eenvoudig zijn; verhuizing van Mathilda, alleen slaap adres, overdag weer bij Cato; van Peer in België, die de spullen van het gezin van Jet heeft opgeslagen, nog steeds geen bericht; een berichtje aan haar kleidochter; gezondheid van Mathilde is tamelijk goed; over andere familieleden; verlangen naar vooroorlogse tijden en het gezin van haar dochter…

Van: van Koppelen Bannet, Mathilda Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-03-29 Onderwerp: antwoord op een brief; brieven komen op tijd; over het sturen van een pakketje naar Jet (via het Rode Kruis); er is in Nederland weinig te krijgen, het samen stellen van een pakketje zal niet eenvoudig zijn; verhuizing van Mathilda, alleen slaap adres, overdag weer bij Cato; van Peer in België, die de spullen van het gezin van Jet heeft opgeslagen, nog steeds geen bericht; een berichtje aan haar kleidochter; gezondheid van Mathilde is tamelijk goed; over andere familieleden; verlangen naar vooroorlogse tijden en het gezin van haar dochter…

Brief van Mathilda van Koppelen-Bannet aan het gezin Smit-van Koppelen vanuit Rotterdam

Van: Benavente, Joseph (Joost) Aan: Menist, Judith (José) Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1943-03-07 Onderwerp: Pakket aangekomen. Joost schrijft dat als hij er op 12 maart nog is, hij dan graag 2 paar sokken wil ontvangen. Die heeft hij nog nodig. De gevangenen leven steeds in onrust. Pas in de nacht van maandag op dinsdag tussen 4:30 en 5:00 uur wordt duidelijk wie er op transport gaan. Joseph heeft een synagogedienst bijgewoond geleid door een gazzan uit Rotterdam. "Grootje, Jet en Moos schikken zich in hun lot.' Als hij mag blijven en pakketjes blijft ontvangen is het uit te houden, want ‘het scheelt hier veel met Vught’. &nbsp;

Van: Benavente, Joseph (Joost) Aan: Menist, Judith (José) Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1943-03-07 Onderwerp: Pakket aangekomen. Joost schrijft dat als hij er op 12 maart nog is, hij dan graag 2 paar sokken wil ontvangen. Die heeft hij nog nodig. De gevangenen leven steeds in onrust. Pas in de nacht van maandag op dinsdag tussen 4:30 en 5:00 uur wordt duidelijk wie er op transport gaan. Joseph heeft een synagogedienst bijgewoond geleid door een gazzan uit Rotterdam. "Grootje, Jet en Moos schikken zich in hun lot.' Als hij mag blijven en pakketjes blijft ontvangen is het uit te houden, want ‘het scheelt hier veel met Vught’. &nbsp;

Brief van Joseph Benavente aan zijn familie vanuit kamp Westerbork

Foto van een plattegrond ('Lageplan')&nbsp;met legenda Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06&nbsp;

Foto van een plattegrond ('Lageplan')&nbsp;met legenda Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06&nbsp;

Foto van een plattegrond kamp Westerbork

Briefkaart Van: Asscher, A. Aan: Tollenaar, D.L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-20 Onderwerp: Bram vraagt of zijn moeder ivm de kou warme kleding wil opsturen voor de heer en mevrouw Lek en voor hemzelf. Ook vraagt hij of ze Trees en haar zusters, die in Vught zitten, brood en boter wil sturen.&nbsp;

Briefkaart Van: Asscher, A. Aan: Tollenaar, D.L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-20 Onderwerp: Bram vraagt of zijn moeder ivm de kou warme kleding wil opsturen voor de heer en mevrouw Lek en voor hemzelf. Ook vraagt hij of ze Trees en haar zusters, die in Vught zitten, brood en boter wil sturen.&nbsp;

Briefkaart van Bram Asscher aan D.L. Tollenaar vanuit kamp Westerbork

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Leo Meijer werd op 25 juli 1935 in Zwijndrecht geboren als enig kind van Herman Izaäk Meijer en Charlotte Rozeboom. Leo groeide op aan het Veerplein in Zwijndrecht, boven de apotheek van zijn vader. Toen Leo zes jaar geworden was, ging hij naar de openbare lagere school van het dorp. Niet voor lang, want begin 1942 mochten hij en de andere Joodse kinderen van de Duitse bezetter niet meer naar deze school. Er werd toen in Dordrecht een klasje gevormd voor de Joodse kinderen.&nbsp; In de herfst van 1942 is het gezin Meijer van huis gehaald en samen met 17 andere joden uit Zwijndrecht met de trein vervoerd naar het Centraal Station in Amsterdam. Vandaar moesten ze lopen naar de Hollandsche Schouwburg. Op 11 november 1942 wordt het gezin Meijer in kamp Westerbork geregistreerd. Vader Herman kon in het kamp aan de slag als apotheker, daarom is het gezin Meijer bijna twee jaar in kamp Westerbork gebleven. Op 4 september 1944 is Leo met zijn ouders op transport gesteld naar Theresienstadt. Leo en zijn moeder zijn op 4 oktober 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar moeder en zoon na aankomst zijn vermoord. Vader Herman werd op 29 september 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar hij werd geselecteerd om te werken en zo uiteindelijk wist te overleven.&nbsp; zie ook https://westerborkportretten.nl/westerborkportretten/leo-meijer

Het fluitorkest speelt onder leiding van W. Maail onder de bomen, in de zon. Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1955-1960

Het fluitorkest speelt onder leiding van W. Maail onder de bomen, in de zon. Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1955-1960

Foto van het fluitorkest o.l.v. W. Maail