In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Leendert Schijveschuurder was actief voor de CPN, de communistische partij Nederland. Hij werd in februari 1941 opgepakt, omdat hij manifesten voor een staking aan het opplakken was. Leendert Schijveschuurder werd tijdens een proces ter dood veroordeeld en &nbsp;op 6 maart 1941 op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd.

Foto van Günter Max Wollheim en Judit Wollheim-Dobrowitsky na hun huwelijksplechtigheid.

Foto van Günter Max Wollheim en Judit Wollheim-Dobrowitsky na hun huwelijksplechtigheid.

Foto van Günter Max Wollheim en Judith Wollheim-Dobrowitsky

Huwelijksfoto van Günther Max Wollheim en Judith Wollheim-Dobrowitsky.

Huwelijksfoto van Günther Max Wollheim en Judith Wollheim-Dobrowitsky.

Huwelijksfoto van Günther Max Wollheim en Judith Wollheim-Dobrowitsky

Huwelijksfoto van Günther Max Wollheim en Judith Wollheim-Dobrowitsky

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-25 Onderwerp: het gaat gelukkig nog goed met hun; al lang geen post meer ontvangen, de laatste kaart was van 2 augustus…

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-25 Onderwerp: het gaat gelukkig nog goed met hun; al lang geen post meer ontvangen, de laatste kaart was van 2 augustus…

Briefkaart van Ju en Bully aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-24 Onderwerp: lang zonder post; wel een pakket ontvangen met drie in de pan, appelmoes, fruit…; Judith en Bully zijn nu in barak 68; over Bé, die de 31 ste van de maand al een jaar weg is; eventueel een Esbit-stelletje met steentjes toesturen…

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-24 Onderwerp: lang zonder post; wel een pakket ontvangen met drie in de pan, appelmoes, fruit…; Judith en Bully zijn nu in barak 68; over Bé, die de 31 ste van de maand al een jaar weg is; eventueel een Esbit-stelletje met steentjes toesturen…

Briefkaart van Günter Wollheim aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-14 Onderwerp: schrijfdag, een lange brief; al vast de beste wensen voor de verjaardag van Bob, omdat ze voorlopig niet kan schrijven; verlangen naar een hereniging; ze hebben stofbrillen aangevraagd, misschien kunnen zij het kopen als het niet te duur is, ze hebben het wel nodig; Bully heeft last van zijn teen van het vele lopen of iets anders; hij wil zich niet laten helpen; hun werk is bevredigend, het helpen en verzorgen van zieken, Bully moet wel veel lopen; Bully begint in de ochtend en zij in de avond; op bezoek bij kennissen geweest, dat was erg gezellig; de stemming is bij beiden op het moment goed; ze hebben dikwijls komkommer en tomaten; Friedel ontmoeten ze vaak en Jules niet meer… &nbsp;

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-14 Onderwerp: schrijfdag, een lange brief; al vast de beste wensen voor de verjaardag van Bob, omdat ze voorlopig niet kan schrijven; verlangen naar een hereniging; ze hebben stofbrillen aangevraagd, misschien kunnen zij het kopen als het niet te duur is, ze hebben het wel nodig; Bully heeft last van zijn teen van het vele lopen of iets anders; hij wil zich niet laten helpen; hun werk is bevredigend, het helpen en verzorgen van zieken, Bully moet wel veel lopen; Bully begint in de ochtend en zij in de avond; op bezoek bij kennissen geweest, dat was erg gezellig; de stemming is bij beiden op het moment goed; ze hebben dikwijls komkommer en tomaten; Friedel ontmoeten ze vaak en Jules niet meer… &nbsp;

Brief van Judith en Günter Wollheim aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Legitimatiekaart Spoorwegenpensioenfonds Van: Adelaar, J.W. voor de uitbetaling van Pensioenen en Uitkeringen (van A.B. de Vries)

Legitimatiekaart Spoorwegenpensioenfonds Van: Adelaar, J.W. voor de uitbetaling van Pensioenen en Uitkeringen (van A.B. de Vries)

Legitimatiebewijs Spoorwegpensioenfonds van A.B. de Vries, machtiging J. Adelaar

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-23 Onderwerp: ze zijn gezond; Judith zit in barak 68, hijzelf in barak 57; veel mensen gesproken; behoefte aan levensmiddelen, veel brood; tevens behoefte aan thermosflessen; het vertrek uit Amsterdam was plotseling; de rugzakken sturen naar Günters neef Max Stern, barak 19D….

