In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Joodse gemeenten in Overijssel

Joodse gemeente Lonneker

Van: Schoon, S.&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: eind 1950&nbsp; Onderwerp: eigendom, instandhouding en onderhoud van het crematorium Westerbork en toegebrachte vernielingen.

Van: Schoon, S.&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: eind 1950&nbsp; Onderwerp: eigendom, instandhouding en onderhoud van het crematorium Westerbork en toegebrachte vernielingen.

Brief van S. Schoon over eigendom, instandhouding en onderhoud van het crematorium

Van: Vries, de, Hennie Aan: Rietje en familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942-10-02 Onderwerp: opgepakt en op weg naar Westerbork Bijz.: briefkaart is uit de trein gegooid (zie ook brief 6697-01)

Van: Vries, de, Hennie Aan: Rietje en familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942-10-02 Onderwerp: opgepakt en op weg naar Westerbork Bijz.: briefkaart is uit de trein gegooid (zie ook brief 6697-01)

Briefkaart van Hennie de vries aan Rietje en familie

Van: Centraal registratiebureau voor Joden&nbsp; Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1946-02-14&nbsp; Onderwerp: persoonsgegevens over haar moeder en broer. De bestemming van haar moeder klopt niet. Het moet Sobibor zijn.

Van: Centraal registratiebureau voor Joden&nbsp; Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1946-02-14&nbsp; Onderwerp: persoonsgegevens over haar moeder en broer. De bestemming van haar moeder klopt niet. Het moet Sobibor zijn.

Brief van het Centraal registratiebureau voor Joden aan A. Coelingh-Barnstijn

Van: Piet (Eliazer Duizend)&nbsp; Aan:&nbsp; Plaats:&nbsp; Datum: 1943-08-13&nbsp; Onderwerp: Transport naar Westerbork. De schrijver heeft acht weken in de gevangenis aan de Amstelveenseweg gezeten met zeven man in een cel. Hij is via de Joodse Schouwburg &nbsp;als strafgeval op weg naar kamp Westerbork. Hij zal zo lang mogelijk in Holland proberen te blijven. Hij hoopt zijn vrouw en kinderen spoedig weer te zien en hij is optimistisch gestemd.

Van: Piet (Eliazer Duizend)&nbsp; Aan:&nbsp; Plaats:&nbsp; Datum: 1943-08-13&nbsp; Onderwerp: Transport naar Westerbork. De schrijver heeft acht weken in de gevangenis aan de Amstelveenseweg gezeten met zeven man in een cel. Hij is via de Joodse Schouwburg &nbsp;als strafgeval op weg naar kamp Westerbork. Hij zal zo lang mogelijk in Holland proberen te blijven. Hij hoopt zijn vrouw en kinderen spoedig weer te zien en hij is optimistisch gestemd.

Brief van Eliazer Duizend op weg naar kamp Westerbork

Van: Aan: Wijngaarden, Dhr. Plaats: Amsterdam Datum: 1944-02-04 Onderwerp: Transport naar Westerbork met de opmerking: ‘Wilt u deze brief even posten.’ Behorend bij inv.nr. 2019-1

Van: Aan: Wijngaarden, Dhr. Plaats: Amsterdam Datum: 1944-02-04 Onderwerp: Transport naar Westerbork met de opmerking: ‘Wilt u deze brief even posten.’ Behorend bij inv.nr. 2019-1

Briefkaart van een onbekende aan de heer Wijngaarden op weg naar kamp Westerbork

Van: Spits, J.&nbsp; Aan: Haan, de, R.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-03&nbsp; Onderwerp: beschrijving omstandigheden, over zijn vriendschap met Annie. Zelf hoopt hij op een langer verblijf vanwege zijn Palestina papieren. Annie heeft hem nog een briefkaart vanuit de trein geschreven.&nbsp;

Van: Spits, J.&nbsp; Aan: Haan, de, R.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-03&nbsp; Onderwerp: beschrijving omstandigheden, over zijn vriendschap met Annie. Zelf hoopt hij op een langer verblijf vanwege zijn Palestina papieren. Annie heeft hem nog een briefkaart vanuit de trein geschreven.&nbsp;

Brief van J. Spitz aan Rudie de Haan vanuit kamp Westerbork

Situatie Schattenberg Schaal: 1:1000 Datum: 1956-1960 Barakken zijn Ingekleurd. Aantekeningen geven de functies van sommige barakken aan en de woonplekken van niet-Molukkers, waarvan sommigen een functie in het kamp hebben. Daarnaast is de plaatsing van een aantal barakken te zien in 1960 als gedeeltelijke vervanging van de barakken die in 1958 zijn afgebrand. Gebruik is gemaakt van een basisplattegrond uit 1956.

