In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Plaatsen in kamp Westerbork

Barak 109

Barak 108

Barak 110

Oranjekanaal haven

Barak 1

Schouwburg

Barakken gebouwd van 1942-1945

Barakken gebouwd van 1939-1942

Staatsbosbeheerschuur kamp Westerbork

Woonoord Schattenberg

Militair Kamp Westerbork

Bewarings- en Verblijfskamp Westerbork

Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Doorgangskamp Westerbork

Barak 107

Barak 106

Barak 105

Barak 104

Barak 103

Barak 102

Barak 101

Barak 100

Barak 99

Barak 98

Barak 97

Barak 96

Barak 95

Barak 94

Barak 93

Barak 92

Barak 91

Barak 90

Barak 89

Barak 88

Barak 87

Barak 86

Barak 85

Barak 84

Barak 83

Barak 82

Barak 81

Barak 80

Barak 79

Barak 78

Barak 77

Barak 76

Barak 75

Barak 74

Barak 73

Barak 72

Barak 71

Barak 70

Barak 69

Barak 68

Barak 67

Barak 66

Barak 65

Barak 64

Barak 63

Barak 62

Barak 61

Barak 60

Barak 59

Barak 58

Barak 57

Barak 56

Barak 55

Barak 54

Barak 53

Barak 52

Barak 51

Barak 50

Barak 49

Barak 48

Barak 47

Barak 46

Barak 45

Barak 44

Barak 43

Barak 42

Barak 41

Barak 40

Barak 39

Barak 38

Barak 37

Barak 36

Barak 35

Barak 34

Barak 33

Barak 32

Barak 31

Barak 30

Barak 29

Barak 28

Barak 27

Barak 26

Barak 25

Barak 24

Barak 23

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 13 september 1944 - Bergen-Belsen

Van: de kamporganisatie Aan: Simon, Stephen Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-10 Onderwerp: Stephen moet zich melden voor het transport van 22-10-1944 naar Auschwitz-Birkenau. De dag ervoor moet hij met zijn bagage naar de Schleuse.

Van: de kamporganisatie Aan: Simon, Stephen Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-10 Onderwerp: Stephen moet zich melden voor het transport van 22-10-1944 naar Auschwitz-Birkenau. De dag ervoor moet hij met zijn bagage naar de Schleuse.

Oproep voor Stephen Simon om zich te melden voor een transport

Van: Sanders, Joachim Hans Aan: lieve Jannie (Pool) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-20&nbsp; Onderwerp: Joachim kon niet naar Barneveld vanwege zijn ‘S’ . Hij geeft een beschrijving van het leven in de strafbarak (ruzies, vrijen, bridgen); hij is vanmorgen kaalgeknipt en draagt een ster en een band om zijn arm; een dag voor het transport. 'Ik ben ontzettend benieuwd te weten wat Polen nu eigenlijk is en wat er met me gaat gebeuren. Ik zal morgen nog wel een paar brieven uit de trein gooien'. Hij wenst Jansje en Flip (die al is doorgestuurd) het beste met de geboorte van haar aanstaande kind (Joachim Elkan Pool) toe.

Van: Sanders, Joachim Hans Aan: lieve Jannie (Pool) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-20&nbsp; Onderwerp: Joachim kon niet naar Barneveld vanwege zijn ‘S’ . Hij geeft een beschrijving van het leven in de strafbarak (ruzies, vrijen, bridgen); hij is vanmorgen kaalgeknipt en draagt een ster en een band om zijn arm; een dag voor het transport. 'Ik ben ontzettend benieuwd te weten wat Polen nu eigenlijk is en wat er met me gaat gebeuren. Ik zal morgen nog wel een paar brieven uit de trein gooien'. Hij wenst Jansje en Flip (die al is doorgestuurd) het beste met de geboorte van haar aanstaande kind (Joachim Elkan Pool) toe.

Brief

Foto van Mary Krammer

Van: de gemeente Den Haag Aan: Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1941-03-10 Onderwerp: aanmelding van Joodse bloede zijnde.

Van: de gemeente Den Haag Aan: Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1941-03-10 Onderwerp: aanmelding van Joodse bloede zijnde.

Bewijs van aanmelding van Stella Moses van Joodse bloede zijnde

Van: de Gemeentesecretarie Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1959-08-10 Onderwerp: gegadigde voor het verkrijgen van een huurwoning.

Van: de Gemeentesecretarie Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1959-08-10 Onderwerp: gegadigde voor het verkrijgen van een huurwoning.

Brief van de gemeente betreffende de voordracht als gegadigde voor een huurwoning

Foto van Ludwig Simon

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen als toeschouwers tijdens een voetbalwedstrijd. Op de achtergrond barak 21 en 52 (links).

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen als toeschouwers tijdens een voetbalwedstrijd. Op de achtergrond barak 21 en 52 (links).

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Familiebarakken kamp Westerbork

Van: Metalgeselschaft Aan: Simon, Stella Plaats: Frankfurt am Main Datum: 1961-07-25 Onderwerp: ontvangen bedrag (vergoeding) in verband met de verkoop van de woning van de familie Simon, wat er overblijft omgerekend 170, 50.

Van: Metalgeselschaft Aan: Simon, Stella Plaats: Frankfurt am Main Datum: 1961-07-25 Onderwerp: ontvangen bedrag (vergoeding) in verband met de verkoop van de woning van de familie Simon, wat er overblijft omgerekend 170, 50.

