In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Kleerekoper, Gerrit Aan: Fieseler, Annie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-28 Onderwerp: afscheidsbrief; zijn vrouw Ka en dochter Elly schrijven aan anderen en brief; het gezin is in barak 67 terecht gekomen; het is overvol in de barak, vijf personen op drie bedden; het raamwerk van het bed bestaat uit ijzeren draden; de bedden staan dicht op elkaar; de kinderen maken veel herrie; Gerrit heeft geprobeerd vrijstelling te krijgen bij de school en het ziekenhuis, maar behalve wat baantjes in de buitendienst (graven en scheppen) heeft hij geen succes; appèl; rijen voor het eten halen; hij kan bij zijn vrouw en dochter komen en met hun praten; een trein van 48 wagons staat klaar; Gerrit gaat er vanuit dat vannacht om 3 uur zijn lot en dat van zijn gezin bekend is; een paar uur om de reis voor te bereiden en te pakken; in elke wagon is een reservoir met water en één voor andere doeleinden; de reis zal niet meevallen, de heenreis duurde al van 12 tot half acht in de morgen; Gerrit gaat nog even naar de tandarts; hun lot is bekend geworden; ‘de reis met onbekende bestemming zal een aanvang nemen’…

Van: Kleerekoper, Gerrit Aan: Fieseler, Annie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-28 Onderwerp: afscheidsbrief; zijn vrouw Ka en dochter Elly schrijven aan anderen en brief; het gezin is in barak 67 terecht gekomen; het is overvol in de barak, vijf personen op drie bedden; het raamwerk van het bed bestaat uit ijzeren draden; de bedden staan dicht op elkaar; de kinderen maken veel herrie; Gerrit heeft geprobeerd vrijstelling te krijgen bij de school en het ziekenhuis, maar behalve wat baantjes in de buitendienst (graven en scheppen) heeft hij geen succes; appèl; rijen voor het eten halen; hij kan bij zijn vrouw en dochter komen en met hun praten; een trein van 48 wagons staat klaar; Gerrit gaat er vanuit dat vannacht om 3 uur zijn lot en dat van zijn gezin bekend is; een paar uur om de reis voor te bereiden en te pakken; in elke wagon is een reservoir met water en één voor andere doeleinden; de reis zal niet meevallen, de heenreis duurde al van 12 tot half acht in de morgen; Gerrit gaat nog even naar de tandarts; hun lot is bekend geworden; ‘de reis met onbekende bestemming zal een aanvang nemen’…

Brief van Gerrit Kleerekoper aan Annie Fieseler vanuit kamp Westerbork

Verslag van Aad van As over de executie van 4 kampingezetenen op 6 september 1944 en over de personen die erbij betrokken waren.

Verslag van Aad van As over de executie van 4 kampingezetenen op 6 september 1944 en over de personen die erbij betrokken waren.

Verslag van Aad van As over de executie van vier kampgevangenen

Calendarium kamp Westerbork

1990

Van: Hoffman, L. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-07-10 Onderwerp: overtreding: tegen de regels in, werd brood overhandigd aan geïnterneerden die op boerderij de Weerd werkzaam waren.

Van: Hoffman, L. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-07-10 Onderwerp: overtreding: tegen de regels in, werd brood overhandigd aan geïnterneerden die op boerderij de Weerd werkzaam waren.

Rapport van L. Hoffman aan J.G. Buijvoets over een overtreding op het gebied van voedselverstrekking

Alarm-Ausweis Van: Pisk, A., Dienstleiter D.B. 3 Ordnungsdienst Aan: Boas-Prins, Seraphine Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06-20 Onderwerp: is gerechtigd zich bij alarm onmiddellijk naar haar werkplek, Dienstbereich 1 Kinderhort, te begeven en heeft vrije doorgang.

Alarm-Ausweis Van: Pisk, A., Dienstleiter D.B. 3 Ordnungsdienst Aan: Boas-Prins, Seraphine Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06-20 Onderwerp: is gerechtigd zich bij alarm onmiddellijk naar haar werkplek, Dienstbereich 1 Kinderhort, te begeven en heeft vrije doorgang.

Alarm-Ausweis voor S. Boas-Prins afgegeven door A. Pisk

Informatie uit andere archieven

Geschreven door Adèle L. Pinkhof. Dagboek van een kleuterleidster (Trenshuis, Fröbelschool); over het lesgeven, over kinderen in haar klas en collega's, wat er rond de school in Amsterdam plaatsvindt en wat er door de hoofdjes van de kinderen gaat; namen van kinderen en collega's; twee sprookjes over Kamp Westerbork geschreven voor haar jongere zus Clara; schets van het dagelijkse leven in het kamp.