Situatie Schattenberg Schaal: 1:1000 Datum: 1956-1960 Barakken zijn Ingekleurd. Aantekeningen geven de functies van sommige barakken aan en de woonplekken van niet-Molukkers, waarvan sommigen een functie in het kamp hebben. Daarnaast is de plaatsing van een aantal barakken te zien in 1960 als gedeeltelijke vervanging van de barakken die in 1958 zijn afgebrand. Gebruik is gemaakt van een basisplattegrond uit 1956.

Plattegrond met legenda en aantekeningen van het woonoord Schattenberg in 1960

Van: Departement van Binnenlandse zaken, Nederlands Volksherstel Aan: Rus, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1945-07-16 Onderwerp: de gezochte Morris Zomerplaag is levend aangetroffen in een trein gaande van Bergen-Belsen naar Tröbitz

Van: Departement van Binnenlandse zaken, Nederlands Volksherstel Aan: Rus, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1945-07-16 Onderwerp: de gezochte Morris Zomerplaag is levend aangetroffen in een trein gaande van Bergen-Belsen naar Tröbitz

Aanvraag betreffende de gezochte Morris Zomerplaag

Van: Zomerplaag, Morris Aan: fam. A. van Ossenbruggen Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-05-27 Onderwerp: ontvangst van pakket, schrijfdag, omstandigheden

Van: Zomerplaag, Morris Aan: fam. A. van Ossenbruggen Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-05-27 Onderwerp: ontvangst van pakket, schrijfdag, omstandigheden

Briefkaart van Morris Zomerplaag aan A. van Ossenbruggen vanuit kamp Amersfoort

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Mady en Ali Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-04 Onderwerp: verbittering vanwege feit dat Edy (Emanuel) op transport is gesteld; ontvangen pakketten; deze brief is op illegale wijze verstuurd tegen betaling (1,25); vrijheden vanwege baantje in het kamp

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Mady en Ali Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-04 Onderwerp: verbittering vanwege feit dat Edy (Emanuel) op transport is gesteld; ontvangen pakketten; deze brief is op illegale wijze verstuurd tegen betaling (1,25); vrijheden vanwege baantje in het kamp

Brief van Morris Zomerplaag aan Mady en Ali vanuit kamp Westerbork

Van: de burgemeester van Veendam Aan:&nbsp; Plaats: Veendam Datum: 1942-08-18 Onderwerp: Overbrenging naar Jodenkamp Westerbork op 19 augustus 1942 Betreft een standaardbrief met oproep tot melden voor overbrenging naar kamp Westerbork inclusief een lijst met mee te nemen spullen.

Van: de burgemeester van Veendam Aan:&nbsp; Plaats: Veendam Datum: 1942-08-18 Onderwerp: Overbrenging naar Jodenkamp Westerbork op 19 augustus 1942 Betreft een standaardbrief met oproep tot melden voor overbrenging naar kamp Westerbork inclusief een lijst met mee te nemen spullen.

Brief van de burgemeester van Veendam over overbrenging van Joden naar kamp Westerbork

Verslag van vergadering te Assen&nbsp; Datum: 1939-08-14 Onderwerp: over land- en tuinbouw in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.

Verslag van vergadering te Assen&nbsp; Datum: 1939-08-14 Onderwerp: over land- en tuinbouw in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.

Verslag van een vergadering te Assen over het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Overzicht cabaretvoorstellingen kamp Westerbork Overzicht van de programmaonderdelen van de voorstellingen Bunter Abend, Humor und melodie, Bravo Dacapo en Total verruckt. Blz.: 3

Overzicht cabaretvoorstellingen kamp Westerbork Overzicht van de programmaonderdelen van de voorstellingen Bunter Abend, Humor und melodie, Bravo Dacapo en Total verruckt. Blz.: 3

Overzicht cabaretvoorstellingen kamp Westerbork

Van: Dalfsen, van, C.G. Aan: Hoofd der Rijksrecherchecentrale Plaats: Den Haag Datum: 1942-06-30 Onderwerp: Overname van het Vreemdelingenkamp; personeel van het kamp; betalingen voor de wasserij; tewerkstellingen

Van: Dalfsen, van, C.G. Aan: Hoofd der Rijksrecherchecentrale Plaats: Den Haag Datum: 1942-06-30 Onderwerp: Overname van het Vreemdelingenkamp; personeel van het kamp; betalingen voor de wasserij; tewerkstellingen

Brief van C.G. van Dalfsen aan het hoofd der Rijksrecherchecentrale

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-03-17 Onderwerp: overlijden van Sophia van Vollenhoven-Wallega.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-03-17 Onderwerp: overlijden van Sophia van Vollenhoven-Wallega.

