In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Hoogstraal, Trui.&nbsp; Aan: Leemhuis, K.&nbsp; Plaats: Trein,&nbsp; Datum: 1943-03-17.&nbsp; Onderwerp: Omstandigheden; zitten in de trein voor de grote reis; houdt goede moed…

Van: Hoogstraal, Trui.&nbsp; Aan: Leemhuis, K.&nbsp; Plaats: Trein,&nbsp; Datum: 1943-03-17.&nbsp; Onderwerp: Omstandigheden; zitten in de trein voor de grote reis; houdt goede moed…

Foto van een briefkaart vanuit de trein gegooid door Trui Hoogstraal

Van:&nbsp; Aan: geachte mevrouw (De Jong?) Plaats:&nbsp; Datum: 1945-03-09 Onderwerp: persoonsbewijzen

Van:&nbsp; Aan: geachte mevrouw (De Jong?) Plaats:&nbsp; Datum: 1945-03-09 Onderwerp: persoonsbewijzen

Brief van een onbekend persoon aan een onbekend persoon

Briefje waarop met potlood de naam, werkgroep, tijd van afwezigheid, datum en handtekening zijn ingevuld. Datum: 1940-09-25 Absentie van Edgar Pfifferling. Hij moest op een bepaalde tijd op de Kommandantur zijn.

Briefje waarop met potlood de naam, werkgroep, tijd van afwezigheid, datum en handtekening zijn ingevuld. Datum: 1940-09-25 Absentie van Edgar Pfifferling. Hij moest op een bepaalde tijd op de Kommandantur zijn.

Afzegbrief van Edgar Pfifferling Arbeitsgruppe Schüle

Van: Frankforter-Meyer, Hilda Aan: Zoutman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01-20 Onderwerp: al voor de kerstdagen geen post meer ontvangen, Hilda maakt zich zorgen; de kinderen gaan in het kamp naar school; zelf werkt ze in de Centrale Keuken, aardappel schillen…

Van: Frankforter-Meyer, Hilda Aan: Zoutman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01-20 Onderwerp: al voor de kerstdagen geen post meer ontvangen, Hilda maakt zich zorgen; de kinderen gaan in het kamp naar school; zelf werkt ze in de Centrale Keuken, aardappel schillen…

Briefkaart van Hilda Frankforter-Meyer aan de familie H. Zoutman vanuit kamp Westerbork

Van: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Utrecht&nbsp; Datum: 1940-06-24&nbsp; Onderwerp: Het Centraal Vluchtelingenkamp zal niet worden opgeheven. Er zal slechts een reorganisatie plaatsvinden. &nbsp;

Van: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Utrecht&nbsp; Datum: 1940-06-24&nbsp; Onderwerp: Het Centraal Vluchtelingenkamp zal niet worden opgeheven. Er zal slechts een reorganisatie plaatsvinden. &nbsp;

Brief

Foto van een plattegrond van Lager Westerbork.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-1945 Onderwerp: de informatie op de plattegrond is niet helemaal correct. Het laatste transport vertrok op 13 september 1944 naar Bergen-Belsen.

Foto van een plattegrond van Lager Westerbork.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-1945 Onderwerp: de informatie op de plattegrond is niet helemaal correct. Het laatste transport vertrok op 13 september 1944 naar Bergen-Belsen.

Foto van plattegrond kamp Westerbork

Verklaring van de Commissie voor Geldelijk Beheer van de Joodsche Raad voor Amsterdam dat Jules Cohen, woonachtig te Groningen, tot nu toe aan zijn financiële verplichtingen jegens de Raad heeft voldaan, 22 april 1942.

Verklaring van Jules Cohen betreffende de Joodsche Raad voor Amsterdam

Kampgeld Lager Westerbork 50 cent/50 Gutschen, Serie BB No. 2156

Kampgeld Lager Westerbork 50 cent/50 Gutschen, Serie BB No. 2156

Kampgeld Lager Westerbork 50 cent

Van: Swaab, David Aan: beste Kee en Suus Plaats: werkkamp Diever B Datum: 1942-09-27 Onderwerp: omstandigheden in kamp

Van: Swaab, David Aan: beste Kee en Suus Plaats: werkkamp Diever B Datum: 1942-09-27 Onderwerp: omstandigheden in kamp

Brief van David Louis Swaab aan Kee en Suus vanuit werkkamp Diever B

Sonder-Ausweis Barend-van der Kar, Betty M., 5-3-17, B5 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Bauernhof Arbeiten zu verrichten (DB 2).&nbsp; Gültig bis: nur in O.D. Begleitung