Geschreven door Adèle L. Pinkhof. Dagboek van een kleuterleidster (Trenshuis, Fröbelschool); over het lesgeven, over kinderen in haar klas en collega's, wat er rond de school in Amsterdam plaatsvindt en wat er door de hoofdjes van de kinderen gaat; namen van kinderen en collega's; twee sprookjes over Kamp Westerbork geschreven voor haar jongere zus Clara; schets van het dagelijkse leven in het kamp.

Dagboek en sprookje geschreven door Adèle L. Pinkhof

Plaatsen in kamp Westerbork

Commandantswoning

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947, juli Onderwerp: In huis 2 (commandantswoning) aanwezige oorlogsbuitgoederen (meubels).

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947, juli Onderwerp: In huis 2 (commandantswoning) aanwezige oorlogsbuitgoederen (meubels).

Lijst met meubels die zich in de commandantwoning bevinden en onder oorlogsbuit vallen

De woning van de kampcommandant (Buijvoets). Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1948 Op de talud is het zoontje van Buijvoets (Rinus) in een kinderstoel te zien (geboren in kamp Westerbork)

De woning van de kampcommandant (Buijvoets). Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1948 Op de talud is het zoontje van Buijvoets (Rinus) in een kinderstoel te zien (geboren in kamp Westerbork)

Foto van de woning van de kampcommandant van het Interneringskamp Westerbork

Bewaking kamp Westerbork

Commandanten kamp Westerbork

Telegram vanuit Deventer naar Amsterdam&nbsp; Datum: 1942-10 Onderwerp: postpakket en kranten ontvangen.

Telegram vanuit Deventer naar Amsterdam&nbsp; Datum: 1942-10 Onderwerp: postpakket en kranten ontvangen.

Telegram vanuit Deventer naar Amsterdam

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: zonder datum Onderwerp: over het lot van haar zoon Stephen Simon.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: zonder datum Onderwerp: over het lot van haar zoon Stephen Simon.

Verklaring van het Rode Kruis over het lot van Stephen Simon

Van: Simon-Moses, Stella Aan: de belastinginspecteur Plaats: Den Haag Datum: 1953-02-24 Onderwerp: achtergrond; vervolging en deportatie; vraag naar inkomen van haar echtgenoot de laatste drie jaar voor zijn deportatie naar kamp Westerbork; in geval er niet meer is terug te vinden, dat graag dan mededelen…

Van: Simon-Moses, Stella Aan: de belastinginspecteur Plaats: Den Haag Datum: 1953-02-24 Onderwerp: achtergrond; vervolging en deportatie; vraag naar inkomen van haar echtgenoot de laatste drie jaar voor zijn deportatie naar kamp Westerbork; in geval er niet meer is terug te vinden, dat graag dan mededelen…

Brief, kopie van Stella Simon-Moses aan de belastinginspecteur in Utrecht

Van: onbekend Aan: van Praag Sigaar, Joop Plaats: Theresienstadt Datum: 1944/1945 Onderwerp: schoolrapport in Theresienstadt van Joop van Praag Sigaar.

Van: onbekend Aan: van Praag Sigaar, Joop Plaats: Theresienstadt Datum: 1944/1945 Onderwerp: schoolrapport in Theresienstadt van Joop van Praag Sigaar.

Schoolrapport van Joop van Praag Sigaar in Theresienstadt

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: zonder datum Onderwerp: over haar eigen lot.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: zonder datum Onderwerp: over haar eigen lot.

Verklaring van het Rode Kruis zonder naam

Van: Sophia en Dina Noach-de Lieme Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-09-09 Onderwerp: verrast met het heerlijke pakje (broodjes en koekjes) en het begeleidend schrijven; het geeft een goed gevoel; zwangerschap Ria en de aankomende geboorte van het kind; Sophia zit nog steeds in de verpleging en dat bevalt haar best; Ze moet eindigen met haar deel van de brief vanwege een verpleegster cursus…

Van: Sophia en Dina Noach-de Lieme Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-09-09 Onderwerp: verrast met het heerlijke pakje (broodjes en koekjes) en het begeleidend schrijven; het geeft een goed gevoel; zwangerschap Ria en de aankomende geboorte van het kind; Sophia zit nog steeds in de verpleging en dat bevalt haar best; Ze moet eindigen met haar deel van de brief vanwege een verpleegster cursus…

Brief van Sophia en Dina Noach-de Lieme aan Ria en Jo vanuit Barneveld

Personen