Brief van Metalgesellschaft aan Stella Simon vanuit Frankfurt am Main

Van: Noach, Sophia Aan: Ria Plaats: Rotterdam Datum: 1942-12-17 Onderwerp: ze sturen heel veel pakjes naar familieleden (zusters en een broer van haar vader) in kamp Westerbork; ze schrijven het daar niet zo slecht te hebben, alleen het eten is weinig; ze zijn alle drie nog in Rotterdam; het is al een paar weken rustig vanwege kerstmis en oud en nieuw; er is een lijst met de namen van 30 Joodse families, die legaal naar Frankrijk mogen emigreren en daarna verder….; ze kwamen er zelf te laat achter, maar doen er toch moeite voor; collega's van school: Spanjar, Brandel, Stein…

Van: Noach, Sophia Aan: Ria Plaats: Rotterdam Datum: 1942-12-17 Onderwerp: ze sturen heel veel pakjes naar familieleden (zusters en een broer van haar vader) in kamp Westerbork; ze schrijven het daar niet zo slecht te hebben, alleen het eten is weinig; ze zijn alle drie nog in Rotterdam; het is al een paar weken rustig vanwege kerstmis en oud en nieuw; er is een lijst met de namen van 30 Joodse families, die legaal naar Frankrijk mogen emigreren en daarna verder….; ze kwamen er zelf te laat achter, maar doen er toch moeite voor; collega's van school: Spanjar, Brandel, Stein…

Brief van Sophia Noach aan Ria vanuit Rotterdam

Van: het Amerikaans consulaat Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Rotterdam Datum: 1951-01-09 Onderwerp: zijn op de wachtlijst &nbsp;voor emigratie naar Amerika geplaatst en vallen onder het Nederlands quotum.

Van: het Amerikaans consulaat Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Rotterdam Datum: 1951-01-09 Onderwerp: zijn op de wachtlijst &nbsp;voor emigratie naar Amerika geplaatst en vallen onder het Nederlands quotum.

Brief van het Amerikaans consulaat aan Stella Simon-Moses vanuit Rotterdam

Foto van David Leefsma

Overzicht Schattenberg&nbsp; Schaal:&nbsp; Datum: 1959-1960

Overzicht Schattenberg&nbsp; Schaal:&nbsp; Datum: 1959-1960

Plattegrond van het woonoord Schattenberg

Foto van Stephen en Martin Simon

Van: Simon-Moses, Stella Aan: het Amerikaans consulaat Plaats: Den Haag Datum: 1951-01-10 Onderwerp: door het consulaat werd in een brief ook echtgenoot genoemd. Stella wil erop wijzen dat de emigratie alleen geld voor haar en haar twee zoons en dat haar echtgenoot in een concentratiekamp is vermoord.

Van: Simon-Moses, Stella Aan: het Amerikaans consulaat Plaats: Den Haag Datum: 1951-01-10 Onderwerp: door het consulaat werd in een brief ook echtgenoot genoemd. Stella wil erop wijzen dat de emigratie alleen geld voor haar en haar twee zoons en dat haar echtgenoot in een concentratiekamp is vermoord.

Brief van Stella Simon-Moses aan het Amerikaans Consulaat

Van: Simon-Moses, Stella Aan: Dr. Stein, Otto Plaats: Den Haag Datum: 1951-09-15 Onderwerp: dank voor een tweetal verklaringen, betreft overlijden Guido Simon.

Van: Simon-Moses, Stella Aan: Dr. Stein, Otto Plaats: Den Haag Datum: 1951-09-15 Onderwerp: dank voor een tweetal verklaringen, betreft overlijden Guido Simon.

Brief van Stella Simon-Moses aan Dr. Otto Stein

Van: Kok, Leo Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1943-02 Onderwerp: OD'ers (Joodse Ordedienst) en NB'ers (Not Bereitschaft, Nebbish Brigade) uit kamp Westerbork tijdens het leeghalen van het Apeldoornsche Bosch; één van de gebouwen op de achtergrond.

Van: Kok, Leo Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1943-02 Onderwerp: OD'ers (Joodse Ordedienst) en NB'ers (Not Bereitschaft, Nebbish Brigade) uit kamp Westerbork tijdens het leeghalen van het Apeldoornsche Bosch; één van de gebouwen op de achtergrond.

Tekening van OD'ers en NB'ers uit kamp Westerbork tijdens het leeghalen van het Apeldoornsche Bosch

Van: het Amerikaans consulaat Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Rotterdam Datum: 1952-11-20 Onderwerp: zijn op de wachtlijst &nbsp;voor emigratie naar Amerika geplaatst en vallen onder het Nederlands quotum; ze zullen over niet al te lange tijd worden beoordeeld; verzoek om het toezenden van de noodzakelijke stukken.

Van: het Amerikaans consulaat Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Rotterdam Datum: 1952-11-20 Onderwerp: zijn op de wachtlijst &nbsp;voor emigratie naar Amerika geplaatst en vallen onder het Nederlands quotum; ze zullen over niet al te lange tijd worden beoordeeld; verzoek om het toezenden van de noodzakelijke stukken.

Lijst met een opsomming van aangekocht triplex door de firma F.G. Simon Terugkoppeling met het Rijksbureau in verband met vaststelling van de prijzen.

Lijst met een opsomming van aangekocht triplex door de firma F.G. Simon Terugkoppeling met het Rijksbureau in verband met vaststelling van de prijzen.

Lijst met een opsomming van aangekocht triplex door de firma F.G. Simon

Van: Simon-Moses, Stella Aan: Bundesministerium des Innern Plaats: Den Haag Datum: 1954-01-15 Onderwerp: betreft herinburgering van de stateloze Martin Simon.

Van: Simon-Moses, Stella Aan: Bundesministerium des Innern Plaats: Den Haag Datum: 1954-01-15 Onderwerp: betreft herinburgering van de stateloze Martin Simon.

Foto van Stella Moses

Personen