In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Specifieke groepen kampbewoners

Verstandelijk beperkte gevangenen kamp Westerbork

Lichamelijk gehandicapte gevangenen kamp Westerbork

Visueel beperkte gevangenen kamp Westerbork

Auditief beperkte gevangenen kamp Westerbork

Alte Lagerinsassen

Niet-Joodse gevangenen doorgangskamp Westerbork

Prominente NSB'ers Interneringskamp Westerbork

Nederlandse leger kamp Westerbork

Orthodoxe Joden kamp Westerbork

LGBTQ+ gemeenschap kamp Westerbork

Gruppe Bühne

Waffen-SS'ers Interneringkamp Westerbork

Groep Leasa

Islamitische Molukkers kamp Westerbork

RMS aanhangers Woonoord Schattenberg

Keiezen kamp Westerbork

Katholieke Molukkers kamp Westerbork

Pela dorpsverbanden kamp Westerbork

Communistische Joden kamp Westerbork

Groep Onbekende Kinderen

Politieke gevangenen kamp Westerbork

Portugese Joden kamp Westerbork

Gemengd gehuwde Joden kamp Westerbork

Sinti & Roma en woonwagenbewoners kamp Westerbork

Verzet kamp Westerbork

Palestina Pioniers kamp Westerbork

Buitenlandse Joden kamp Westerbork

Contactcommissie

Joodse Raad kamp Westerbork

Katholieke Joden kamp Westerbork

Protestante Joden kamp Westerbork

Strafgevangenen kamp Westerbork

Barneveld Joden kamp Westerbork

Binnenlandse Strijdkrachten kamp Westerbork

Militair Gezag kamp Westerbork

Joodse Ordedienst

Van: Droppers, J. Aan: Droppers, mej. G. Plaats: Groningen Datum: 1941-07-25 Onderwerp: Jan Droppers in Groningen, werkzaam bij de marechaussee, schrijft aan zijn zuster in Enschede dat hij en zijn verloofde Ali op de fiets naar Winterswijk gaan. Vanwege de afstand zullen ze onderweg wel moeten overnachten. Ze hebben beiden vakantie en kunnen tot 4 augustus in Winterswijk blijven. Hij nodigt zijn zuster uit om voor die tijd nog te komen, als de gezondheid van Annie het tenminste toelaat. Anders moeten ze maar naar Winterswijk schrijven. Hij eindigt met de groeten aan oom en tante, Annie, Jan en de kleine Bert.

Van: Droppers, J. Aan: Droppers, mej. G. Plaats: Groningen Datum: 1941-07-25 Onderwerp: Jan Droppers in Groningen, werkzaam bij de marechaussee, schrijft aan zijn zuster in Enschede dat hij en zijn verloofde Ali op de fiets naar Winterswijk gaan. Vanwege de afstand zullen ze onderweg wel moeten overnachten. Ze hebben beiden vakantie en kunnen tot 4 augustus in Winterswijk blijven. Hij nodigt zijn zuster uit om voor die tijd nog te komen, als de gezondheid van Annie het tenminste toelaat. Anders moeten ze maar naar Winterswijk schrijven. Hij eindigt met de groeten aan oom en tante, Annie, Jan en de kleine Bert.

Brief van J. Droppers aan G. Droppers vanuit Groningen

Papiergeld Biljet van 5 francs Banque de L'Algerie

Papiergeld Biljet van 5 francs Banque de L'Algerie

Papiergeld Algerije

Van: de Joodse Raad, Afdeling Emigratie Aan: Simon, Ludwig Plaats: Amsterdam Datum: 1942-03-13 Onderwerp: aanvraag; zich melden bij de heer Nathans; meebrengen pasfoto's en andere bescheiden…

Van: de Joodse Raad, Afdeling Emigratie Aan: Simon, Ludwig Plaats: Amsterdam Datum: 1942-03-13 Onderwerp: aanvraag; zich melden bij de heer Nathans; meebrengen pasfoto's en andere bescheiden…

Brief van de Joodse Raad aan Ludwig Simon vanuit Amsterdam

Van: het Amerikaans consulaat Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Rotterdam Datum: 1957 Onderwerp: beurt op wachtlijst al geruime tijd bereikt; nog niet voldaan aan de stappen voor visumaanvraag; binnen 60 dagen.

Van: het Amerikaans consulaat Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: Rotterdam Datum: 1957 Onderwerp: beurt op wachtlijst al geruime tijd bereikt; nog niet voldaan aan de stappen voor visumaanvraag; binnen 60 dagen.

