In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Snoek, Hermine Aan: In't Veld, Nel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-05-14 Onderwerp: waarom geen antwoord op brieven; nog niet weten wanneer ze het kamp verlaten kan.

Van: Snoek, Hermine Aan: In't Veld, Nel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-05-14 Onderwerp: waarom geen antwoord op brieven; nog niet weten wanneer ze het kamp verlaten kan.

Briefkaart van Hermine Snoek aan Nel in't Veld vanuit kamp Westerbork

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-12-01&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: mensen die op de oude Weinreblijst staan moeten zich melden.

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-12-01&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: mensen die op de oude Weinreblijst staan moeten zich melden.

Mededeling voor personen die op de oude Weinreblijst staan

Van: Heijman-Levie, N.&nbsp; Aan: Lackrooy, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-03-12&nbsp; Onderwerp: pakketten; kleding en groeten.

Van: Heijman-Levie, N.&nbsp; Aan: Lackrooy, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-03-12&nbsp; Onderwerp: pakketten; kleding en groeten.

Briefkaart van Naatje Heijman-Levie aan mevrouw Lackrooy vanuit kamp Westerbork

Van: Waterman-Lopes Cardozo, H. Aan: Kool, fam.,&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp; Datum: 1943-05-04,&nbsp; Onderwerp: dagelijkse situatie; Chaja is weer helemaal beter; graag de schone was retour voor de dinsdag; ze hebben een erg prettige hoek bij de ingang van de barak; de barakleidster is een lieve vrouw (Hanna Seelmann). De schrijfster breit sokken voor haar kinderen.

Van: Waterman-Lopes Cardozo, H. Aan: Kool, fam.,&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp; Datum: 1943-05-04,&nbsp; Onderwerp: dagelijkse situatie; Chaja is weer helemaal beter; graag de schone was retour voor de dinsdag; ze hebben een erg prettige hoek bij de ingang van de barak; de barakleidster is een lieve vrouw (Hanna Seelmann). De schrijfster breit sokken voor haar kinderen.

Briefkaart van Henriette Waterman-Lopes Cardozo aan familie Kool vanuit kamp Westerbork

Foto van Karel Hollander

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-02-14 Onderwerp: overlijden van Maurits Bloemendal

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-02-14 Onderwerp: overlijden van Maurits Bloemendal

Uittreksel uit de Burgerlijke Stand van Den Haag betreffende het overlijden van Maurits Bloemendal

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-06-27 Onderwerp: overlijden van Levie Logger.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-06-27 Onderwerp: overlijden van Levie Logger.

Uittreksel uit de Burgerlijke Stand van Den Haag betreffende het overlijden van Levie Logger

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-02-14 Onderwerp: overlijden van Benjamin Bloemendal.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-02-14 Onderwerp: overlijden van Benjamin Bloemendal.

Uittreksel uit de Burgelijke Stand van Den Haag betreffende het overlijden van Benjamin Bloemendal

Foto van het gezin Mouw-Hendriks en een oom bij het huis van grootmoeder Hendriks Plaats: Oosterbeek

Foto van het gezin Mouw-Hendriks en een oom bij het huis van grootmoeder Hendriks Plaats: Oosterbeek

Foto van het gezin Mouw-Hendriks en oom Jo

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-11-08&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: bezoekverbod aan ziekenhuis, informatie over patiënten.

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-11-08&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: bezoekverbod aan ziekenhuis, informatie over patiënten.

Mededeling over bezoekverbod aan ziekenhuis en informatie over patiënten

Sonderbezugschein op naam van Tabaksblatt, S.&nbsp; Geldig tot 1944-12-25 Plaats: Theresienstadt

Sonderbezugschein op naam van Tabaksblatt, S.&nbsp; Geldig tot 1944-12-25 Plaats: Theresienstadt

Bewijs van ontvangst voor Srul Tabaksblatt in Theresienstadt

Mededeling Datum: 1943-10-27 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Brandstofresten; Quarantainemaatregelen

Mededeling Datum: 1943-10-27 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Brandstofresten; Quarantainemaatregelen

Mededeling over brandstofresten en quarantainemaatregelen

Van: Levie-Elte, L.&nbsp; Aan: Lackrooy, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp, barak 64 Datum: 1943-09-07&nbsp; Onderwerp: pakket ontvangen hartelijk dank.

Van: Levie-Elte, L.&nbsp; Aan: Lackrooy, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp, barak 64 Datum: 1943-09-07&nbsp; Onderwerp: pakket ontvangen hartelijk dank.

Briefkaart van Lea Levie-Elte aan mevrouw Lackrooy vanuit kamp Westerbork

Gebeurtenissen en groepen buiten kamp Westerbork

Verzet

Onderduikhulp

Vervalsen persoonsbewijzen

Illegale pers

Gewapend verzet

Joods verzet

Van Schijveschuurder, B. Toestemming om het kamp voorgoed te verlaten Afgegeven 1945-05-19 Westerbork

Van Schijveschuurder, B. Toestemming om het kamp voorgoed te verlaten Afgegeven 1945-05-19 Westerbork

Toestemming voor B. Schijveschuurder om kamp Westerbork te mogen verlaten

Barakken in kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944. De centrale weg en aan de andere kant van de weg staande woonbarak is ook te zien. De gefotografeerde barak is waarschijnlijk een van de zestigers.