Sonder-Ausweis Barend-van der Kar, Betty M., 5-3-17, B5 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Bauernhof Arbeiten zu verrichten (DB 2).&nbsp; Gültig bis: nur in O.D. Begleitung

Sonderausweis van Betty M. Barend-van der Kar

Van: Waarnemend Directeur Gewestelijke Arbeidsbureau Meppel Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Meppel Datum: 1946-03-15 Onderwerp: werkzaamheden van gedetineerden in de landbouw. Contact opnemen met het Gewestelijk Arbeidsbureau, waaronder de aanvragers ressorteren.&nbsp;

Van: Waarnemend Directeur Gewestelijke Arbeidsbureau Meppel Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Meppel Datum: 1946-03-15 Onderwerp: werkzaamheden van gedetineerden in de landbouw. Contact opnemen met het Gewestelijk Arbeidsbureau, waaronder de aanvragers ressorteren.&nbsp;

Brief van het Gewestelijk Abeidsbureau aan J. G. Buijvoets

Medische kaart&nbsp; Van: Cohen, Jules Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-1945 Onderwerp: aantekening van ziekten, voorgeschreven medicijnen en de behandelend arts.

Medische kaart&nbsp; Van: Cohen, Jules Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-1945 Onderwerp: aantekening van ziekten, voorgeschreven medicijnen en de behandelend arts.

Medische kaart

Medische kaart&nbsp; Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-1945 Onderwerp: aantekening van ziekten, voorgeschreven medicijnen en de behandelend arts

Medische kaart&nbsp; Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-1945 Onderwerp: aantekening van ziekten, voorgeschreven medicijnen en de behandelend arts

Familiefoto genomen voor de kampboerderij. In het midden Marianne Huisman, dochter van Gepko Huisman. Rechts op de foto de moeder van Marianne Kamp Westerbork, 1944.&nbsp;

Familiefoto genomen voor de kampboerderij. In het midden Marianne Huisman, dochter van Gepko Huisman. Rechts op de foto de moeder van Marianne Kamp Westerbork, 1944.&nbsp;

Marianne Huisman en haar moeder voor de kampboerderij bij kamp Westerbork

Van: Overste, L. Aan: den heer Adelaar Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-14 Onderwerp: verblijf thans in Amsterdam en verzoek om afspraak.

Van: Overste, L. Aan: den heer Adelaar Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-14 Onderwerp: verblijf thans in Amsterdam en verzoek om afspraak.

Briefkaart van leendert Overste aan de heer J. Adelaar vanuit Amsterdam

Boek Met als titel 'Intra Nos', geschreven door Cornélie Noordwal. Het boek is voorzien van een stempel van de Lagerbücherei Westerbork.&nbsp; &nbsp;

Boek Met als titel 'Intra Nos', geschreven door Cornélie Noordwal. Het boek is voorzien van een stempel van de Lagerbücherei Westerbork.&nbsp; &nbsp;

Een boek uit de kampbibliotheek

Perioden kamp Westerbork

Januari 1950 t/m februari 1951

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora en kinderen Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1942-01-04 Onderwerp: een gelukkig nieuw jaar; ook voor andere familieleden en bekenden; brief en geld ontvangen; graag met ja of nee aangeven of Eddy kerngezond is; hoe voelt het om moeder te zijn?; tevreden over Chaja's rapport; als hij terugkomt zal hij een echt bureau voor Chaja maken, voor haar huiswerk….

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora en kinderen Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1942-01-04 Onderwerp: een gelukkig nieuw jaar; ook voor andere familieleden en bekenden; brief en geld ontvangen; graag met ja of nee aangeven of Eddy kerngezond is; hoe voelt het om moeder te zijn?; tevreden over Chaja's rapport; als hij terugkomt zal hij een echt bureau voor Chaja maken, voor haar huiswerk….

Brief van Isaac van Bergen aan zijn vrouw vanuit kamp Amersfoort

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1941-12-21 Onderwerp: gevangen in Amersfoort, nummer 37, blok 2; richtlijnen voor familie…

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1941-12-21 Onderwerp: gevangen in Amersfoort, nummer 37, blok 2; richtlijnen voor familie…

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1942 Onderwerp: Blok 2D, nummer 37.

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1942 Onderwerp: Blok 2D, nummer 37.

