In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Van: ter Veer B.I.A.A., Mr., Directeur-Generaal voor Bijzondere Rechtspleging (D.G.B.R.) Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1946-03-26 Onderwerp: instructies voor godsdienstige verzorging (in onder andere Interneringskamp Westerbork).

Van: ter Veer B.I.A.A., Mr., Directeur-Generaal voor Bijzondere Rechtspleging (D.G.B.R.) Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1946-03-26 Onderwerp: instructies voor godsdienstige verzorging (in onder andere Interneringskamp Westerbork).

Instructie van B.I.A.A. ter Veer aan J.G. Buijvoets over godsdienstige verzorging

Revisietekening elektrische installatie kabelnet/overzicht&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1951-09

Revisietekening elektrische installatie kabelnet/overzicht&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1951-09

Plattegrond van het elektrisch kabelnet in het woonoord Schattenberg

Plaatsen in kamp Westerbork

Kantine kamp Westerbork

Mededeling Datum: 1943-10-22 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: toewijzing van sigaretten

Mededeling Datum: 1943-10-22 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: toewijzing van sigaretten

Mededeling over toewijzing van sigaretten

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Lagerbefehl No. 69 Datum: 1944-03-08 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Signalen voor de nieuwe werktijd; werk- en bezoektijden voor de verschillende kampinstellingen; Blz.: 4

Lagerbefehl No. 69 Datum: 1944-03-08 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Signalen voor de nieuwe werktijd; werk- en bezoektijden voor de verschillende kampinstellingen; Blz.: 4

Lagerbefehl No. 69

Van: Kettner, Moses (Max) Plaats: Westerbork, kamp Voor het verrichten van werkzaamheden buiten het kamp.

Van: Kettner, Moses (Max) Plaats: Westerbork, kamp Voor het verrichten van werkzaamheden buiten het kamp.

Ausweiskarte van Moses Kellner in kamp Westerbork

Plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 39&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1959-05 Opmerking: woon- en slaapkamers

Plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 39&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1959-05 Opmerking: woon- en slaapkamers

Plattegrond van aanzichten en doorsnede van barak 39 in het woonoord Schattenberg

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: Ordnungspolizei en SS-bewakers op het perron. Rechts staat A.K. Gemmeker, de kampcommandant; op de achtergrond barak 44.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: Ordnungspolizei en SS-bewakers op het perron. Rechts staat A.K. Gemmeker, de kampcommandant; op de achtergrond barak 44.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Van: Koperberg, B. (meerdere schrijvers) Aan: Koperberg, J (Joseph) fam. &nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 12-1943 Onderwerp: ontvangst pakketten en feestdagen. Beppie Koperberg komt mogelijk met kerst weer terug naar huis. Haar moeder is niet-Joods. Haar vader Joseph Koperberg werd op 16-7-1942 vanuit kamp Amersfoort via kamp Westerbork doorgestuurd naar Auschwitz.

Van: Koperberg, B. (meerdere schrijvers) Aan: Koperberg, J (Joseph) fam. &nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 12-1943 Onderwerp: ontvangst pakketten en feestdagen. Beppie Koperberg komt mogelijk met kerst weer terug naar huis. Haar moeder is niet-Joods. Haar vader Joseph Koperberg werd op 16-7-1942 vanuit kamp Amersfoort via kamp Westerbork doorgestuurd naar Auschwitz.

Brief van Beppie Koperberg aan fam. J. Koperberg vanuit kamp Westerbork

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: zicht op een deel van de weg en het smalspoor tussen het kamp en het Oranjekanaal. Het kanaal en het haventje is vanuit de locomotief te zien.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: zicht op een deel van de weg en het smalspoor tussen het kamp en het Oranjekanaal. Het kanaal en het haventje is vanuit de locomotief te zien.

Leo Frijda behaalde in 1941 zijn gymnasiumdiploma. Als Jood mocht hij geen medicijnen gaan studeren aan een universiteit. Hij werd daarom leerling-medisch analist in het laboratorium van het Israëlitisch Ziekenhuis in Amsterdam. In het najaar van 1941 onderzocht hij, met een oud-schoolgenoot, de mogelijkheid om met een zeilboot via de Noordzee te ontsnappen. Dit lukte niet. Van november 1942 tot april 1943 publiceerde hij onder een pseudoniem gedichten en proza in het illegale literaire tijdschrift Lichting. In 1942 sloot Frijda zich aan bij de verzetsgroep CS-6. Naast sabotageactiviteiten voerde hij ook liquidaties uit. Op 5 februari 1943 was hij nauw betrokken bij de liquidatie van generaal Seyffardt. Deze had zich beschikbaar gesteld als commandant van het voor het oostfront gevormde Vrijwilligerslegioen Nederland. De actie had tot gevolg dat 600 studenten werden gearresteerd en naar kamp Vught overgebracht. In maart 1943 werkte Frijda mee aan een spoorwegsabotage in de Amsterdamse Rietlanden. In juni liquideerde hij Hoff en Blom, beiden informanten van de Sicherheitspolizei. Tevens trachtte hij met een bom brand te stichten in een Haagse bioscoop.&nbsp; Rond 20 augustus 1943 werd hij gearresteerd in het kader van het oprollen van de verzetsgroep CS-6. Na ter dood te zijn veroordeeld werd hij op 1 oktober 1943 met achttien andere leden van de verzetsgroep in de duinen bij Overveen gefusilleerd. Bron: https://www.eerebegraafplaatsbloemendaal.eu/slachtoffer/leo-herman-frijda

