In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Foto van bewoners kijkend naar een baby in een box Datum: 1942 Plaats: Westerbork, kamp (Centraal Vluchtelingenkamp-)&nbsp; De personen van links naar rechts: Luise Bogen-Hertz (1904-1944) Renate Spanier (1932) tweelingzusje en dochter van chef-arts Fritz Spanier. Gisela Müller (1931) Inez Spanier (1932) Martha Julie Müller-Kankelfitz (1908-2002) In de box zittend Renée Gottschalk&nbsp;

Foto van bewoners kijkend naar een baby in een box Datum: 1942 Plaats: Westerbork, kamp (Centraal Vluchtelingenkamp-)&nbsp; De personen van links naar rechts: Luise Bogen-Hertz (1904-1944) Renate Spanier (1932) tweelingzusje en dochter van chef-arts Fritz Spanier. Gisela Müller (1931) Inez Spanier (1932) Martha Julie Müller-Kankelfitz (1908-2002) In de box zittend Renée Gottschalk&nbsp;

Foto van bewoners die een blik werpen in de box van Renée Gottschalk

Foto van Abraham van Dam, zijn vrouw Betje en tante Cien (tante van Abraham) tijdens een huwelijk.

Foto van Abraham van Dam, zijn vrouw Betje en tante Cien (tante van Abraham) tijdens een huwelijk.

Foto van Abraham van Dam, zijn vrouw Betje en tante Cien

Label voor bagage Van: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Transport 1943-05-20 naar Westerbork

Label voor bagage Van: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Transport 1943-05-20 naar Westerbork

Label voor meegenomen bagage naar kamp Westerbork

Informatie uit andere archieven

Plaatsen in kamp Westerbork

Latrines kamp Westerbork

Van: de Rijksverzekeringsbank Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Amsterdam Datum: 1951-01 Onderwerp: bedrag van wezenrente/kinderbijslag voor Martin en Stephen Simon in januari en februari 1951.

Van: de Rijksverzekeringsbank Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Amsterdam Datum: 1951-01 Onderwerp: bedrag van wezenrente/kinderbijslag voor Martin en Stephen Simon in januari en februari 1951.

Brief van de Rijksverzekeringsbank aan Stella Simon-Moses betreffende uitkering wezenrente

Van: de Rijksverzekeringsbank Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Amsterdam Datum: 1950-05-09 Onderwerp: toekenning van wezenrente/kinderbijslag voor Martin en Stephen Simon.

Van: de Rijksverzekeringsbank Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Amsterdam Datum: 1950-05-09 Onderwerp: toekenning van wezenrente/kinderbijslag voor Martin en Stephen Simon.

Brief van de Rijksverzekeringsbank aan Stella Simon-Moses in verband met wezenrente

Van: Dina en Simon Noach-de Lieme Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-03-22 Onderwerp: dank voor het pakketje; Dina haar pen is leeg, ze gaat verder met een potlood; ze verlangt vreselijk naar haar dochter, haar komst naar Barneveld duurt lang; misschien dat ze met Pasen door collega's bezocht worden; Ria en Jo worden ook uitgenodigd; broden worden uit de pakjes gehaald; enige plakjes en roggebrood is wel toegestaan; Simon heeft gehoord fat personen met een Barneveldstempel, ook zij die in kamp Westerbork zitten voor 1 april naar Barneveld zullen worden overgebracht; hij hoopt dat dit geen loos gerucht zal zijn…

Van: Dina en Simon Noach-de Lieme Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-03-22 Onderwerp: dank voor het pakketje; Dina haar pen is leeg, ze gaat verder met een potlood; ze verlangt vreselijk naar haar dochter, haar komst naar Barneveld duurt lang; misschien dat ze met Pasen door collega's bezocht worden; Ria en Jo worden ook uitgenodigd; broden worden uit de pakjes gehaald; enige plakjes en roggebrood is wel toegestaan; Simon heeft gehoord fat personen met een Barneveldstempel, ook zij die in kamp Westerbork zitten voor 1 april naar Barneveld zullen worden overgebracht; hij hoopt dat dit geen loos gerucht zal zijn…

Brief van Dina Noach-de Lieme en Simon Noach aan Ria en Jo vanuit Barneveld

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1950-03-07 Onderwerp: over het lot van Ludwig Ferdinand Simon.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1950-03-07 Onderwerp: over het lot van Ludwig Ferdinand Simon.

Brief (afschrift) van het Rode Kruis aan Stella over het lot van haar echtgenoot Ludwig Simon

Van: de Schade Enquête-Commissie Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Amersfoort Datum: 1951-06-30 Onderwerp: uitkering van een bedrag in verband met huisraadschade.

Van: de Schade Enquête-Commissie Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Amersfoort Datum: 1951-06-30 Onderwerp: uitkering van een bedrag in verband met huisraadschade.

Brief van de Schade Enquête-Commissie aan Stella Simon-Moses vanuit Amersfoort

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1955-06-06 Onderwerp: over het lot van Ludwig Ferdinand Simon.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1955-06-06 Onderwerp: over het lot van Ludwig Ferdinand Simon.

Verklaring (afschrift) van het Rode Kruis over het lot van Ludwig Simon

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: zonder datum Onderwerp: over het lot van Martin Simon.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: zonder datum Onderwerp: over het lot van Martin Simon.

Verklaring van het Rode Kruis over het lot van Martin Simon

Van: Dr. Stein, Otto Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Frankfurt am Main Datum: 1961-08-11 Onderwerp: betreft nalatenschap van Guido Simon.&nbsp;

Van: Dr. Stein, Otto Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Frankfurt am Main Datum: 1961-08-11 Onderwerp: betreft nalatenschap van Guido Simon.&nbsp;

Brief van Dr. Otto Stein aan Stella Simon-Moses

Van: een arts Aan: Simon, Ludwig Plaats: Frankfurt am Main Datum: 1930-06-17 Onderwerp: herhaling van een inenting.