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-23 Onderwerp: ze zijn gezond; Judith zit in barak 68, hijzelf in barak 57; veel mensen gesproken; behoefte aan levensmiddelen, veel brood; tevens behoefte aan thermosflessen; het vertrek uit Amsterdam was plotseling; de rugzakken sturen naar Günters neef Max Stern, barak 19D….

Van: Wollheim, Judith en (Günter) Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-07 Onderwerp: bedankt voor de heerlijke pakketten; de drie in de pan waren lekker; Flip hebben ze maar een paar dagen meegemaakt; closetpapier is welkom; de overall en de witte jas hebben ze nog niet nodig; groeten aan de wasvrouw, denken jullie aan de was die nog bij haar is…

Van: Wollheim, Judith en (Günter) Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-07 Onderwerp: bedankt voor de heerlijke pakketten; de drie in de pan waren lekker; Flip hebben ze maar een paar dagen meegemaakt; closetpapier is welkom; de overall en de witte jas hebben ze nog niet nodig; groeten aan de wasvrouw, denken jullie aan de was die nog bij haar is…

Briefkaart van Judith en Günter Wollheim aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-07 Onderwerp: briefkaarten en heerlijke pakketten ontvangen; toto nu toe alle pakketen ontvangen, te lezen in de brief van Judith, die toen haar schrijfdag had; de rugzakken zijn ook binnen; ze zijn opgewekt en werken flink …

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-07 Onderwerp: briefkaarten en heerlijke pakketten ontvangen; toto nu toe alle pakketen ontvangen, te lezen in de brief van Judith, die toen haar schrijfdag had; de rugzakken zijn ook binnen; ze zijn opgewekt en werken flink …

Van: Wollheim, Judith (via B, Kok, barak 71, waarschijnlijk een collega in het ziekenhuis) Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-23 Onderwerp: brief ontvangen en van de aangekondigde pakketten gesmuld; graag iets meer niet uit inhaligheid; graag een paar velletjes schrijfpapier in een enveloppe meesturen; Günter is nu in dezelfde barak als zijn vrouwtje, barak 68; Friedel zit in barak 81 B, vanavond gaan ze haar opzoeken…

Van: Wollheim, Judith (via B, Kok, barak 71, waarschijnlijk een collega in het ziekenhuis) Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-23 Onderwerp: brief ontvangen en van de aangekondigde pakketten gesmuld; graag iets meer niet uit inhaligheid; graag een paar velletjes schrijfpapier in een enveloppe meesturen; Günter is nu in dezelfde barak als zijn vrouwtje, barak 68; Friedel zit in barak 81 B, vanavond gaan ze haar opzoeken…

Briefkaart van Judith Wollheim aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-07 Onderwerp: Judith is samen met Bully op weg naar Henne en Bé (moeder en broer van Judith, die al eerder zijn gedeporteerd), het is niet makkelijk; maar ze zullen gauw terug naar hun lieverds gaan. Vandaag is Gunter jarig….

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-07 Onderwerp: Judith is samen met Bully op weg naar Henne en Bé (moeder en broer van Judith, die al eerder zijn gedeporteerd), het is niet makkelijk; maar ze zullen gauw terug naar hun lieverds gaan. Vandaag is Gunter jarig….

Briefkaart van Ju en Günter aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Van: Betty en Gankele Aan: Juutje en Günter (Wollheim) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-24 Onderwerp: hoe het met Juutje en Bully gaat; over hun eigen welzijn en gezinsleven; oom Kurt geschreven, hij schreef terug dat hij al bericht van Bully had gekregen; aan Judith vraag ze de precieze aankomst van de pakketen om te weten hoe lang deze onderweg zijn; was de boter bijvoorbeeld niet gesmolten en was de appelmoes en jam nog goed?; is Bully weer helemaal beter?

