In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Kampleven Westerbork

Hygiënische omstandigheden kamp Westerbork

Post kamp Westerbork

Briefpost kamp Westerbork

Uit de trein geworpen brieven

Van: Krammer, H Aan: van Dijk, Bram, familie Plaats: Westerbork, kamp, barak 61 Datum: 1942-12-29 Onderwerp: eindelijk een kans om de brieven te beantwoorden; de schrijver en zijn gezin zijn gezond en ze wensen de familie voor het nieuwe jaar veel voorspoed en geluk; kunnen er appels of wat anders worden toegestuurd, betaling geschied na ontvangst…

Van: Krammer, H Aan: van Dijk, Bram, familie Plaats: Westerbork, kamp, barak 61 Datum: 1942-12-29 Onderwerp: eindelijk een kans om de brieven te beantwoorden; de schrijver en zijn gezin zijn gezond en ze wensen de familie voor het nieuwe jaar veel voorspoed en geluk; kunnen er appels of wat anders worden toegestuurd, betaling geschied na ontvangst…

Briefkaart van H. Krammer aan de familie Bram van Dijk vanuit kamp Westerbork

Bewijs van inschrijving in de burgerlijke stand&nbsp; Van: Ras-Batavier, Mietje Gemeente Amsterdam, 1951-04-18

Bewijs van inschrijving in de burgerlijke stand&nbsp; Van: Ras-Batavier, Mietje Gemeente Amsterdam, 1951-04-18

Bewijs van inschrijving van Mietje Ras-Batavier

Dagvaarding van getuigen à Décharge ter Terechtzitting. Het Bijzonder Gerechtshof te Leeuwarden dagvaart Mevr. Schönland-van Weerden om te getuigen in de zaak tegen Bertrand Herman Paridaen. Deze was marechaussee in Kamp Westerbork. Datum: 1947-05-22

Dagvaarding van getuigen à Décharge ter Terechtzitting. Het Bijzonder Gerechtshof te Leeuwarden dagvaart Mevr. Schönland-van Weerden om te getuigen in de zaak tegen Bertrand Herman Paridaen. Deze was marechaussee in Kamp Westerbork. Datum: 1947-05-22

Dagvaarding om te getuigen in de zaak van Bertrand Paridaen

Krantenartikel over de Staatsloterij en de collectanten en de benoeming van Stella Simon-Moses als collectant Datum: 1950-01-08

Krantenartikel over de Staatsloterij en de collectanten en de benoeming van Stella Simon-Moses als collectant Datum: 1950-01-08

Krantenartikel over de Staatsloterij en de collectanten en de benoeming van Stella als collectant

Van: Dr. Bijnen, B. Aan: Wolff-van Lier, F. Plaats: Den Haag Datum: 1939-02-22 Onderwerp: bij afwezigheid af te geven aan Dr. van Wering…

Van: Dr. Bijnen, B. Aan: Wolff-van Lier, F. Plaats: Den Haag Datum: 1939-02-22 Onderwerp: bij afwezigheid af te geven aan Dr. van Wering…

Brief(je) van Dr. B. Bijnen voor F. Wolff-van Lier

Van: Provinciaal Militair Commissariaat Aan: van der Hert-Bronkhorst, Sonja Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-29 Onderwerp: het voorgoed mogen verlaten van het kamp…

Van: Provinciaal Militair Commissariaat Aan: van der Hert-Bronkhorst, Sonja Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-29 Onderwerp: het voorgoed mogen verlaten van het kamp…

Verklaring dat Sonja van der Hert-Bronkhorst toestemming heeft om het kamp voorgoed te mogen verlaten

Van: Buijvoets, Jan (ondertekend door De Jong) Aan: Bronkhorst, Sonja Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-30 Onderwerp: ontslag uit het kamp; voor vertrek langs barak 33, bureel Centrale Distributie…

Van: Buijvoets, Jan (ondertekend door De Jong) Aan: Bronkhorst, Sonja Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-30 Onderwerp: ontslag uit het kamp; voor vertrek langs barak 33, bureel Centrale Distributie…

Brief namens commandant Jan Buijvoets aan Sonja van Bronkhorst over ontslag uit kamp Westerbork