Enveloppe beschreven door Isaac van Bergen gericht aan Nora van Bergen-Diamant vanuit kamp Amersfoort

Van: Frankforter-Meijer, Hilda Aan: familie Zoutman Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-01-20 Onderwerp: Dagelijks leven in het kamp, werk in de centrale keuken (aardappels schillen), kinderen gaan naar school, wens om meer brieven te ontvangen&nbsp;

Van: Frankforter-Meijer, Hilda Aan: familie Zoutman Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-01-20 Onderwerp: Dagelijks leven in het kamp, werk in de centrale keuken (aardappels schillen), kinderen gaan naar school, wens om meer brieven te ontvangen&nbsp;

Brief van Hilda Frankforter-Meijer aan familie Zoutman vanuit kamp Westerbork

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22.

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22.

Enveloppe beschreven door Isaac van Bergen vanuit Buchenwald

Foto van Isaac van Bergen in een Spaans Hospitaal tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Hij vocht in de Internationale Brigade.

Foto van Isaac van Bergen in een Spaans Hospitaal tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Hij vocht in de Internationale Brigade.

Isaac van Bergen in een Spaans Hospitaal tijdens de Spaanse Burgeroorlog

Brief van Estelle vanuit kamp Westerbork Onderwerp: voorlopig geen briefkaart schrijven, zend ook kranten…

Brief van Estelle vanuit kamp Westerbork Onderwerp: voorlopig geen briefkaart schrijven, zend ook kranten…

Brief van Estelle vanuit kamp Westerbork

Van: Nederlandsch Roode Kruis, afwikkelingsbureau concentratiekampen Aan: Abrahams, J.M. Plaats: Den Haag Datum: 1948-02-09

Van: Nederlandsch Roode Kruis, afwikkelingsbureau concentratiekampen Aan: Abrahams, J.M. Plaats: Den Haag Datum: 1948-02-09

Enveloppe van het Nederlandsch Roode Kruis aan J. M. Abrahams

Van: Vierra, W. Aan: Vierra, A. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-10 Onderwerp: over ontvangen en verstuurde post; er doorheen komen; al iets gehoord van de Euterpestraat? Willem hoopt dat hij weer gauw naar huis mag gaan…

Van: Vierra, W. Aan: Vierra, A. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-10 Onderwerp: over ontvangen en verstuurde post; er doorheen komen; al iets gehoord van de Euterpestraat? Willem hoopt dat hij weer gauw naar huis mag gaan…

Briefkaart van Willem Vierra aan zijn vrouw A. Vierra vanuit kamp Westerbork

Foto van onder andere Henriette Enthoven-van Lier tijdens haar verblijf in Nederlands-Indië. Henriette is de vrouw, zittend op de voorste rij, zesde van rechts af gezien.&nbsp;

Foto van onder andere Henriette Enthoven-van Lier tijdens haar verblijf in Nederlands-Indië. Henriette is de vrouw, zittend op de voorste rij, zesde van rechts af gezien.&nbsp;

Foto

Lijst met namen en adressen van Joodse bewoners van Delfzijl, Farmsum, Weiwerd en Oterdum. Hhet gaat in totaal om 135 namen

Lijst met namen en adressen van Joodse bewoners van Delfzijl, Farmsum, Weiwerd en Oterdum. Hhet gaat in totaal om 135 namen

Lijst met namen en adressen van Joodse bewoners van Delfzijl, Farmsum, Weiwerd en Oterdum

Van: Jannie en Ies Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: vader moeder en Jettie zijn weggehaald; de schrijvers zelf zijn in onderduik…

Van: Jannie en Ies Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: vader moeder en Jettie zijn weggehaald; de schrijvers zelf zijn in onderduik…

Brief van Jannie en Ies aan de familie Veer

Foto van Isaac Simon van Bergen

Foto van Isaac van Bergen en zijn dochter Chaja in Artis. Plaats: Artis Datum: 1940-1941 Onderwerp: het is de enige foto van Chaja met haar vader.

Foto van Isaac van Bergen en zijn dochter Chaja in Artis. Plaats: Artis Datum: 1940-1941 Onderwerp: het is de enige foto van Chaja met haar vader.