Van: Betty en Gankele Aan: Juutje en Günter (Wollheim) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-24 Onderwerp: hoe het met Juutje en Bully gaat; over hun eigen welzijn en gezinsleven; oom Kurt geschreven, hij schreef terug dat hij al bericht van Bully had gekregen; aan Judith vraag ze de precieze aankomst van de pakketen om te weten hoe lang deze onderweg zijn; was de boter bijvoorbeeld niet gesmolten en was de appelmoes en jam nog goed?; is Bully weer helemaal beter?

Brief van Betty en Gankele aan Juutje en Bully vanuit Amsterdam

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-25 Onderwerp: ze kan nog een kaart schrijven; er is niets nieuws, ze zijn nog gezond; over het niet ontvangen van briefpost, wel pakketten; ze verlangen naar berichten; de groeten aan velen; ze moet ophouden met schrijven, anders komt de kaart niet op tijd…

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-25 Onderwerp: ze kan nog een kaart schrijven; er is niets nieuws, ze zijn nog gezond; over het niet ontvangen van briefpost, wel pakketten; ze verlangen naar berichten; de groeten aan velen; ze moet ophouden met schrijven, anders komt de kaart niet op tijd…

Briefkaart van Judith en Günter aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Van: Bob en Betty Aan: Judtih (Wollheim-Dobrowitsky) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09 Onderwerp: de schrijver vragen hoe het met Judith en haar man Günter gaat; ze hebben nog een kaart gestuurd voor Günter zijn verjaardag en deze niet terug ontvangen; hopen dat de brief aankomt en dat er ook een antwoord komt….

Van: Bob en Betty Aan: Judtih (Wollheim-Dobrowitsky) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09 Onderwerp: de schrijver vragen hoe het met Judith en haar man Günter gaat; ze hebben nog een kaart gestuurd voor Günter zijn verjaardag en deze niet terug ontvangen; hopen dat de brief aankomt en dat er ook een antwoord komt….

Brief van Bob en Betty aan Judtih Wollheim

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-22 Onderwerp: pakket ontvangen…

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-22 Onderwerp: pakket ontvangen…

Plaatsen in kamp Westerbork

Dienstwoningen kamp Westerbork

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08 Onderwerp: bevestiging van de ontvangst van een pakketje…

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08 Onderwerp: bevestiging van de ontvangst van een pakketje…

Van: Wollheim Ju en Bully Aan: Bob, Betty en Gankele Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-30 Onderwerp: brieven en pakketten ontvangen, ook de rugzakken; gewoon adresseren naar Bully, barak 57 of ondergetekende, barak 68; Judith is werkzaam al ziekenverzorgster in een barak; Günter is werkzaam als verpleger; het wemelt van de bekenden en kennissen in het kamp en in de barak; de overall van Bully (Günter) is bij de wasvrouw…

Van: Wollheim Ju en Bully Aan: Bob, Betty en Gankele Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-30 Onderwerp: brieven en pakketten ontvangen, ook de rugzakken; gewoon adresseren naar Bully, barak 57 of ondergetekende, barak 68; Judith is werkzaam al ziekenverzorgster in een barak; Günter is werkzaam als verpleger; het wemelt van de bekenden en kennissen in het kamp en in de barak; de overall van Bully (Günter) is bij de wasvrouw…

Brief van Ju en Bully aan Bob, Betty en Gankele vanuit kamp Westerbork

Van: Wollheim, Günter en Judith Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-11 Onderwerp: sinds 2 augustus geen post meer ontvangen, wel een pakket; ze zijn verlegen in verband met de goede zorgen; graag wat waspoeder…

Van: Wollheim, Günter en Judith Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-11 Onderwerp: sinds 2 augustus geen post meer ontvangen, wel een pakket; ze zijn verlegen in verband met de goede zorgen; graag wat waspoeder…

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: beide werkzaam bij de Joodse Raad, Afdeling Oosteinde (Judith, kantoorbediende, Günter, employé Interne Dienst); in geval van arrestatie waarschuwen mevrouw Sluzker-Rapaport; in geval zij in de Schouwburg zijn ondergebracht bagage via de Afdeling Expositur of Oosteinde; opsomming wat ze nodig hebben aan bagage; in het geval ze op het Ad. van Scheltemaplein zijn ondergebracht bagage via Freddy Michel, Afdeling ‘Hulp aan Vertrekkenden’ , J. van Eyckstraat…