Van: Noach, Sophia Aan: Ria Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-01 Onderwerp: Sophia zit met haar ouders in kamp Westerbork, zij nu voor de tweede keer; eergisteren zijn ze aangekomen, allen, uit de Biezen en Schaffelaar; ze zullen wel wennen; ze hebben nog geen bagage; Sophia hoopt weer op een baantje in het ziekenhuis; ze weet niet of dat gaat lukken; er zijn erg veel verpleegsters gekomen…

Van: Noach, Sophia Aan: Ria Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-01 Onderwerp: Sophia zit met haar ouders in kamp Westerbork, zij nu voor de tweede keer; eergisteren zijn ze aangekomen, allen, uit de Biezen en Schaffelaar; ze zullen wel wennen; ze hebben nog geen bagage; Sophia hoopt weer op een baantje in het ziekenhuis; ze weet niet of dat gaat lukken; er zijn erg veel verpleegsters gekomen…

Briefkaart van Sophia Noach aan Ria vanuit kamp Westerbork

Van: de gemeente Westerbork Aan: wie het betreft Plaats: Westerbork datum: 1953-01-16 Onderwerp: geboorte van Stephen op 5 juli 1943 in kamp Westerbork.

Van: de gemeente Westerbork Aan: wie het betreft Plaats: Westerbork datum: 1953-01-16 Onderwerp: geboorte van Stephen op 5 juli 1943 in kamp Westerbork.

Bewijs van geboorte van Stephen Simon in kamp Westerbork

Van: Het Nederlandsche Beheersinstituut Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1949-12-22 Onderwerp: in verband met het opmaken van een overlijdens akte van haar ouders en plaatsing van hun overlijdensdatum in de Staatscourant zal de bewindvoering van Stella worden afgesloten.

Van: Het Nederlandsche Beheersinstituut Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1949-12-22 Onderwerp: in verband met het opmaken van een overlijdens akte van haar ouders en plaatsing van hun overlijdensdatum in de Staatscourant zal de bewindvoering van Stella worden afgesloten.

Brief van het Nederlandsche Beheersinstituut aan Stella Simon-Moses

Foto van Harry Tertaas

Van: Ideler, A., Chef afd. Bedrijfsadministratie Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-03-25 Onderwerp: wijzigingen en aanvullingen op voorschrift betreffende werkopdrachten.

Van: Ideler, A., Chef afd. Bedrijfsadministratie Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-03-25 Onderwerp: wijzigingen en aanvullingen op voorschrift betreffende werkopdrachten.

Voorschrift van A. Ideler aan J.G. Buijvoets in Interneringskamp Westerbork

Transportlijst Gruppe ‘Unbekannte Kinder’ Datum: 1944-09&nbsp; Een tweede pagina ontbreekt.

Transportlijst Gruppe ‘Unbekannte Kinder’ Datum: 1944-09&nbsp; Een tweede pagina ontbreekt.

Lijst met namen van de groep 'Unbekannte Kinder' in kamp Westerbork

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1949-02-03 Onderwerp: te laat indienen van de aanvraag betreffende geleden schade van het pand van haar vader Mozes Moses; de aanvraag wordt niet in behandeling genomen.

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1949-02-03 Onderwerp: te laat indienen van de aanvraag betreffende geleden schade van het pand van haar vader Mozes Moses; de aanvraag wordt niet in behandeling genomen.

Brief van de Schade-Enquête-Commissie aan Stella Simon-Moses

Van: Simon-Moses, Stella Aan: de minister van Justitie Plaats: Den Haag Datum: 1952-07-02 Onderwerp: achtergrond huwelijk; vervolging en deportaties; geboorte kinderen; Martin wordt door zijn geboorte in Theresienstadt en/of zijn stateloze vader ook als stateloos beschouwd; onterecht volgens Stella.

Van: Simon-Moses, Stella Aan: de minister van Justitie Plaats: Den Haag Datum: 1952-07-02 Onderwerp: achtergrond huwelijk; vervolging en deportaties; geboorte kinderen; Martin wordt door zijn geboorte in Theresienstadt en/of zijn stateloze vader ook als stateloos beschouwd; onterecht volgens Stella.