Uittreksel uit Burgerlijke Stand van Den Haag betreffende het overlijden van Sophia van Vollenhoven-Wallega

Bericht over overleden en geboren personen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-12 Onderwerp: in het kamp geboren en overleden personen.

Bericht over overleden en geboren personen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-12 Onderwerp: in het kamp geboren en overleden personen.

Bericht over personen overleden en geboren in kamp Westerbork in juli en augustus 1943

Van: de gemeente Geldrop Aan: Vogel, Gertrud Plaats: Geldrop Datum: 1940-06-05 Onderwerp: verklaring dat Gertrud, zonder beroep binnen de gemeente mag verblijven; met foto

Van: de gemeente Geldrop Aan: Vogel, Gertrud Plaats: Geldrop Datum: 1940-06-05 Onderwerp: verklaring dat Gertrud, zonder beroep binnen de gemeente mag verblijven; met foto

Legitimatiebewijs van Gertrud Vogel verstrekt door de gemeente Geldrop

Van: de Groot, Louis Aan: de Groot Samuel en zijn vrouw en Hendrik Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-23 Onderwerp: heel veel familieleden, waaronder vader, moeder en Stella, tante Martha en Bram zijn dinsdag doorgegaan; Louis kon hun niet langer houden dan 1 week; het afscheid was hartelijk, maar zwaar; ‘Pa heeft een bed in de trein. Hij kan dus rusten, wat ook wel moet, want drie dagen in de trein zitten valt niet me; van ‘ s morgens vijf uur tot 11 uur was Louis bij hun in de trein; Louis heeft hun goed verzorgt met levensmiddelen en drinken; ’Stella is zoals altijd lastig, daar hebben ze tijdens de reis geen plezier aan...hopen op een spoedig terugzien'; Hennij en Louis hebben het de laatste dagen ontzettend druk, dagelijks komen 500 mensen aan; ze hebben 's nachts weinig rust; bericht dat de vader van Hennij (Simon Cossen) uit Amsterdam komt…hij mag blijven, omdat zijn kinderen hier een jaar wonen; met Mau en Martha gaat het goed; hopelijk komt aan de situatie een spoedig einde; dagelijks sterven in het kamp 6 tot 8 personen. Zij worden niet meet begraven maar verast; vooral voor ouderen en baby's is de situatie erg. Zij hebben geen weerstand…

Van: de Groot, Louis Aan: de Groot Samuel en zijn vrouw en Hendrik Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-23 Onderwerp: heel veel familieleden, waaronder vader, moeder en Stella, tante Martha en Bram zijn dinsdag doorgegaan; Louis kon hun niet langer houden dan 1 week; het afscheid was hartelijk, maar zwaar; ‘Pa heeft een bed in de trein. Hij kan dus rusten, wat ook wel moet, want drie dagen in de trein zitten valt niet me; van ‘ s morgens vijf uur tot 11 uur was Louis bij hun in de trein; Louis heeft hun goed verzorgt met levensmiddelen en drinken; ’Stella is zoals altijd lastig, daar hebben ze tijdens de reis geen plezier aan...hopen op een spoedig terugzien'; Hennij en Louis hebben het de laatste dagen ontzettend druk, dagelijks komen 500 mensen aan; ze hebben 's nachts weinig rust; bericht dat de vader van Hennij (Simon Cossen) uit Amsterdam komt…hij mag blijven, omdat zijn kinderen hier een jaar wonen; met Mau en Martha gaat het goed; hopelijk komt aan de situatie een spoedig einde; dagelijks sterven in het kamp 6 tot 8 personen. Zij worden niet meet begraven maar verast; vooral voor ouderen en baby's is de situatie erg. Zij hebben geen weerstand…

Brief van Louis de Groot aan het gezin van Samuel de Groot en Hendrik vanuit kamp Westerbork

Van: onbekend Aan: onbekend Plaats: Amsterdam Datum: Onderwerp: Notitie over een 'urgentie verklaring' betreffende het Ministerie van Handel en Nijverheid, Afdeling Zakenreizen.

