In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Calendarium kamp Westerbork

1957

Van: de Rijksverzekeringsbank Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Amsterdam Datum: 1950-04-21 Onderwerp: aanvraag van wezenrente voor Martin en Stephen in verband met het vaststellen van overlijden van hun vader.

Van: de Rijksverzekeringsbank Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Amsterdam Datum: 1950-04-21 Onderwerp: aanvraag van wezenrente voor Martin en Stephen in verband met het vaststellen van overlijden van hun vader.

Brief van de Rijksverzekeringsbank in verband met de aanvraag van wezenrente

Monument in Gdansk-Zaspa. Volgens het museum in Stutthof in SS-Aussenkommando Burggraben overleden op 11 december 1944

Foto van monument met naam van Barend Beek

De familie Beek, met vader Louis in het midden. Links zijn voor de oorlog overleden vrouw, achter hem zijn zoon Barend met echtgenote. Rechts dochter Mietje Beek.

De familie Beek, met vader Louis in het midden. Links zijn voor de oorlog overleden vrouw, achter hem zijn zoon Barend met echtgenote. Rechts dochter Mietje Beek.

Foto van de familie Beek

Binnenkomende transporten kamp Westerbork

Binnenkomende transporten kamp Westerbork uit Amsterdam

Binnenkomende transport kamp Westerbork 15 maart 1944

Van: Griffie Arrondissementsrechtbank Rotterdam Aan: van Bergen-Diamant, N. Plaats: Rotterdam Datum: 1948-05-04 Onderwerp: voogdijschap over Chaja van Bergen in verband met het overlijden van haar beide biologische ouders.

Van: Griffie Arrondissementsrechtbank Rotterdam Aan: van Bergen-Diamant, N. Plaats: Rotterdam Datum: 1948-05-04 Onderwerp: voogdijschap over Chaja van Bergen in verband met het overlijden van haar beide biologische ouders.

Verklaring van de rechtbank dat Nora van Bergen-Diamant voogdij zal uitoefenen over Chaja van Bergen

Portretfoto van Hassel-Mullender, E. ('Frau Hassel') Betreft een politiefoto van de Gemeentepolitie Assen. Plaats: Assen Datum: 1945&nbsp;

Portretfoto van Hassel-Mullender, E. ('Frau Hassel') Betreft een politiefoto van de Gemeentepolitie Assen. Plaats: Assen Datum: 1945&nbsp;

Foto van E. Hassel-Mullender

Foto van Stella Simon-Moses

Van: Simon, Ludwig Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-22 Onderwerp: verjaardagsgedicht; verleden, heden en toekomst; stemming; bijna twee jaar verblijf in kamp Westerbork.

Van: Simon, Ludwig Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-22 Onderwerp: verjaardagsgedicht; verleden, heden en toekomst; stemming; bijna twee jaar verblijf in kamp Westerbork.

Brief van Ludwifg Simon aan zijn vrouw Stella vanuit kamp Westerbork

Van: Polak, Juda Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10 Onderwerp: wat nodig is voor in het Oosten: winterjas, keukenhanddoeken, een diep etensbord, een vaatdoek, een scheerspiegel en rooktabak.

Van: Polak, Juda Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10 Onderwerp: wat nodig is voor in het Oosten: winterjas, keukenhanddoeken, een diep etensbord, een vaatdoek, een scheerspiegel en rooktabak.

Brief van Juda Alexander Polak vanuit kamp Westerbork

Van: Engel, Robert (tekeningen van Leo Kok) Aan: Liesel Heynemann (foto's van de tekeningen)&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-11-13 Onderwerp: verbeelding van het levensverhaal van Robert Engel; verjaardagscadeau voor Liesel; ketelhuis.

Van: Engel, Robert (tekeningen van Leo Kok) Aan: Liesel Heynemann (foto's van de tekeningen)&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-11-13 Onderwerp: verbeelding van het levensverhaal van Robert Engel; verjaardagscadeau voor Liesel; ketelhuis.

Boekje met tekeningen (foto's) van Leo Kok door Robert Engel gegeven aan Liesel Heynemann

Foto van Stella, Stephen en Martin Simon

Foto van Stella, Stephen en Martin Simon

Foto van Ludwig Simon

Van: de Rijksinspectie Bevolkingsregisters Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1953-03-04 Onderwerp: op 4 &nbsp;september 1944 door de gemeente Westerbork afgevoerd wegens vertrek naar het buitenland; op 20 juli 1945 weer opgenomen in de gemeente Utrecht.

Van: de Rijksinspectie Bevolkingsregisters Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1953-03-04 Onderwerp: op 4 &nbsp;september 1944 door de gemeente Westerbork afgevoerd wegens vertrek naar het buitenland; op 20 juli 1945 weer opgenomen in de gemeente Utrecht.