Brief, kopie van Stella Simon-Moses aan het Ministerie van Justitie over haar zoon Martin

Van: Trude Aan: Meine Lieben, Simon, Ludwig Plaats: New York Datum: 1941-11-01 Onderwerp: hopelijk komt er in de toekomst een moment dat ze elkaar weer kunnen zien; over eventuele mogelijkheden tot emigratie (de Cuba-route); wat familieleden in Amerika doen en andere familieaangelegenheden…&nbsp;

Van: Trude Aan: Meine Lieben, Simon, Ludwig Plaats: New York Datum: 1941-11-01 Onderwerp: hopelijk komt er in de toekomst een moment dat ze elkaar weer kunnen zien; over eventuele mogelijkheden tot emigratie (de Cuba-route); wat familieleden in Amerika doen en andere familieaangelegenheden…&nbsp;

Brief en enveloppe

Ludwig Simon met zijn schoonouders, zijn schoonzus en haar man.

Ludwig Simon met zijn schoonouders, zijn schoonzus en haar man.

Ludwig Simon met zijn schoonouders, zijn schoonzus en haar man

Foto van Abraham Bronkhorst

Van: Noach, Sophia Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-07-29 Onderwerp: ze bedankt voor het leuke cadeau dat ze voor haar verjaardag kreeg; van wege ziekte kon ze nu pas reageren; ze is nog nooit zo vaak ziek geweest als de laatste 4-5 maanden; nu had ze ineens hoge koorts en buikloop; genezen in Barneveld is moeilijk, ligt misschien aan de mensen en de voeding; ze gaat wel weer de goede kant op; ' meneer (Jochem)Slager is weer terug in Hengelo, hè, hebben jullie hem gesproken?'

Van: Noach, Sophia Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-07-29 Onderwerp: ze bedankt voor het leuke cadeau dat ze voor haar verjaardag kreeg; van wege ziekte kon ze nu pas reageren; ze is nog nooit zo vaak ziek geweest als de laatste 4-5 maanden; nu had ze ineens hoge koorts en buikloop; genezen in Barneveld is moeilijk, ligt misschien aan de mensen en de voeding; ze gaat wel weer de goede kant op; ' meneer (Jochem)Slager is weer terug in Hengelo, hè, hebben jullie hem gesproken?'

Brief van Sophia Noach aan Ria en Jo vanuit Barneveld

Van: Polak, Joseph Aan; Wijtmans, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-10 Onderwerp: speciaal voor zijn zus; &nbsp;moeder is 8 dagen in het kamp geweest, Jac. van der Ven heeft haar gesproken; ze heeft alle pakjes ontvangen…; Joseph wil zich positief instellen en een steun zijn voor ieder….

Van: Polak, Joseph Aan; Wijtmans, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-10 Onderwerp: speciaal voor zijn zus; &nbsp;moeder is 8 dagen in het kamp geweest, Jac. van der Ven heeft haar gesproken; ze heeft alle pakjes ontvangen…; Joseph wil zich positief instellen en een steun zijn voor ieder….

Briefkaart van Joseph Polak aan de familie Wijtmans vanuit kamp Westerbork

Door W. Löwenhardt getekende plattegrond van crematorium en omgeving met aangegeven de ligplaatsen van het as van de diverse geëxecuteerde en gecremeerde groepen verzetsstrijders in 1944. Tevens achtergebleven sporen van de executies in het gebouw. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-05

Door W. Löwenhardt getekende plattegrond van crematorium en omgeving met aangegeven de ligplaatsen van het as van de diverse geëxecuteerde en gecremeerde groepen verzetsstrijders in 1944. Tevens achtergebleven sporen van de executies in het gebouw. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-05

Foto van plattegrond van het crematorium in Kamp Westerbork met de ligplaatsen van het as van geëxecuteerde verzetstrijders

Buitenopname. Groep poserende volwassenen in het gras. Een vrouw in verpleegstersuniform en drie politieagenten. Twee bewoners in burgerkleding. Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1955-1960 De agent in het midden is Jan Vrieling.

Buitenopname. Groep poserende volwassenen in het gras. Een vrouw in verpleegstersuniform en drie politieagenten. Twee bewoners in burgerkleding. Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1955-1960 De agent in het midden is Jan Vrieling.

Foto van personeel van woonoord Schattenberg