Van: onbekend Aan: onbekend Plaats: Amsterdam Datum: Onderwerp: Notitie over een 'urgentie verklaring' betreffende het Ministerie van Handel en Nijverheid, Afdeling Zakenreizen.

Notitie over een 'urgentie verklaring' betreffende het Ministerie van Handel en Nijverheid

Van: Gien, Ies en Marcusje Aan: Booij-Sukkel, Fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-14 Onderwerp: Afscheidsgroet ('Wij gaan naar elders')

Van: Gien, Ies en Marcusje Aan: Booij-Sukkel, Fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-14 Onderwerp: Afscheidsgroet ('Wij gaan naar elders')

Briefkaart van de familie van Spier aan de familie Booij-Sukkel

Sonder-Ausweis Krujer, Zilpa, 30-10-18, B5 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Bauernhof Arbeiten zu verrichten (DB 2). Gültig bis: nur in O.D. Begleitung.

Sonder-Ausweis Krujer, Zilpa, 30-10-18, B5 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Bauernhof Arbeiten zu verrichten (DB 2). Gültig bis: nur in O.D. Begleitung.

Sonderausweis van Zilpa Kruijer

Foto van de strijd rond de Halerbrug aan het Oranjekanaal

Foto van de strijd rond de Halerbrug aan het Oranjekanaal

Breslauer, W.R. Werken op het land.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943.&nbsp; Kampgevangene aan het werk in het korenveld met het binden van korenschoven.&nbsp;

Breslauer, W.R. Werken op het land.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943.&nbsp; Kampgevangene aan het werk in het korenveld met het binden van korenschoven.&nbsp;

Het binden van schoven door een kampgevangene

Foto van Henderika Hollander

Van: Rosa van der Hal-Prins Plaats: Bergen-Belsen Datum:&nbsp;1944 of 1945 Over het leven en de omstandigheden in Bergen-Belsen Blz.: 2

Van: Rosa van der Hal-Prins Plaats: Bergen-Belsen Datum:&nbsp;1944 of 1945 Over het leven en de omstandigheden in Bergen-Belsen Blz.: 2

Gedicht van Rosa van der Hal-Prins

Naziconcentratiekampen

Kamp Sangerhausen

Joodse gemeenten in Noord-Brabant

Joodse gemeente Klundert

Van: Jaap&nbsp; Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-05-18&nbsp; Onderwerp: het is 12 uur in de nacht. Menachem zit niet meer in de strafbarak, maar in een andere barak. Met z'n drieën wachten ze op vertrek. Ter wille van de gerechtigheid mogen we niet zwijgen, nooit zwijgen. Heinz is twee dagen geleden in kamp Westerbork terecht gekomen. Menachem en Mirjam hadden niet verwacht hem nog levend te zien. Ook is het wonderlijk dat Mirjam en Menachem samen in Westerbork zijn terecht gekomen en ook samen zullen blijven. Menachem denk de volgende avond weer bij zijn ouders, zusjes en broer te zijn. Westerbork is meegevallen, maar je wordt er mesjogge; Hij is een week in de strafbarakken van kamp Westerbork geweest; Palestina-certificaten, neem geen enkel risico hiervoor. Er gaan ook mensen naar Auschwitz. In de gevangenis staat in de muren gekrast : ‘Houdt moed. Bid veel’.

Van: Jaap&nbsp; Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-05-18&nbsp; Onderwerp: het is 12 uur in de nacht. Menachem zit niet meer in de strafbarak, maar in een andere barak. Met z'n drieën wachten ze op vertrek. Ter wille van de gerechtigheid mogen we niet zwijgen, nooit zwijgen. Heinz is twee dagen geleden in kamp Westerbork terecht gekomen. Menachem en Mirjam hadden niet verwacht hem nog levend te zien. Ook is het wonderlijk dat Mirjam en Menachem samen in Westerbork zijn terecht gekomen en ook samen zullen blijven. Menachem denk de volgende avond weer bij zijn ouders, zusjes en broer te zijn. Westerbork is meegevallen, maar je wordt er mesjogge; Hij is een week in de strafbarakken van kamp Westerbork geweest; Palestina-certificaten, neem geen enkel risico hiervoor. Er gaan ook mensen naar Auschwitz. In de gevangenis staat in de muren gekrast : ‘Houdt moed. Bid veel’.

