In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Organisatie voedselvoorziening kamp Westerbork

Keukenpersoneel kamp Westerbork

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1950-02-14 Onderwerp: overlijden van Joseph Mulder Canter.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1950-02-14 Onderwerp: overlijden van Joseph Mulder Canter.

Uittreksel uit de Burgerlijke Stand van Amsterdam betreffende het overlijden van Joseph Mulder Canter

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: kinderen en kleinkinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-26 Onderwerp: brieven en pakketjes ontvangen; ze weet niet of de familie haar laatste brief uit het ziekenhuis ontvangen heeft; over een brief die eerst niet door kwam mogelijk vanwege een verkeerde vermelding van het kamp (ontbreken ‘Lager’ ) de brief ging in de eerste instantie retour met de tekst ‘Vertrokken’; zonsondergang over de onafzienbare bloeiende heide met prachtige luchten; nog steeds problemen met haar gezondheid, ook na ontslag uit ziekenhuis. Ze is naar de darmspecialist gegaan; de medicijnen die ze heeft gekregen helpen. Ze is wel heel voorzichtig; een lezing bijgewoond van een Dr. in de letteren; tante Truus was 10 dagen in haar barak, maar omdat ze alleen maar kan liggen is ze weer terug naar het ziekenhuis gegaan; het was wel gezellig toen ze er was, het is een heel erg oud vrouwtje geworden; Paul en zijn zonen hebben lag in het ziekenhuis gelegen, Robbie ligt er nog steeds met roodvonk; ze mag maar op een kant van de brief schrijven. Ze heeft nog te vertellen dat de vliegen en plaag blijven, dat haar nagels steeds scheuren en haar haar uitvalt, door de hoofddoek die ze draagt zie je het niet…&nbsp;

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: kinderen en kleinkinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-26 Onderwerp: brieven en pakketjes ontvangen; ze weet niet of de familie haar laatste brief uit het ziekenhuis ontvangen heeft; over een brief die eerst niet door kwam mogelijk vanwege een verkeerde vermelding van het kamp (ontbreken ‘Lager’ ) de brief ging in de eerste instantie retour met de tekst ‘Vertrokken’; zonsondergang over de onafzienbare bloeiende heide met prachtige luchten; nog steeds problemen met haar gezondheid, ook na ontslag uit ziekenhuis. Ze is naar de darmspecialist gegaan; de medicijnen die ze heeft gekregen helpen. Ze is wel heel voorzichtig; een lezing bijgewoond van een Dr. in de letteren; tante Truus was 10 dagen in haar barak, maar omdat ze alleen maar kan liggen is ze weer terug naar het ziekenhuis gegaan; het was wel gezellig toen ze er was, het is een heel erg oud vrouwtje geworden; Paul en zijn zonen hebben lag in het ziekenhuis gelegen, Robbie ligt er nog steeds met roodvonk; ze mag maar op een kant van de brief schrijven. Ze heeft nog te vertellen dat de vliegen en plaag blijven, dat haar nagels steeds scheuren en haar haar uitvalt, door de hoofddoek die ze draagt zie je het niet…&nbsp;

Brief van Henriette Enthoven-van Lier aan lieve kinderen en kleinkinderen vanuit kamp Westerbork

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth (via haar vader) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-31 Onderwerp: over haar vrijlating, die maar niet komt; een van de personen die bij de 'commandant' was, is vrij; haar man zal bezoek krijgen van een jonge vrouwelijke dokter; pakje ontvangen, behoefte aan boter en kaas; met moeder gaat het beter, maar ze is hypernerveus; vader is plotseling overgeplaatst, maar zal over een paar dagen weer terug in barak 6 zijn; vanochtend zag Lotte het meisje waar de moeder de pullover voor haar man heeft gebreid; reeds vier maanden van haar man gescheiden…

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth (via haar vader) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-31 Onderwerp: over haar vrijlating, die maar niet komt; een van de personen die bij de 'commandant' was, is vrij; haar man zal bezoek krijgen van een jonge vrouwelijke dokter; pakje ontvangen, behoefte aan boter en kaas; met moeder gaat het beter, maar ze is hypernerveus; vader is plotseling overgeplaatst, maar zal over een paar dagen weer terug in barak 6 zijn; vanochtend zag Lotte het meisje waar de moeder de pullover voor haar man heeft gebreid; reeds vier maanden van haar man gescheiden…

Brief van Lotte Ruth Feldman-Kan (via haar vader) aan haar echtgenoot vanuit kamp Westerbork

Van: Turfrijer-Coeverden, Greet (Grietje), van Aan: Belterman, J Datum: 1943-04-13 Plaats:&nbsp;Amsterdam Onderwerp: over haar familieleden in Vught en kamp Westerbork. Haar man werkt al 9 weken bij de Moerdijkbruggen. Ze werken in streepjespakken tijdens het werk. Ze proberen zich aan te passen. Ze zit in de onzekerheid of haar moeder in Vught moet blijven. Ze hoopt het maar. Ze weet dat er in Westerbork elke dinsdag een trein vertrekt. ‘En dan kan je helemaal niets meer’. Daarnaast over wat Belterman wel en niet kan schrijven over en aan haar zus en het sturen van pakketjes.