Brief van het Amerikaanse consulaat aan Stella Simon-Moses over emigratie

Van: Mr. van Proosdij, A.C. G. Aan: Fuldauer-Koob, M. en mevrouw Espinosa-Fuldauer, L.J. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-07 Onderwerp: doorslag van schrijven aan Henri Fuldauer.

Van: Mr. van Proosdij, A.C. G. Aan: Fuldauer-Koob, M. en mevrouw Espinosa-Fuldauer, L.J. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-07 Onderwerp: doorslag van schrijven aan Henri Fuldauer.

Brief van Mr. A.C.G. van Proosdij aan M. Fuldauer-Koob, M. en L.J. Espinosa-Fuldauer vanuit Amsterdam

Van: een familielid (Simon) Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: New York Datum: 1951-11-26 Onderwerp: eventuele emigratie; aanpassingen, hobbels en adviezen…

Van: een familielid (Simon) Aan: Simon-Moses, Stella Plaats: New York Datum: 1951-11-26 Onderwerp: eventuele emigratie; aanpassingen, hobbels en adviezen…

Brief van een familielid aan Stella over eventuele emigratie vanuit New York

Kampkrant de Westerborker van 7 mei 1945 Onderwerp: aanmelding van personen die hebben gewoond ten zuiden van de Waal; inlichtingenbureau; zionistische bijeenkomst; feestavond; leeszaal; uit den brand van barak 58 gered; Engelse les; Russische les; oorlogsnieuws; in het kamp gesloten huwelijk.&nbsp;

Kampkrant de Westerborker van 7 mei 1945 Onderwerp: aanmelding van personen die hebben gewoond ten zuiden van de Waal; inlichtingenbureau; zionistische bijeenkomst; feestavond; leeszaal; uit den brand van barak 58 gered; Engelse les; Russische les; oorlogsnieuws; in het kamp gesloten huwelijk.&nbsp;

Kampkrant de Westerborker van 7 mei 1945

Kruimink-van Dam, Saartje, barak 72, is teruggesteld van het transport van morgen Datum: 1942-10-18 Plaats: Westerbork, kamp

Kruimink-van Dam, Saartje, barak 72, is teruggesteld van het transport van morgen Datum: 1942-10-18 Plaats: Westerbork, kamp

Vrijstelling van transport voor Saartje Kruimink-van Dam

Van: Gaarkeuken, familie Aan: Groenewold, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-10 Onderwerp: in kamp Westerbork aangekomen; het is druk en het eten is goed; zijn vrouw en Floor maken het goed; heden dinsdag zijn ze weer op reis gegaan…

Van: Gaarkeuken, familie Aan: Groenewold, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-10 Onderwerp: in kamp Westerbork aangekomen; het is druk en het eten is goed; zijn vrouw en Floor maken het goed; heden dinsdag zijn ze weer op reis gegaan…

Briefkaart van de familie gaarkeuken aan de familie Groenewold vanuit kamp Westerbork

Van: Noach, Sophia en haar vader Aan: Ria en Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-07-15 Onderwerp: Sophia heeft lang niets van zich laten horen; haar vader is portier in het ziekenhuis; moeder doet nog hetzelfde, al kan het binnenkort wat zwaarder worden; zelf is ze werkzaam als verpleegster; Leentje is de zaalleidster en zorgt voor de post en reparaties; Betty bediend in het café; Sophia heeft de foto's ontvangen; vader schrijft over het feit dat hij sinds een maand portier is…

Van: Noach, Sophia en haar vader Aan: Ria en Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-07-15 Onderwerp: Sophia heeft lang niets van zich laten horen; haar vader is portier in het ziekenhuis; moeder doet nog hetzelfde, al kan het binnenkort wat zwaarder worden; zelf is ze werkzaam als verpleegster; Leentje is de zaalleidster en zorgt voor de post en reparaties; Betty bediend in het café; Sophia heeft de foto's ontvangen; vader schrijft over het feit dat hij sinds een maand portier is…

Brief van Sophia Noach aan Ria en Jo vanuit kamp Westerbork

Van: Secr. Generaal Dep. Justitie&nbsp; Aan: Secr. Generaal Dep. Landbouw en Visserij&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1942-11-24&nbsp; Onderwerp: verandering van beheer van het Kamp Westerbork.

Van: Secr. Generaal Dep. Justitie&nbsp; Aan: Secr. Generaal Dep. Landbouw en Visserij&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1942-11-24&nbsp; Onderwerp: verandering van beheer van het Kamp Westerbork.

