In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Omstanders kamp Westerbork

Radio Sterrenwacht

Berichtgeving van Heldring &amp; Pierson bankiers te 's-Gravenhage aan mej. L. Nijstad betreffende een nummeropgave van (door haar) gekochte aandelen, 13 jan. 1942.

Berichtgeving van Heldring &amp; Pierson bankiers te 's-Gravenhage aan mej. L. Nijstad betreffende een nummeropgave van (door haar) gekochte aandelen, 13 jan. 1942.

van Heldring & Pierson bankiers aan L. Nijstad

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 292 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Nunes Nabarro, Salomon geb. 27-12-65 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 292 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Nunes Nabarro, Salomon geb. 27-12-65 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Salomon Nunes Nabarro

Van: Vissel-Sleutelberg, Mietje Aan:&nbsp;haar ouders Plaats: Groningen, station Datum: 1942-11 Onderwerp: opgehaald in de nacht en nog in de loods, vertrekken in de middag naar Westerbork; de kinderen slapen…

Van: Vissel-Sleutelberg, Mietje Aan:&nbsp;haar ouders Plaats: Groningen, station Datum: 1942-11 Onderwerp: opgehaald in de nacht en nog in de loods, vertrekken in de middag naar Westerbork; de kinderen slapen…

Briefkaart van Mietje Vissel-Sleutelberg aan haar ouders

Gevangenissen

Huis van bewaring Arnhem

Interieur van een woonbarak Getekend door: Birman, Otto Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Interieur van een woonbarak met stapelbedden, koffers, kleding en andere bagage.

Interieur van een woonbarak Getekend door: Birman, Otto Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Interieur van een woonbarak met stapelbedden, koffers, kleding en andere bagage.

Tekening, aquarel van een interieur van een woonbarak getekend door Otto Birman

Dossier Jodenvervolging van de familie de Levie/Leve. Datum: 1940-1945 Onderwerp: verscheidenheid van documenten betreffende de familie de Levie/de Leve, in het bijzonder Jacob de Levie; anti-Joodse maatregelen; gemengd-gehuwd; remonstrant; werkverschaffing Amsterdamsche Bosch; hulp aan familieleden; het leven na de oorlog; verschillende dag bulletins van de Joodse Raad…

Dossier Jodenvervolging van de familie de Levie/Leve. Datum: 1940-1945 Onderwerp: verscheidenheid van documenten betreffende de familie de Levie/de Leve, in het bijzonder Jacob de Levie; anti-Joodse maatregelen; gemengd-gehuwd; remonstrant; werkverschaffing Amsterdamsche Bosch; hulp aan familieleden; het leven na de oorlog; verschillende dag bulletins van de Joodse Raad…

Dossier Jodenvervolging van de familie de Levie/Leve

Kamporganisatie kamp Westerbork

Dienstleiders

Briefkaart Van: Kwieser-Cohen, M. Aan: Jong, de, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-03 Onderwerp: Mirjam vraagt om een pakje met warm wollen vest en een lange broek. Ze is nog aan het werk in het weeshuis.&nbsp;

Briefkaart Van: Kwieser-Cohen, M. Aan: Jong, de, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-03 Onderwerp: Mirjam vraagt om een pakje met warm wollen vest en een lange broek. Ze is nog aan het werk in het weeshuis.&nbsp;

Briefkaart van M. Kwieser-Cohen aan H. de Jong vanuit kamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 230 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Sluis, Alida geb. 26-06-63 overleden te Westerbork op 25-04-1943 op: 27-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 230 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Sluis, Alida geb. 26-06-63 overleden te Westerbork op 25-04-1943 op: 27-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Alida Sluis

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: van Dam, Joseph Plaats: Amsterdam Datum: onbekend Onderwerp: opgave bij de Schade-Enquête-Commissie.

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: van Dam, Joseph Plaats: Amsterdam Datum: onbekend Onderwerp: opgave bij de Schade-Enquête-Commissie.

Bewijs van de Schade-Enquête-Commissie dat de opgave is ingeschreven

Foto Foto van Sanders, Judith Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944

Foto Foto van Sanders, Judith Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944

Foto van Judith Sanders gemaakt door Werner Breslauer in kamp Westerbork

Egodocumenten bewoners kamp Westerbork (1939-1945)

Late naoorlogse herinneringen (1970-)

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 234 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Engers, Klara geb. 23-06-61 overleden te Westerbork op 27-04-1943 op: 28-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 234 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Engers, Klara geb. 23-06-61 overleden te Westerbork op 27-04-1943 op: 28-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Klara Engers

Alfred staat vooraan, als fotograaf bij het huwelijk van zijn broer Raphaël.

Alfred staat vooraan, als fotograaf bij het huwelijk van zijn broer Raphaël.

Foto van Alfred Herman Acohen

Plaats: Basel, Bahnhof Achter op de menukaart staan handtekeningen van Simon Wijnberg en zijn vrouw Selma. Medereizigers zijn onder andere Hanna Josephine Weijl (1914), Martha de Lime (1923), Sara Teixeira de Mattos (1906)…

Plaats: Basel, Bahnhof Achter op de menukaart staan handtekeningen van Simon Wijnberg en zijn vrouw Selma. Medereizigers zijn onder andere Hanna Josephine Weijl (1914), Martha de Lime (1923), Sara Teixeira de Mattos (1906)…

Menukaart met handtekeningen repatrianten

Joodse gemeenten in Friesland

Joodse gemeente Terschelling

Van: Wijnberg, Simon Plaats: Theresienstadt, Langestraat 5 /284 Datum: 1944-09-10 Onderwerp: toekenning van KENN-nummer: 1382-XXIV/7