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: beide werkzaam bij de Joodse Raad, Afdeling Oosteinde (Judith, kantoorbediende, Günter, employé Interne Dienst); in geval van arrestatie waarschuwen mevrouw Sluzker-Rapaport; in geval zij in de Schouwburg zijn ondergebracht bagage via de Afdeling Expositur of Oosteinde; opsomming wat ze nodig hebben aan bagage; in het geval ze op het Ad. van Scheltemaplein zijn ondergebracht bagage via Freddy Michel, Afdeling ‘Hulp aan Vertrekkenden’ , J. van Eyckstraat…

Brief met wat te doen als Günter en Judith worden opgepakt

Woning van de adjunct directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp&nbsp; Schaal: 1:100

Woning van de adjunct directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp&nbsp; Schaal: 1:100

Bouwtekening van de woning van de adjunct-directeur

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-05 Onderwerp:&nbsp;verlangen erg naar de familie; Judith en Günter gaan denkelijk op transport; begrijpen niet waarom het pakket niet is aangekomen, naar welke barak hebben jullie het pakketje gestuurd?; denk eraan dat Bully en zijn vrouw (Günter en Judith) in barak 68 wonen…

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-05 Onderwerp:&nbsp;verlangen erg naar de familie; Judith en Günter gaan denkelijk op transport; begrijpen niet waarom het pakket niet is aangekomen, naar welke barak hebben jullie het pakketje gestuurd?; denk eraan dat Bully en zijn vrouw (Günter en Judith) in barak 68 wonen…

Briefkaart van Günter en Judith Wollheim aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-11 Onderwerp: bedankt voor het pakket en de witte jas; ze wonen nu beiden in barak 68; zolang ze niets anders mededelen, naar barak 68 schrijven of sturen; het gaat nog goed met hun; ze zijn gezond en opgewekt…

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-11 Onderwerp: bedankt voor het pakket en de witte jas; ze wonen nu beiden in barak 68; zolang ze niets anders mededelen, naar barak 68 schrijven of sturen; het gaat nog goed met hun; ze zijn gezond en opgewekt…

Van: Wollheim, Judith en Bully Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-28 Onderwerp: vanwege haar schrijfdag kan ze een lange brief schrijven; bedankt voor de brief en het pakket, het is een weldaad; een verzoek om meer…; Bully heeft af en toe vermoeide en dikke voeten, hij is niet naar de dokter toe te bewegen; ze zijn beiden opgewekt, ze moet stoppen, anders komt de brief niet op tijd…

Van: Wollheim, Judith en Bully Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-28 Onderwerp: vanwege haar schrijfdag kan ze een lange brief schrijven; bedankt voor de brief en het pakket, het is een weldaad; een verzoek om meer…; Bully heeft af en toe vermoeide en dikke voeten, hij is niet naar de dokter toe te bewegen; ze zijn beiden opgewekt, ze moet stoppen, anders komt de brief niet op tijd…

Brief van Judith en Bully Wollheim aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Foto van personeel van het Apeldoornsche Bosch Het gaat om Joods en niet-Joods personeel.

Foto van personeel van het Apeldoornsche Bosch Het gaat om Joods en niet-Joods personeel.

Foto van personeel van het Apeldoornsche Bosch

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-29 Onderwerp:&nbsp;pakket dankend ontvangen.

Van: Wollheim, Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-29 Onderwerp:&nbsp;pakket dankend ontvangen.

Van: Wollheim, Judith Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-26 Onderwerp: sinds begin augustus geen post meer ontvangen, de laatste kaart was van 2 augustus; voortaan aan Bully en zijn vrouw (Judith en Günter) die beiden in 68 wonen afzonderlijk een pakket sturen…

Van: Wollheim, Judith Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-26 Onderwerp: sinds begin augustus geen post meer ontvangen, de laatste kaart was van 2 augustus; voortaan aan Bully en zijn vrouw (Judith en Günter) die beiden in 68 wonen afzonderlijk een pakket sturen…

Van: Wollheim, Judith en Günter&nbsp; Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-04 Onderwerp: het gaat met hun best; dank voor de pakketjes, vooral het pak met fruit en komkommer; verzoek om een Esbit-stelletje (met de steentjes die erbij horen), om iets op te warmen of te koken; closetpapier hebben ze ook ontvangen; groeten aan allen…