Van: Turfrijer-Coeverden, Greet (Grietje), van Aan: Belterman, J Datum: 1943-04-13 Plaats:&nbsp;Amsterdam Onderwerp: over haar familieleden in Vught en kamp Westerbork. Haar man werkt al 9 weken bij de Moerdijkbruggen. Ze werken in streepjespakken tijdens het werk. Ze proberen zich aan te passen. Ze zit in de onzekerheid of haar moeder in Vught moet blijven. Ze hoopt het maar. Ze weet dat er in Westerbork elke dinsdag een trein vertrekt. ‘En dan kan je helemaal niets meer’. Daarnaast over wat Belterman wel en niet kan schrijven over en aan haar zus en het sturen van pakketjes.

Brief van Greet Turfrijer-Coeverden aan J. Belterman vanuit Amsterdam

Van: Coeverden, L., van (Eleazarus Leo Nathanaël, 1911) Aan: Belterman, J. Datum: 1943-04-22 Plaats: Westerbork, kamp, barak 71 Onderwerp: kleine schat (Julia Louise Elisabeth, 1942) is uit het ziekenhuis ontslagen en weer in de barak, brief bij een pakketje mag niet, een briefkaart uit Vught gehad.

Van: Coeverden, L., van (Eleazarus Leo Nathanaël, 1911) Aan: Belterman, J. Datum: 1943-04-22 Plaats: Westerbork, kamp, barak 71 Onderwerp: kleine schat (Julia Louise Elisabeth, 1942) is uit het ziekenhuis ontslagen en weer in de barak, brief bij een pakketje mag niet, een briefkaart uit Vught gehad.

Briefkaart van L. van Coeverden aan J. Belterman vanuit kamp Westerbork

Buitencommando's kamp Westerbork

Kamp Moerdijk

Van: Polak, Juda Aan: zijn vrouw en zijn kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-22 Onderwerp: over een Sperre in gezinsverband; hij zag de zon opkomen; hij las een fragment voor uit het boek ‘Het bezit van de Wereld’; de post is onregelmatig; over zijn deportatie en de route (grensplaats , Danzig, Silezië-Moravië); Jo is voorlopig safe, hij werkt bij de distributie; afbeelding, reclame Good-Year-banden, zoals die man eruit ziet, zo zal Juda eruit zien bij zijn vertrek uit kamp Westerbork (tekeningen: zwaarlijvig, terug in Holland een mager, uitgemergeld persoon)…

Van: Polak, Juda Aan: zijn vrouw en zijn kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-22 Onderwerp: over een Sperre in gezinsverband; hij zag de zon opkomen; hij las een fragment voor uit het boek ‘Het bezit van de Wereld’; de post is onregelmatig; over zijn deportatie en de route (grensplaats , Danzig, Silezië-Moravië); Jo is voorlopig safe, hij werkt bij de distributie; afbeelding, reclame Good-Year-banden, zoals die man eruit ziet, zo zal Juda eruit zien bij zijn vertrek uit kamp Westerbork (tekeningen: zwaarlijvig, terug in Holland een mager, uitgemergeld persoon)…

Brief van Juda Alexander Polak aan familie en vrienden vanuit kamp Westerbork

Gebeurtenissen en groepen buiten kamp Westerbork

Dolle Dinsdag

1939

November 1939

Sinti en Roma

Reisverbod voor Sinti en Roma

Joodse gemeenten in Gelderland

Joodse gemeente Arnhem

Vluchtelingenkampen

Vluchtelingenkamp Sluis

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 15 juli 1942 - Auschwitz

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Geesbrug

Vooroorlogs Joods leven

Surinaamse Joden

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak nr. 211 in woonoord Schattenberg. Schaal: 1:100&nbsp; Datum: dec. 1959 Opmerking: het gebouwtje, een broeikas, werd geplaatst tussen de woning van Van der Speck O'Breen en het weeshuis in, de plek waar ooit de kas stond. daarnaast staat een berging, barak 212.

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak nr. 211 in woonoord Schattenberg. Schaal: 1:100&nbsp; Datum: dec. 1959 Opmerking: het gebouwtje, een broeikas, werd geplaatst tussen de woning van Van der Speck O'Breen en het weeshuis in, de plek waar ooit de kas stond. daarnaast staat een berging, barak 212.

Plattegrond met aanzichten en doorsnede van barak nr. 211 in woonoord Schattenberg