In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Arem, Jean (de brief is geschreven door zijn vrouw Henriette) Aan: Cohen, Thea&nbsp; Plaats: Kamp Westerbork&nbsp; Datum: 1943-12-30 Onderwerp: Bedankbrief voor pakketten, Nieuwjaarswensen voor Thea, van Jean en Jetty.&nbsp; De brief is voorzien van een stempel 'geprüft' (censuur).&nbsp; Zie ook inv. nr. 113 (eerste deel brief).

Van: Arem, Jean (de brief is geschreven door zijn vrouw Henriette) Aan: Cohen, Thea&nbsp; Plaats: Kamp Westerbork&nbsp; Datum: 1943-12-30 Onderwerp: Bedankbrief voor pakketten, Nieuwjaarswensen voor Thea, van Jean en Jetty.&nbsp; De brief is voorzien van een stempel 'geprüft' (censuur).&nbsp; Zie ook inv. nr. 113 (eerste deel brief).

Foto van een brief van Jean Arem aan Thea Cohen vanuit kamp Westerbork

Van: het gezin Roeg Aan: familie Hopmans Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-08 Onderwerp: door toevallige omstandigheden kunnen ze stiekem een briefje schrijven; op 10 maart mag er officieel geschreven worden, er zal dan een briefkaart komen; nooit dankbaar genoeg zijn; hopen dat de oorlog snel voorbij is om persoonlijk te kunnen bedanken; ze weten niet hoe lang ze nog kunnen blijven; reactie van dochter Lida op toegestuurde foto's; pakketje met onder andere en pannetje met peren en pannenkoekjes; pakjes worden soms opengemaakt voor controle, sigaretten worden eruit gehaald; met blijdschap lezen ze de binnengekomen brieven; verzoek om Esbit-steentjes; met mooi weer speelt Lida op het zand met andere kinderen; werken in het kamp, het valt mee; in de barakken 2- tot 500 personen, het is er vies; 3 bedden boven elkaar, op ieder bed twee rieten matten om op te slapen; slapen en eten op dezelfde zaal; ze zijn er ondertussen en beetje aan gewend…

Van: het gezin Roeg Aan: familie Hopmans Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-08 Onderwerp: door toevallige omstandigheden kunnen ze stiekem een briefje schrijven; op 10 maart mag er officieel geschreven worden, er zal dan een briefkaart komen; nooit dankbaar genoeg zijn; hopen dat de oorlog snel voorbij is om persoonlijk te kunnen bedanken; ze weten niet hoe lang ze nog kunnen blijven; reactie van dochter Lida op toegestuurde foto's; pakketje met onder andere en pannetje met peren en pannenkoekjes; pakjes worden soms opengemaakt voor controle, sigaretten worden eruit gehaald; met blijdschap lezen ze de binnengekomen brieven; verzoek om Esbit-steentjes; met mooi weer speelt Lida op het zand met andere kinderen; werken in het kamp, het valt mee; in de barakken 2- tot 500 personen, het is er vies; 3 bedden boven elkaar, op ieder bed twee rieten matten om op te slapen; slapen en eten op dezelfde zaal; ze zijn er ondertussen en beetje aan gewend…

Brief van van het gezin Roeg aan de familie Hopmans vanuit kamp Westerbork

Foto van Landau in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Verschillende barakken op de achtergrond

Foto van Landau in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Verschillende barakken op de achtergrond

Foto van Landau in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

OD lied.&nbsp; Tekst en muziek van Pim de Modela (pseudoniem).

OD lied.&nbsp; Tekst en muziek van Pim de Modela (pseudoniem).

Lied over de Joodse ordedienst van kamp Westerbork

Van: De Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: van der Horst, Alfred Plaats: Den Haag Datum: 1942-10-03 Onderwerp: oproep om op het bureau van de Joodse Raad in Den Haag te verschijnen.&nbsp;

Van: De Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: van der Horst, Alfred Plaats: Den Haag Datum: 1942-10-03 Onderwerp: oproep om op het bureau van de Joodse Raad in Den Haag te verschijnen.&nbsp;

Oproep voor Alfred van der Horst om te verschijnen op het bureau van de Joodse Raad in Den Haag

Luchtfoto van het kamp en de toegangsweg, de spoorrails en het Heidelager. Plaats: Westerbork, kamp, Heidelager en omgeving Datum: 1945-03-22

Luchtfoto van het kamp en de toegangsweg, de spoorrails en het Heidelager. Plaats: Westerbork, kamp, Heidelager en omgeving Datum: 1945-03-22

Luchtfoto van kamp Westerbork en een deel van de toegangsweg

Van: Asscher-Pinkhof, Clara Aan: Asscher, S. (dochter) Plaats: Amsterdam Datum: 1942-09-07 Onderwerp: brief naar Jerusalem. De schrijfster kan geestelijk veel helpen. Schoolkinderen noodlijdend.