Brief van het Departement van Justitie aan het Departement Landbouw en Visserij

Fragenbogen, vragenformulier, blanco, gebruikt door Lippmann-Rosenthal voor roerende goederen, kleur groen.

Fragenbogen, vragenformulier, blanco, gebruikt door Lippmann-Rosenthal voor roerende goederen, kleur groen.

Formulier gebruikt door Lippmann-Rosenthal

Fotograaf: Stertzenbach, W. De gracht van het woonoord Schattenberg.&nbsp; Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1959&nbsp; Een man in het water met stok, in het midden een aantal bewoners.&nbsp;

Fotograaf: Stertzenbach, W. De gracht van het woonoord Schattenberg.&nbsp; Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1959&nbsp; Een man in het water met stok, in het midden een aantal bewoners.&nbsp;

Foto van een voormalige kampgracht in woonoord Schattenberg

Buitenopname. Vijf mensen in het gras voor een houten huis. De twee politiemannen in uniform. Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1955-1960 De politieman rechts is Jan Vrieling.

Buitenopname. Vijf mensen in het gras voor een houten huis. De twee politiemannen in uniform. Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1955-1960 De politieman rechts is Jan Vrieling.

Foto van personeel in woonoord Schattenberg

Van: Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: van der Horst A. Plaats: Den Haag Datum: 1942-12 Onderwerp: overgang van het Joodse onderwijs van de gemeente Den haag naar de Joodse Raad voor Amsterdam, betalen schoolgeld.&nbsp;

Van: Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: van der Horst A. Plaats: Den Haag Datum: 1942-12 Onderwerp: overgang van het Joodse onderwijs van de gemeente Den haag naar de Joodse Raad voor Amsterdam, betalen schoolgeld.&nbsp;

Brief van de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag aan A. van der Horst

Van: Prins-Polak; Rosette Aan: Snieder-de Liver, S. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03 Onderwerp: verhuizing van de Joodse Invalide naar barak 68 in kamp Westerbork.

Van: Prins-Polak; Rosette Aan: Snieder-de Liver, S. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03 Onderwerp: verhuizing van de Joodse Invalide naar barak 68 in kamp Westerbork.

Adreswijziging van Rosette Prins-Polak vanuit kamp Westerbork

Van: Lopes Dias-Cok, Liny Aan: Boutelje-van Lier, Esther Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-02 Onderwerp: dank voor de heerlijke pakjes.

Van: Lopes Dias-Cok, Liny Aan: Boutelje-van Lier, Esther Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-02 Onderwerp: dank voor de heerlijke pakjes.

Briefkaart van Liny Lopes Dias-Cok aan de familie Boutelje-van Lier

Van: Kurzmann, Heinrich en Ilse Aan: Terink, D. familie Plaats: Zutphen Datum: 1942-10-16 Onderwerp: een afscheidskaart; ze zijn in de nacht opgehaald en zullen om ongeveer 9 uur vertrekken naar kamp Westerbork (ze weten hun bestemming niet); het bezoek van gisteren als afscheidsvisite beschouwen….

Van: Kurzmann, Heinrich en Ilse Aan: Terink, D. familie Plaats: Zutphen Datum: 1942-10-16 Onderwerp: een afscheidskaart; ze zijn in de nacht opgehaald en zullen om ongeveer 9 uur vertrekken naar kamp Westerbork (ze weten hun bestemming niet); het bezoek van gisteren als afscheidsvisite beschouwen….

Briefkaart van Ilse en Heinz Kurzmann aan de familie Terink vanuit Zutphen op weg naar kamp Westerbork

Van: Wolff, Machiel Aan: zijn vrouw Plaats: Goor Datum: 1939-06-13 Onderwerp: geboorte van hun dochter en reacties…

Van: Wolff, Machiel Aan: zijn vrouw Plaats: Goor Datum: 1939-06-13 Onderwerp: geboorte van hun dochter en reacties…

Brief van Machiel Wolff aan zijn vrouw Felicia

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Snieder-de Liver, S. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-16 Onderwerp: aanvraag over Rosette de Liver. Zij bevond zich op 14 december niet meer in kamp Westerbork.

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Snieder-de Liver, S. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-16 Onderwerp: aanvraag over Rosette de Liver. Zij bevond zich op 14 december niet meer in kamp Westerbork.

Brief van de Joodse Raad aan S. Snieder-de Liver vanuit Amsterdam

Personen