Van: een arts Aan: Simon, Ludwig Plaats: Frankfurt am Main Datum: 1930-06-17 Onderwerp: herhaling van een inenting.

Bewijs van inenting van Ludwig Simon

Foto van Ludwig Ferdinand Simon als peuter Datum: 1920

Foto van Ludwig Ferdinand Simon als peuter Datum: 1920

Foto van Ludwig Ferdinand Simon als peuter

Van: Simon-Moses, Stella Aan: van Duynen, J.C., Burgerlijke Stand Den Haag Plaats: Den Haag Datum: 1957-01-23 Onderwerp: verzoek tot schrappen van de ‘derde voornaam’ van haar man: Israël

Van: Simon-Moses, Stella Aan: van Duynen, J.C., Burgerlijke Stand Den Haag Plaats: Den Haag Datum: 1957-01-23 Onderwerp: verzoek tot schrappen van de ‘derde voornaam’ van haar man: Israël

Brief van Stella Simon-Moses aan de heer J.C. van Duynen vanuit Den Haag

Van: het Ministerie van Economische Zaken Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1947-08-12 Onderwerp: toestemming om een zaak te beginnen in meubelstoffering, kleinhandel in meubels, porselein en glas…

Van: het Ministerie van Economische Zaken Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Den Haag Datum: 1947-08-12 Onderwerp: toestemming om een zaak te beginnen in meubelstoffering, kleinhandel in meubels, porselein en glas…

Brief van het Ministerie van Economische zaken aan Stella Simon-Moses

Van: Dina en Simon Noach-de Lieme Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-03-29 Onderwerp: grote dank voor het voedselpakket; Sophia is nog niet gearriveerd; ze hopen dat ze snel zal komen en ‘dan zullen we met gelatenheid en zelfs met dankbaarheid het einde van de oorlog afwachten’; Leen was op bezoek en vertelde het verhaal dat de boot waar zijn vader kapitein op is getorpedeerd zou zijn; In kamp Westerbork mag de ontvangst van een pakket niet meer bevestigd worden; het schrijven schijnt ook minder te worden; telegram ontvangen dat Sophia komende woensdag zal arriveren en waarschijnlijk eerst een paar dagen in quarantaine moet gaan…

Van: Dina en Simon Noach-de Lieme Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-03-29 Onderwerp: grote dank voor het voedselpakket; Sophia is nog niet gearriveerd; ze hopen dat ze snel zal komen en ‘dan zullen we met gelatenheid en zelfs met dankbaarheid het einde van de oorlog afwachten’; Leen was op bezoek en vertelde het verhaal dat de boot waar zijn vader kapitein op is getorpedeerd zou zijn; In kamp Westerbork mag de ontvangst van een pakket niet meer bevestigd worden; het schrijven schijnt ook minder te worden; telegram ontvangen dat Sophia komende woensdag zal arriveren en waarschijnlijk eerst een paar dagen in quarantaine moet gaan…

Brief van Dina en Simon Noach-de Lieme aan Ria en Jo vanuit Barneveld

Foto van Stephen Simon

Van: Noach, Simon Aan: v.d. Harst, mevrouw Plaats: Barneveld Datum: 1943-05-12&nbsp; Onderwerp: het kost moeite om een brief te schrijven met al het lawaai van mensen om hem heen; ze maken het naar omstandigheden goed en moeten Fie (Sophia) nog steeds missen; het is echter enkel een kwestie van tijd, het zal goed komen; Fie heeft aan haar ouders geschreven dat ze het in Westerbork goed heeft, ze moeten hard werken, maar ze houdt ervan…

Van: Noach, Simon Aan: v.d. Harst, mevrouw Plaats: Barneveld Datum: 1943-05-12&nbsp; Onderwerp: het kost moeite om een brief te schrijven met al het lawaai van mensen om hem heen; ze maken het naar omstandigheden goed en moeten Fie (Sophia) nog steeds missen; het is echter enkel een kwestie van tijd, het zal goed komen; Fie heeft aan haar ouders geschreven dat ze het in Westerbork goed heeft, ze moeten hard werken, maar ze houdt ervan…

Brief van Simon Noach aan mevrouw v.d. Harst vanuit Barneveld

Foto van Martin en Stephen Simon

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Luitenant Kolonel Eerstaanwezend Ingenieur Plaats: Assen Datum: 1949-10-29 Onderwerp: schietbanen kamp Schattenberg, ontwerp en aanleg, afstemming en compensatie.

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Luitenant Kolonel Eerstaanwezend Ingenieur Plaats: Assen Datum: 1949-10-29 Onderwerp: schietbanen kamp Schattenberg, ontwerp en aanleg, afstemming en compensatie.

Brief van Houtvester Assen aan lt. Kol. Ir. van de Genie in Groningen

Van: Noach, Simon Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-09-09 Onderwerp: bedank voor zijn verjaardagspakketje; ze hebben heerlijk gegeten van de kaas en de appel; ook dank voor de goede wensen; positief gestemd dat alles weer goed zal komen; hij zou graag zijn oude functie weer willen oppakken…; zwangerschap Ria…

Van: Noach, Simon Aan: Ria en Jo Plaats: Barneveld Datum: 1943-09-09 Onderwerp: bedank voor zijn verjaardagspakketje; ze hebben heerlijk gegeten van de kaas en de appel; ook dank voor de goede wensen; positief gestemd dat alles weer goed zal komen; hij zou graag zijn oude functie weer willen oppakken…; zwangerschap Ria…

Brief van Simon Noach aan Ria en Jo vanuit Barneveld

Personen