Van: Wollheim, Judith en Günter&nbsp; Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-04 Onderwerp: het gaat met hun best; dank voor de pakketjes, vooral het pak met fruit en komkommer; verzoek om een Esbit-stelletje (met de steentjes die erbij horen), om iets op te warmen of te koken; closetpapier hebben ze ook ontvangen; groeten aan allen…

Van: Stranders-Hartog, Rosette, de Aan: Gosschalk, J. Datum: 1943-01-23 Plaats: Westerbork, kamp, barak 36 Onderwerp: we mogen maar 1 maal in de maand schrijven. De kinderen zijn uit het ziekenhuis, maar nog niet in orde. Selly heeft buikloop. Ze kan niet meer lopen. Betty heeft een mondblaar…Er gaan geruchten dat ze naar Vught gaan…Van een eigen huisje zal wel niets komen. Een opsomming van zaken waar behoefte aan is…&nbsp;

Van: Stranders-Hartog, Rosette, de Aan: Gosschalk, J. Datum: 1943-01-23 Plaats: Westerbork, kamp, barak 36 Onderwerp: we mogen maar 1 maal in de maand schrijven. De kinderen zijn uit het ziekenhuis, maar nog niet in orde. Selly heeft buikloop. Ze kan niet meer lopen. Betty heeft een mondblaar…Er gaan geruchten dat ze naar Vught gaan…Van een eigen huisje zal wel niets komen. Een opsomming van zaken waar behoefte aan is…&nbsp;

Briefkaart van Rosette Stranders-de Hartog aan J. Gosschalk vanuit kamp Westerbork

Izaäk Gans, de vader van Gerard Gans was orthodox-Joods opgevoed. Toen hij op 18-jarige leeftijd Christen werd, is hij om deze reden door zijn familie verstoten. Hij trouwde met een niet-joodse vrouw en samen kregen zij 13 kinderen. Gerard was het tweede kind in het gezin. Na de lagere school werkte hij ook in de zaak van zijn vader, een haringinleggerij. Toen later het bedrijf moest worden opgeheven, vervoerde Gerard voor een ander bedrijf goederen met paard en wagen. Nog later werkte hij in een bloemenhandel bij het gezin thuis, die hij samen met zijn broer Eppo had opgezet als dekmantel, omdat zij beiden actief waren in het verzet. Voor de jongere kinderen was Gerard als een vader en omdat hij heel gelovig was, praatte hij ook met hen over het geloof. Hij was heel rustig en was vaak vredestichter bij de ruzietjes van de kinderen onderling. Toen zijn ouders 25 jaar getrouwd waren, op 22 februari 1942, waren er familieleden en goede vrienden uitgenodigd. Ook de verloofdes van Gerard en Eppo waren erbij: Reina en Ineke. In de brieven van Gerard en Eppo was meestal wel een regel voor hun meisje bestemd. Na zijn arrestatie is Gerard naar verschillende kampen gebracht: eerst naar Kamp Amersfoort, daarna in maart 1943 naar Kamp Vught en op 2 april naar Westerbork. Bij zijn vertrek uit Westerbork naar Sobibor heeft Gerard een briefje uit de trein gegooid, dat door de ondergrondse is gevonden en bij zijn ouders is bezorgd. Het briefje is er niet meer: vernietigd vanwege het risico dat het door de verkeerde gevonden zou worden tijdens huiszoekingen. Maar de tekst zal ik nooit vergeten: “Pa en Moe, ik ben op weg naar Auschwitz om vergast te worden; de vijand kan het lichaam doden, maar de ziel niet, die ontvangt een kroon zeer schoon. Haat niet, zij weten niet wat ze doen. Tot ziens bij Jezus”. &nbsp;

Van: Asscher-Pinkhof, Clara Aan: wie het betreft Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-01 Onderwerp: ‘Bevrijding in Prikkeldraad’

Van: Asscher-Pinkhof, Clara Aan: wie het betreft Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-01 Onderwerp: ‘Bevrijding in Prikkeldraad’

Gedicht van Clara Asscher-Pinkhof geschreven in kamp Westerbork

Personen