Transporten buiten kamp Westerbork

Het Verloren Transport

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 5 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 8 februari 1944 - Auschwitz

Transporten naar Bergen-Belsen

Transport 23 februari 1943 - Auschwitz

Transport 24 augustus 1942 - Auschwitz

Transporten naar Sobibor

Coseltransporten

Transporten naar Theresienstadt

Transporten naar Auschwitz

Transport 23 januari 1943 - Auschwitz

Transport 18 januari 1943 - Auschwitz

Transport 11 januari 1943 - Auschwitz

Transport 17 maart 1943 - Sobibor

Transport 10 maart 1943 - Sobibor

Transport 16 februari 1943 - Auschwitz

Transport 9 februari 1943 - Auschwitz

Transport 2 februari 1943 - Auschwitz

Transport 29 januari 1943 - Auschwitz

Transport 30 maart 1943 - Sobibor

Transport 2 maart 1943 - Sobibor

Transport 23 maart 1943 - Sobibor

Transport 11 mei 1943 - Sobibor

Transport 4 mei 1943 - Sobibor

Transport 27 april 1943 - Sobibor

Transport 20 april 1943 - Sobibor

Transport 13 april 1943 - Sobibor

Transport 6 april 1943 - Sobibor

Transport 14 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 10 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 7 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 3 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 31 juli 1942 - Auschwitz

Transport 27 juli 1942 - Auschwitz

Transport 24 juli 1942 - Auschwitz

Transport 3 januari 1945 - Libenau

Transport 5 april 1944 - Ravensbrück

Transport 28 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 21 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 17 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 25 september 1942 - Auschwitz

Transport 21 september 1942 - Auschwitz

Transport 18 september 1942 - Auschwitz

Transport 14 september 1942 - Auschwitz

Transport 11 september 1942 - Auschwitz

Transport 7 september 1942 - Auschwitz

Transport 4 september 1942 - Auschwitz

Transport 31 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 2 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 28 september 1942 - Auschwitz

Transport 2 november 1942 - Auschwitz

Transport 30 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 26 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 23 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 19 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 16 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 12 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 9 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 6 november 1942 - Auschwitz

Transport 16 november 1942 - Auschwitz

Transport 10 november 1942 - Auschwitz

Transport 12 december 1942 - Auschwitz

Transport 8 december 1942 - Auschwitz

Transport 4 december 1942 - Auschwitz

Transport 30 november 1942 - Auschwitz

Transport 24 november 1942 - Auschwitz

Transport 20 november 1942 - Auschwitz

Transport 25 februari 1944 - Theresienstadt

Transport 15 februari 1944 - Bergen-Belsen

Transport 1 februari 1944 - Bergen-Belsen

Transport 5 april 1944 - Bergen-Belsen

Transport 5 april 1944 - Auschwitz

Transport 5 april 1944 - Theresienstadt

Transport 23 maart 1944 - Auschwitz

Transport 15 maart 1944 - Bergen-Belsen

Transport 3 maart 1944 - Auschwitz

Transport 31 juli 1944 - Bergen-Belsen

Transport 31 juli 1944 - Theresienstadt

Transport 3 juni 1944 - Auschwitz

Transport 19 mei 1944 - Bergen-Belsen

Transport 19 mei 1944 - Auschwitz

Transport 13 september 1944 - Bergen-Belsen

Transport 4 september 1944 - Theresienstadt

Transport 3 september 1944 - Auschwitz

Transport 1 februari 1944 - Buchenwald

Transport 21 juli 1942 - Auschwitz

Transport 16 juli 1942 - Auschwitz

Transport 5 april 1944 - Buchenwald

Transport 15 juli 1942 - Auschwitz

Transport 9 maart 1944 - Vittel

Transport 5 februari 1944 - Ravensbrück

Transport 25 mei 1943 - Sobibor

Transport 18 mei 1943 - Sobibor

Transport 31 augustus 1943 - Auschwitz

Transport 24 augustus 1943 - Auschwitz

Transport 20 juli 1943 - Sobibor

Transport 13 juli 1943 - Sobibor

Transport 6 juli 1943 - Sobibor

Transport 29 juni 1943 - Sobibor

Transport 8 juni 1943 - Sobibor

Transport 1 juni 1943 - Sobibor

1942

November 1942

Opgave adreswijziging van geëvacueerden Betreft E. Adelaar-de Vries Datum: 1943-03-08

Opgave adreswijziging van geëvacueerden Betreft E. Adelaar-de Vries Datum: 1943-03-08

Adreswijziging van geëvacueerden

Interview met Frau Todtmann Zij was de derde vrouw van Heinz Todtmann (adjudant van kampcommandant Gemmeker).

Interview met Frau Todtmann Zij was de derde vrouw van Heinz Todtmann (adjudant van kampcommandant Gemmeker).

Interview met Frau Todtmann

Personen