Brief van Menachem Pinkhof aan vrienden vanuit kamp Westerbork

Van: Pach-Broekman, Jeanette Aan: Buurman-Pach, Cor en Henny en Pach, Jacques Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-07/08 Onderwerp:&nbsp;het is maandag, alles wijst erop dat de schrijfster de volgende dag moet vertrekken;&nbsp; ze hoopt dat mensen die nu nog vrij rondlopen, nooit in kamp Westerbork hoeven te komen, het is er zo vies en mies; ze blijft hoopvol en optimistisch; ze moet zonder kleren en dekens weg; ze is bang dat haar zuster Henny (nog thuis en gemengd-gehuwd) zal instorten; ze zit in het kamp met Liesje Kops en haar familie;&nbsp;ze zit in de strafbarak; ‘stuur geld naar het Rode Kruis, wat deze mensen doen om onze ellende op de reis te veraangenamen is met geen pen te beschrijven’… Aan haar echtgenoot Jacques richt ze zich nog apart; in een hobbelige trein kan ik haast niet schrijven, Wanhoop niet, ik ga ze met geverfde lippen tegemoet…blijf flink, dan ben ik sterk'&nbsp; De briefjes werden in een enveloppe uit de trein gegooid en door een spoorwegarbeider op de post gedaan.&nbsp;

Van: Pach-Broekman, Jeanette Aan: Buurman-Pach, Cor en Henny en Pach, Jacques Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-07/08 Onderwerp:&nbsp;het is maandag, alles wijst erop dat de schrijfster de volgende dag moet vertrekken;&nbsp; ze hoopt dat mensen die nu nog vrij rondlopen, nooit in kamp Westerbork hoeven te komen, het is er zo vies en mies; ze blijft hoopvol en optimistisch; ze moet zonder kleren en dekens weg; ze is bang dat haar zuster Henny (nog thuis en gemengd-gehuwd) zal instorten; ze zit in het kamp met Liesje Kops en haar familie;&nbsp;ze zit in de strafbarak; ‘stuur geld naar het Rode Kruis, wat deze mensen doen om onze ellende op de reis te veraangenamen is met geen pen te beschrijven’… Aan haar echtgenoot Jacques richt ze zich nog apart; in een hobbelige trein kan ik haast niet schrijven, Wanhoop niet, ik ga ze met geverfde lippen tegemoet…blijf flink, dan ben ik sterk'&nbsp; De briefjes werden in een enveloppe uit de trein gegooid en door een spoorwegarbeider op de post gedaan.&nbsp;

Brief(-jes) van Jeanette Pach-Broekman aan haar echtgenoot vanuit de trein gegooid

Verslag oorlogservaringen van mevrouw T.H. de Weerd-Musschenger Onderwerp: de schrijfster was werkzaam als verpleegster in het ziekenhuis in Ede. Tijdens haar werkzaamheden werden twee Joodse vrouwen, moeder (Chaja Lowinsky-Rosenfeld) en dochter (Luba Lowinsky) binnengebracht. Later werd de schrijfster als nuchtere Groningse gevraagd de twee vrouwen met de ambulance naar kamp Westerbork te begeleiden. Ze is het kamp binnengereden en heeft de twee vrouwen afgeleverd. Tijdens de reis kreeg ze van de moeder de foto met begeleidende woorden: 'bewaar het als aandenken'. (Chaja is twee weken later in kamp Westerbork overleden, haar dochter Luba overleefd de oorlog).

Verslag oorlogservaringen van mevrouw T.H. de Weerd-Musschenger Onderwerp: de schrijfster was werkzaam als verpleegster in het ziekenhuis in Ede. Tijdens haar werkzaamheden werden twee Joodse vrouwen, moeder (Chaja Lowinsky-Rosenfeld) en dochter (Luba Lowinsky) binnengebracht. Later werd de schrijfster als nuchtere Groningse gevraagd de twee vrouwen met de ambulance naar kamp Westerbork te begeleiden. Ze is het kamp binnengereden en heeft de twee vrouwen afgeleverd. Tijdens de reis kreeg ze van de moeder de foto met begeleidende woorden: 'bewaar het als aandenken'. (Chaja is twee weken later in kamp Westerbork overleden, haar dochter Luba overleefd de oorlog).

Foto van een tekening van de toegang naar het woonoord Schattenberg