Verklaring van de Rijksinspectie van Bevolkingsregisters over Stella Simon-Moses

Lijsten met opsommingen van aangekocht triplex door de firma F.G. Simon

Lijsten met opsommingen van aangekocht triplex door de firma F.G. Simon

Aankondiging ondertrouw van Ludwig Simon en Stella Moses Plaats: Den Haag Datum: 1941-08 Onderwerp: ondertrouw; huwelijksinzegening zal plaatsvinden op 10 september 1941.

Aankondiging ondertrouw van Ludwig Simon en Stella Moses Plaats: Den Haag Datum: 1941-08 Onderwerp: ondertrouw; huwelijksinzegening zal plaatsvinden op 10 september 1941.

Aankondiging ondertrouw van Ludwig Simon en Stella Moses

Foto's van de voormalige woning van de familie Simon in Frankfurt am Main In de vijftiger jaren. De naastliggende woningen zijn na de oorlog afgebroken. Foto's zijn gemaakt door Stella Simon-Moses

Foto's van de voormalige woning van de familie Simon in Frankfurt am Main In de vijftiger jaren. De naastliggende woningen zijn na de oorlog afgebroken. Foto's zijn gemaakt door Stella Simon-Moses

Foto's van de voormalige woning van de familie Simon in Frankfurt am Main

Visitekaart van Stella Moses met een boodschap voor Ludwig: ‘Brief ontvangen, ik kom zondag…’

Visitekaart van Stella Moses met een boodschap voor Ludwig: ‘Brief ontvangen, ik kom zondag…’

Visitekaart van Stella Moses

Van: Philips, Samuel Aan: zijn broer (Jacob) en zijn schoonzuster Plaats: Ruinen, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: Sem is goed aangekomen; hij moest de volgende dag gelijk werken, het viel me; het heeft het getroffen wat het kamp betreft, het eten is precies hetzelfde als in de andere kampen; op het ogenblik heeft hij nog niet veel last van de honger, omdat hij in de tram zoveel gegeten heeft; ‘het kamp ligt in een omgeving waar bijna niemand komt’; hij is blij met het geld dat Mally gegeven heeft en de laarzen, die hij elke dag smeert; Sem vond het jammer dat Mally zo kort voor zijn vertrek kwam; Sem is bij de dokter geweest vanwege jeuk en bultjes; hij kreeg een paar poeders en moest gewoon naar het werk; 's avonds moeten ze marcheren (half uur); het eten is bijna iedere avond stamppot en s morgens om de dag soep of pap; het is eten is prima; ze mogen 1 keer per week schrijven; Sem zit in een gezellige ploeg, allemaal jonge mannen; er wordt veel lol gemaakt…

Van: Philips, Samuel Aan: zijn broer (Jacob) en zijn schoonzuster Plaats: Ruinen, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: Sem is goed aangekomen; hij moest de volgende dag gelijk werken, het viel me; het heeft het getroffen wat het kamp betreft, het eten is precies hetzelfde als in de andere kampen; op het ogenblik heeft hij nog niet veel last van de honger, omdat hij in de tram zoveel gegeten heeft; ‘het kamp ligt in een omgeving waar bijna niemand komt’; hij is blij met het geld dat Mally gegeven heeft en de laarzen, die hij elke dag smeert; Sem vond het jammer dat Mally zo kort voor zijn vertrek kwam; Sem is bij de dokter geweest vanwege jeuk en bultjes; hij kreeg een paar poeders en moest gewoon naar het werk; 's avonds moeten ze marcheren (half uur); het eten is bijna iedere avond stamppot en s morgens om de dag soep of pap; het is eten is prima; ze mogen 1 keer per week schrijven; Sem zit in een gezellige ploeg, allemaal jonge mannen; er wordt veel lol gemaakt…

Brief van Sem Philips aan zijn broer Jacob en zijn schoonzuster vanuit het Joods werkkamp Ruinen

Tekening gemaakt van Ida Straus

Vluchtelingenkampen

Vluchtelingenkamp Hoek van Holland

Van: de Joodse Raad, Afdeling Emigratie Aan: Asscher-Pinkhof, Clara Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-30 Onderwerp: op de voorstel-lijst voor Palestina-certificaten geplaatst. Haar naam is doorgestuurd aan het Zwitserse Gezantschap in Berlijn.

Van: de Joodse Raad, Afdeling Emigratie Aan: Asscher-Pinkhof, Clara Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-30 Onderwerp: op de voorstel-lijst voor Palestina-certificaten geplaatst. Haar naam is doorgestuurd aan het Zwitserse Gezantschap in Berlijn.