Van: Wijnberg, Simon Plaats: Theresienstadt, Langestraat 5 /284 Datum: 1944-09-10 Onderwerp: toekenning van KENN-nummer: 1382-XXIV/7

Toekenning identificatienummer Simon Wijnberg

Van: Heymans, Nathan Aan: Heymans, Arthur Datum: onbekend (poststempel 1943-11-09) Plaats: Westerbork, kamp, barak 84 Onderwerp: bedanken voor een pakketje

Van: Heymans, Nathan Aan: Heymans, Arthur Datum: onbekend (poststempel 1943-11-09) Plaats: Westerbork, kamp, barak 84 Onderwerp: bedanken voor een pakketje

Briefkaart van Nathan Heymann aan A. Heymans vanuit kamp Westerbork

Verklaring Gesundheitswesen Van: Polak, Henriëtte Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-01-13 Onderwerp: is per ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Met handtekening arts.

Verklaring Gesundheitswesen Van: Polak, Henriëtte Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-01-13 Onderwerp: is per ambulance naar het ziekenhuis gebracht. Met handtekening arts.

Een verklaring dat Henriëtte Polak met een ambulance naar het ziekenhuis in Theresienstadt is gebracht

Van: de Amsterdamsche Bank N.V. Aan: van Lierop, F.J.G. Plaats: Helmond Datum: 1946-01-19 Onderwerp: betreffende het deblokkeren van de rekeningen van Mej. H. Knorringa.

Van: de Amsterdamsche Bank N.V. Aan: van Lierop, F.J.G. Plaats: Helmond Datum: 1946-01-19 Onderwerp: betreffende het deblokkeren van de rekeningen van Mej. H. Knorringa.

Brief van de Amsterdamsche Bank N.V. aan F.J.G. van Lierop vanuit Helmond

Gemeente Westerbork

Bezoeken kamp Westerbork

Vrij personeel kamp Westerbork

Staatsbosbeheer

Militairen

Omwonenden van de vervolging

Commissariaat Ambonezenzorg

Werk bewoners buiten kamp Westerbork

Van: Vries, de, Hennie Aan: Rietje Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-14 Onderwerp: uit de trein gegooide briefkaart; transporten; familie; Fliegende Kolonne; transport naar Westerbork

Van: Vries, de, Hennie Aan: Rietje Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-14 Onderwerp: uit de trein gegooide briefkaart; transporten; familie; Fliegende Kolonne; transport naar Westerbork

Brief

Gebeurtenissen en groepen buiten kamp Westerbork

Woonwagenbewoners

Werkverschaffing

Sinti en Roma

Gemengd-gehuwde Joden

Bevrijding

Nederlandse Spoorwegen

Executies

Ontvluchten uit Nederland

Philips Kommando

Organisation Todt

Opkomst van de nazi’s in Duitsland

Binnenlandse Strijdkrachten

Nederlandse leger in krijgsgevangenschap

Represailles

Collaboratie

Operatie Amherst

Molukse acties

Wederopbouw

Kinderen van 'foute' ouders

Politionele Acties

Vervolging Jehova's Getuigen

Distributie

Razzia in Putten

Radio Oranje

Silbertanne-moorden

Militaire operaties

Operatie Black Tulip

Repatriëring uit Nederlands-Indië

Kristallnacht

Bersiap

Bezetting Nederlands-Indië door Japan

Vooroorlogs leven Nederlands-Indië

Wannseeconferentie

Duitse invasie

Arbeidsinzet

Verzet

Anti-Duitse houding bevolking

Dolle Dinsdag

Hongerwinter

Invoering Neurenberger Wetten in Nederland

Van: Gassmann, Heinrich Geboren: 1913-08-25 Gekomen op: 1942-05-28 Plaats: Westerbork, kamp, barak 48 Opmerkingen: voorlopig van transport teruggesteld (Stammliste) Onderwerp: geplaatst bij Gruppe 4, DB 2, de Fliegende Kolonne.

Van: Gassmann, Heinrich Geboren: 1913-08-25 Gekomen op: 1942-05-28 Plaats: Westerbork, kamp, barak 48 Opmerkingen: voorlopig van transport teruggesteld (Stammliste) Onderwerp: geplaatst bij Gruppe 4, DB 2, de Fliegende Kolonne.

Ausweiskarte van Heinrich Gassmann in kamp Westerbork

Van: Gassmann-Baumann, Inge Geboren: 1923-04-16 Plaats: Westerbork, kamp, barak 48 Onderwerp: een knipkaart voor de kantine (no. 0361).&nbsp;

Van: Gassmann-Baumann, Inge Geboren: 1923-04-16 Plaats: Westerbork, kamp, barak 48 Onderwerp: een knipkaart voor de kantine (no. 0361).&nbsp;

Kaart van Inge Gassmann-Baumann in kamp Westerbork

Foto van Christina Anholt

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-12 Onderwerp: Judith hoopt dat haar pakjes en brieven aankomen. Ze stuurt meerdere keren per week wat op.&nbsp;

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-12 Onderwerp: Judith hoopt dat haar pakjes en brieven aankomen. Ze stuurt meerdere keren per week wat op.&nbsp;

Brief van J. Boas-Snuijf aan het echtpaar Boas-Prins in kamp Westerbork vanuit Amsterdam

Foto van de OD/brandweer. Rechts naast de lange kale man staat Werner Bloch.

Foto van de OD/brandweer. Rechts naast de lange kale man staat Werner Bloch.

Foto van de oude waterzuivering in het woonoord Schattenberg

Personen