Foto van Isaac van Bergen en zijn dochter Chaja in Artis

Van: Acohen, Ro Aan: Lohman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-27 Onderwerp: ze bedankt namens haar zuster en haar gezin voor het pakketje, indien mogelijk nog één; ze zijn tot nu toe nog in Westerbork, wat het worden zal is onbekend; de pakjes naar het adres van haar ouders toesturen (barak 70)…

Van: Acohen, Ro Aan: Lohman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-27 Onderwerp: ze bedankt namens haar zuster en haar gezin voor het pakketje, indien mogelijk nog één; ze zijn tot nu toe nog in Westerbork, wat het worden zal is onbekend; de pakjes naar het adres van haar ouders toesturen (barak 70)…

Briefkaart van Ro Acohen aan de familie Loman vanuit kamp Westerbork

Religieus leven kamp Westerbork

Christendom kamp Westerbork

Muziek kamp Westerbork

Kinderkoor kamp Westerbork

1939

Augustus 1939

Foto van Barend Vos en zijn echtgenote Marie Henriêtte&nbsp;

Foto van Barend Vos en zijn echtgenote Marie Henriêtte&nbsp;

Foto van Barend Vos en zijn echtgenote Marie Henriêtte

Van: Hoop-Bachrach, de, Ilse Aan: Bleuland van Oordt, Anna Adriana (naam is vermeld op enveloppe) Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1942-08-26 Onderwerp: Ilse schrijft de brief in de vensterbank van een barak waar ze met 3 anderen en een kind verblijft. Ze is haar man Louis (Lo) achterna gereisd. Haar broer Kurt, die al in het vluchtelingkamp Westerbork verblijft heeft Louis 5 minuten kunnen spreken toen die met 40 andere gevangen onder bewaking enige dagen daarvoor kort in het kamp was. In een afzonderlijk afgesloten wagon is hij direct weer doorgestuurd. ‘Kurt is schattig en wij gaan morgennacht door. Kurt zei dat Lo er goed uitzag en erg flink was. Hij zei ook dat ik hem wel in Polen zal zien, want daar gaan we allen heen.’ Na aankomst in Hooghalen zijn ze met een vrachtauto naar het kamp gebracht. Iemand van het kamp die ook in de vrachtwagen zit ('één van de directeuren van het kamp') stelt haar voor de keus om terug te gaan of door naar Duitsland. Eenmaal in het kamp is er geen uitweg meer vertelt hij en of ze Lo ook terug zal zien betwijfelt hij. In het kamp besluit Ilse om met broer Kurt op 28 augustus 1942 vrijwillig op transport te gaan: ‘Misschien is het een grote fout.’ &nbsp; &nbsp;

Van: Hoop-Bachrach, de, Ilse Aan: Bleuland van Oordt, Anna Adriana (naam is vermeld op enveloppe) Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1942-08-26 Onderwerp: Ilse schrijft de brief in de vensterbank van een barak waar ze met 3 anderen en een kind verblijft. Ze is haar man Louis (Lo) achterna gereisd. Haar broer Kurt, die al in het vluchtelingkamp Westerbork verblijft heeft Louis 5 minuten kunnen spreken toen die met 40 andere gevangen onder bewaking enige dagen daarvoor kort in het kamp was. In een afzonderlijk afgesloten wagon is hij direct weer doorgestuurd. ‘Kurt is schattig en wij gaan morgennacht door. Kurt zei dat Lo er goed uitzag en erg flink was. Hij zei ook dat ik hem wel in Polen zal zien, want daar gaan we allen heen.’ Na aankomst in Hooghalen zijn ze met een vrachtauto naar het kamp gebracht. Iemand van het kamp die ook in de vrachtwagen zit ('één van de directeuren van het kamp') stelt haar voor de keus om terug te gaan of door naar Duitsland. Eenmaal in het kamp is er geen uitweg meer vertelt hij en of ze Lo ook terug zal zien betwijfelt hij. In het kamp besluit Ilse om met broer Kurt op 28 augustus 1942 vrijwillig op transport te gaan: ‘Misschien is het een grote fout.’ &nbsp; &nbsp;

Brief van Ilse de Hoop aan Annie Bleuland van Oordt vanuit kamp Westerbork

Foto van de cursusgroep modetekenen in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork De cursusleidster zit in het midden, Margarete Schliesser-Neumann, met haar zoontje Micha. Hans Margules, half liggend.

Foto van de cursusgroep modetekenen in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork De cursusleidster zit in het midden, Margarete Schliesser-Neumann, met haar zoontje Micha. Hans Margules, half liggend.

Foto van de cursusgroep modetekenen in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Kampgeld Lager Westerbork 50 cent/50 Gutschen serie AA No. 4276

Kampgeld Lager Westerbork 50 cent/50 Gutschen serie AA No. 4276