Van: Asscher-Pinkhof, Clara Aan: Asscher, S. (dochter) Plaats: Amsterdam Datum: 1942-09-07 Onderwerp: brief naar Jerusalem. De schrijfster kan geestelijk veel helpen. Schoolkinderen noodlijdend.

Brief van Clara Asscher Pinkhof aan Shoshanna Asscher vanuit Amsterdam

Van: Anne en tante Heintje (Henny) Aan: moeder, Hartog en Greta Plaats: Westerbork Datum: 1942-07-25 Onderwerp: de schrijfster en Henny hebben en ze van tijd, een dag bestaat uit schrijven, eten, drinken en slapen. Op de zaal zijn er nog 26 bedgenoten, het ziet er behoorlijk uit met een goede wasgelegenheid; vanmiddag kreeg Anne een bord jus, met aardappelen in de schil gekookt en tomaten. Ze eet tegenwoordig alles; alleen aan de vuiligheid moet ze wennen en de verscheidenheid aan mensen; gisteren met de rugzak had ze het heel benauwd, ze ging van middag naar de dokter, Henny ging ook voor haar eczeem; Henny kon daar niet voor worden afgekeurd; Anne had volgens de dokter ook koorts. Hij heeft met een lepel in haar keel gekeken. Als de situatie niet verbeterd, moet ze morgen vroeg weer langskomen; Max ziet er uitstekend uit en is opgewekt. Hij komt op visite; ontmoetingen met verschillende personen; vraag aan haar moeder niet eerder te schrijven tot ze een vast adres heeft; …, de groeten en zoenen aan iedereen, ook van Lou en Henny; tante Heintje schrijft nog dat ze uitstekend klitten…

Van: Anne en tante Heintje (Henny) Aan: moeder, Hartog en Greta Plaats: Westerbork Datum: 1942-07-25 Onderwerp: de schrijfster en Henny hebben en ze van tijd, een dag bestaat uit schrijven, eten, drinken en slapen. Op de zaal zijn er nog 26 bedgenoten, het ziet er behoorlijk uit met een goede wasgelegenheid; vanmiddag kreeg Anne een bord jus, met aardappelen in de schil gekookt en tomaten. Ze eet tegenwoordig alles; alleen aan de vuiligheid moet ze wennen en de verscheidenheid aan mensen; gisteren met de rugzak had ze het heel benauwd, ze ging van middag naar de dokter, Henny ging ook voor haar eczeem; Henny kon daar niet voor worden afgekeurd; Anne had volgens de dokter ook koorts. Hij heeft met een lepel in haar keel gekeken. Als de situatie niet verbeterd, moet ze morgen vroeg weer langskomen; Max ziet er uitstekend uit en is opgewekt. Hij komt op visite; ontmoetingen met verschillende personen; vraag aan haar moeder niet eerder te schrijven tot ze een vast adres heeft; …, de groeten en zoenen aan iedereen, ook van Lou en Henny; tante Heintje schrijft nog dat ze uitstekend klitten…

Brief van Anne en tante Heintje aan moeder, Hartog en Greta vanuit kamp Westerbork

Van: Jannie (Blog-Lam) Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: ‘laat morgen het pakje halen en de regenjas en boter’….

Van: Jannie (Blog-Lam) Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: ‘laat morgen het pakje halen en de regenjas en boter’….

Telegram van Jannie Blog-Lam aan de familie Veer

Van: Pinkhof, familie Aan: Hoogland, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-09 Onderwerp: bonnen ontvangen, een kostbaar cadeau; ze zullen Nel als ze komt met open armen ontvangen; ze hopen er dan nog te zijn, het gaat hard; velen zijn reeds doorgezonden…

Van: Pinkhof, familie Aan: Hoogland, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-09 Onderwerp: bonnen ontvangen, een kostbaar cadeau; ze zullen Nel als ze komt met open armen ontvangen; ze hopen er dan nog te zijn, het gaat hard; velen zijn reeds doorgezonden…

Brief van de familie Pinkhof aan de familie Hoogland

Van:&nbsp;Gerrit Aan: van Duren, Frederika Plaats: Arnhem Datum: 1942-09 Onderwerp: kunstkaart voor Frederika van Duren tijdens haar verblijf in het Huis van Bewaring in Arnhem.

Van:&nbsp;Gerrit Aan: van Duren, Frederika Plaats: Arnhem Datum: 1942-09 Onderwerp: kunstkaart voor Frederika van Duren tijdens haar verblijf in het Huis van Bewaring in Arnhem.