Brief van de Afdeling Emigratie van de Joodse Raad aan Clara Asscher-Pinkhof

Van: de kamporganisatie Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-03 Onderwerp: arbeidskaart van Stella; hulpkracht…

Van: de kamporganisatie Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-03 Onderwerp: arbeidskaart van Stella; hulpkracht…

Arbeidskaart van Stella Simon-Moses in Theresienstadt

Visitekaart van Ludwig Simon Plaats: Frankfurt am Main

Visitekaart van Ludwig Simon Plaats: Frankfurt am Main

Visitekaart van Ludwig Simon

Van: Philips, Sem Aan: Jaap(broer) en Mally&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942 Onderwerp: hij zit samen met zijn vader in dezelfde barak; naar kamp Westerbork gedeporteerd (respectievelijk uit Ruinen en Schaarshoek); het was een schrik toen ze het hoorden; ze zijn er overheen en het kan hun weinig schelen, nu ze er eenmaal zitten; in de barak is het een zwijnenkeet; het is droevig gesteld met het eten; een kwart brood voor de hele dag en ‘s middags een lepeltje stamppot; gelukkig is er wat van thuis opgestuurd; brieven kunnen ze onbeperkt ontvangen, naam, voornaam en barak 65 op de enveloppe schrijven; hij is dinsdag jarig, ’stuur maar een kaartje, dat vind ik leuk'; hij hoopt de volgende verjaardag thuis te zijn, dan zal het een groot feest worden; hij heeft de kamplaarzen vanuit Ruinen toe laten sturen door de kantinebaas Piet. Hij heeft hem ook geld gegeven…

Van: Philips, Sem Aan: Jaap(broer) en Mally&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942 Onderwerp: hij zit samen met zijn vader in dezelfde barak; naar kamp Westerbork gedeporteerd (respectievelijk uit Ruinen en Schaarshoek); het was een schrik toen ze het hoorden; ze zijn er overheen en het kan hun weinig schelen, nu ze er eenmaal zitten; in de barak is het een zwijnenkeet; het is droevig gesteld met het eten; een kwart brood voor de hele dag en ‘s middags een lepeltje stamppot; gelukkig is er wat van thuis opgestuurd; brieven kunnen ze onbeperkt ontvangen, naam, voornaam en barak 65 op de enveloppe schrijven; hij is dinsdag jarig, ’stuur maar een kaartje, dat vind ik leuk'; hij hoopt de volgende verjaardag thuis te zijn, dan zal het een groot feest worden; hij heeft de kamplaarzen vanuit Ruinen toe laten sturen door de kantinebaas Piet. Hij heeft hem ook geld gegeven…

Brief van Sem Philips aan Jaap en Mally vanuit kamp Westerbork

Foto van Stella Moses

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: zonder datum Onderwerp: over haar eigen lot.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: zonder datum Onderwerp: over haar eigen lot.

Verklaring van het Rode Kruis over het lot van Stella Simon-Moses

Foto van Ludwig Ferdinand Simon en zijn moeder Ida Straus

Foto van Ludwig Ferdinand Simon en zijn moeder Ida Straus

Van: Simon, F. G. Elzen-Triplex Aan: Stichtsche N.V. Houthandel Plaats: Den Haag Datum: 1938-08-30 Onderwerp: nota voor de levering van triplexplaten.

Van: Simon, F. G. Elzen-Triplex Aan: Stichtsche N.V. Houthandel Plaats: Den Haag Datum: 1938-08-30 Onderwerp: nota voor de levering van triplexplaten.

Nota van de houtzaak van Fritz Gunther Simon aan N.V. Stichtsche Houthandel

Van: de Arbeitszentrale Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-01 Onderwerp: Fraueneinsatz; Hilfskraft…

Van: de Arbeitszentrale Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-01 Onderwerp: Fraueneinsatz; Hilfskraft…

Van: Polak, Juda Aan: zijn vrouw en zijn kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-22 Onderwerp: over een Sperre in gezinsverband; hij zag de zon opkomen; hij las een fragment voor uit het boek ‘Het bezit van de Wereld’; de post is onregelmatig; over zijn deportatie en de route (grensplaats, Danzig, Silezië-Moravië); Jo is voorlopig safe, hij werkt bij de distributie; afbeelding, reclame Good-Year-banden, zoals die man eruit ziet, zo zal Juda eruit zien bij zijn vertrek uit kamp Westerbork (tekeningen: zwaarlijvig, terug in Holland een mager, uitgemergeld persoon)…

Van: Polak, Juda Aan: zijn vrouw en zijn kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-22 Onderwerp: over een Sperre in gezinsverband; hij zag de zon opkomen; hij las een fragment voor uit het boek ‘Het bezit van de Wereld’; de post is onregelmatig; over zijn deportatie en de route (grensplaats, Danzig, Silezië-Moravië); Jo is voorlopig safe, hij werkt bij de distributie; afbeelding, reclame Good-Year-banden, zoals die man eruit ziet, zo zal Juda eruit zien bij zijn vertrek uit kamp Westerbork (tekeningen: zwaarlijvig, terug in Holland een mager, uitgemergeld persoon)…

Brief van Juda Alexander Polak aan familie en vrienden vanuit kamp Westerbork

Geboorteakte van Ida Straus Plaats: Wiesbaden Datum: 1885-02-07 Onderwerp: geboorte van Ida Straus op 5 februari 1885.

Geboorteakte van Ida Straus Plaats: Wiesbaden Datum: 1885-02-07 Onderwerp: geboorte van Ida Straus op 5 februari 1885.

Akte betreffende de geboorte van Ida Straus

Personen