Kaart (kunst) van Gerrit aan Frederika van Duren vanuit Arnhem

Etui voor het opbergen van het persoonsbewijs Grijs etui zonder opdruk

Etui voor het opbergen van het persoonsbewijs Grijs etui zonder opdruk

Etui voor het opbergen van een persoonsbewijs

Etui voor het opbergen van het persoonsbewijs Grijs etui met in zwart opgedrukt: 'Persoonsbewijs'

Etui voor het opbergen van het persoonsbewijs Grijs etui met in zwart opgedrukt: 'Persoonsbewijs'

Van: Querido, Levie Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-02&nbsp; Onderwerp: het gaat goed, Levie scharrelt zich er doorheen; de binnendienst zorgt voor de nodige afleiding; taken als: barak vegen, post halen, koffie schenken en eten halen; over de waarde van brief- en pakketpost; het weer in maart was schitterend, nu in april is het guur; Levie hoopt dat hij kan blijven, elke week is er een; hij hoopt herenigd te worden met zijn vrouw die ziek is; na 12 dagen eindelijk weer een pakket; bekenden zijn doorgestuurd; beste vrienden in de barak: Mok, Heimann en Mansfeld; over de aanvoerster van de vegers, 75 jaar oud, over hoe ze onder een bed kroop om te vegen (stoffer en blik) en er en geintje met haar werd uitgehaald; na de snert gaat Levie naar de Sjoel, ook de volgende dag (zondag). Hij gaat dan ook naar het voetballen kijken…

Van: Querido, Levie Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-02&nbsp; Onderwerp: het gaat goed, Levie scharrelt zich er doorheen; de binnendienst zorgt voor de nodige afleiding; taken als: barak vegen, post halen, koffie schenken en eten halen; over de waarde van brief- en pakketpost; het weer in maart was schitterend, nu in april is het guur; Levie hoopt dat hij kan blijven, elke week is er een; hij hoopt herenigd te worden met zijn vrouw die ziek is; na 12 dagen eindelijk weer een pakket; bekenden zijn doorgestuurd; beste vrienden in de barak: Mok, Heimann en Mansfeld; over de aanvoerster van de vegers, 75 jaar oud, over hoe ze onder een bed kroop om te vegen (stoffer en blik) en er en geintje met haar werd uitgehaald; na de snert gaat Levie naar de Sjoel, ook de volgende dag (zondag). Hij gaat dan ook naar het voetballen kijken…

Brief van Levie Querido aan zijn vrienden vanuit kamp Westerbork

Van: het RIOD Aan: Wohl, Heinz Plaats: Amsterdam Datum: 1976-05-18 Onderwerp: een kopie van het verslag van Heinz is toegestuurd.

Van: het RIOD Aan: Wohl, Heinz Plaats: Amsterdam Datum: 1976-05-18 Onderwerp: een kopie van het verslag van Heinz is toegestuurd.

Brief van het RIOD aan Heinz Wohl over het versturen van een kopie van zijn verslag

Van: Moes (Helene Franken-Linnewiel) Aan: Cohen, Ernst M. Plaats: Amsterdam Datum: 1945-05-22 Onderwerp: vierde briefkaart; hoop dat ze spoedig mogen komen, al drie jaar niet meer gezien; fijn dat het vrede is; over Helene; de bedden staan al klaar…

Van: Moes (Helene Franken-Linnewiel) Aan: Cohen, Ernst M. Plaats: Amsterdam Datum: 1945-05-22 Onderwerp: vierde briefkaart; hoop dat ze spoedig mogen komen, al drie jaar niet meer gezien; fijn dat het vrede is; over Helene; de bedden staan al klaar…

Brief van Moes aan Ernst M. Cohen vanuit Amsterdam

Militair Kampement Westerbork&nbsp; Datum: 1949 Foto van Barak nr. 83&nbsp;

Militair Kampement Westerbork&nbsp; Datum: 1949 Foto van Barak nr. 83&nbsp;

Foto van barak 83 in het Militair kampement Westerbork

Militair Kampement Westerbork Datum: 1949 Wachttoren van het militair kampement. 'Uitkijktoren'

Militair Kampement Westerbork Datum: 1949 Wachttoren van het militair kampement. 'Uitkijktoren'

Foto van een wachttoren in het Militair kampement Westerbork

Militair Kampement Westerbork Datum: 1949 Aantal militairen bezig met rijwielen repareren. ‘Rijwielen in de reparatie’

Militair Kampement Westerbork Datum: 1949 Aantal militairen bezig met rijwielen repareren. ‘Rijwielen in de reparatie’

Foto van militairen bezig met het repareren van hun fietsen in Militair kampement Westerbork

Mededeling&nbsp; Datum: 1944-01-05&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Vraag naar kisten voor de metaalsector

Mededeling&nbsp; Datum: 1944-01-05&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Vraag naar kisten voor de metaalsector

Mededeling in verband met vraag naar kisten voor de metaalsector