Barakken in kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944. De centrale weg en aan de andere kant van de weg staande woonbarak is ook te zien. De gefotografeerde barak is waarschijnlijk een van de zestigers.

Zicht op een woonbarak en de centrale weg in kamp Westerbork

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-06-27 Onderwerp: overlijden van Alijda Logger.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-06-27 Onderwerp: overlijden van Alijda Logger.

Uittreksel uit de Burgerlijke Stand van Den Haag betreffende het overlijden van Alijda Logger

Reisverslag transport Westerbork-Auschwitz: woensdag vroeg&nbsp; Briefjes werden in het geheim geschreven. Ze werden verstopt in een luchtrooster in een wagon. Bij terugkeer van de trein werden de verslagen uit de trein gehaald, waarna ze werden overgeschreven of getypt(o.a. door Cahen). De kopieën (en originelen?) zijn daarna uit het kamp gesmokkeld &nbsp;

Reisverslag transport Westerbork-Auschwitz: woensdag vroeg&nbsp; Briefjes werden in het geheim geschreven. Ze werden verstopt in een luchtrooster in een wagon. Bij terugkeer van de trein werden de verslagen uit de trein gehaald, waarna ze werden overgeschreven of getypt(o.a. door Cahen). De kopieën (en originelen?) zijn daarna uit het kamp gesmokkeld &nbsp;

Het transport van Westerbork naar Auschwitz van 9 februari 1943

Sonder-Ausweis Parsser, Jacob, 22-4-08, B5 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 2). Gültig bis: nur mit O.D. Begleitung.

Sonder-Ausweis Parsser, Jacob, 22-4-08, B5 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 2). Gültig bis: nur mit O.D. Begleitung.

Sonderausweis van Jacob Parsser

Bewijs van aanmelding betreffende aanmeldingsplicht voor Joden.&nbsp; Van: Wijnberg, Max&nbsp; Datum: 1941-03-13&nbsp; Plaats: Zwolle

Bewijs van aanmelding betreffende aanmeldingsplicht voor Joden.&nbsp; Van: Wijnberg, Max&nbsp; Datum: 1941-03-13&nbsp; Plaats: Zwolle

Bewijs van aanmelding van Max Wijnberg

Oproep Oproep van den Höheren S.S. und Polizeiführer. Aan de bevolking van Amsterdam, verbod om te staken. Als gevolg van de gebeurtenissen op 25 en 26 februari 1941 (Februaristaking)

Oproep Oproep van den Höheren S.S. und Polizeiführer. Aan de bevolking van Amsterdam, verbod om te staken. Als gevolg van de gebeurtenissen op 25 en 26 februari 1941 (Februaristaking)

Oproep tot verbod te staken door den Höheren S.S. und Polizeiführer

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Ali en familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-08 Onderwerp: bedankje voor pakketten; ziekenhuis; omstandigheden; kinderen in barak 64;

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Ali en familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-08 Onderwerp: bedankje voor pakketten; ziekenhuis; omstandigheden; kinderen in barak 64;

Brief van Morris Zomerplaag aan Ali vanuit kamp Westerbork

Ausweiskarte Van: Schijveschuurder, B.&nbsp; Afgegeven: 1944-11-15 Plaats: Amsterdam Met stempel S met potlood staat geschreven &nbsp;L51222 SGT (Sergeant) Robinson, W. Mogelijk een van de bevrijders van kamp Westerbork.

Ausweiskarte Van: Schijveschuurder, B.&nbsp; Afgegeven: 1944-11-15 Plaats: Amsterdam Met stempel S met potlood staat geschreven &nbsp;L51222 SGT (Sergeant) Robinson, W. Mogelijk een van de bevrijders van kamp Westerbork.

Ausweiskarte van B. Schijveschuurder in kamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 23-06-1943 Nr. 364 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Knap, Sara geb. 25-03-71 overleden te Westerbork op 16-06-1943 op&nbsp; 18-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 23-06-1943 Nr. 364 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Knap, Sara geb. 25-03-71 overleden te Westerbork op 16-06-1943 op&nbsp; 18-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Sara Knap

Van: Praag, van, Alice Aan: Bolten, Henny Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-04 Onderwerp: ziekenhuis, voedsel, transport naar Westerbork, omstandigheden

Van: Praag, van, Alice Aan: Bolten, Henny Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-04 Onderwerp: ziekenhuis, voedsel, transport naar Westerbork, omstandigheden

Brief van Alice van Praag aan Henny Bolten vanuit kamp Westerbork

Portretfoto van Gemmeker, A.K.&nbsp; Betreft een politiefoto van de Gemeentepolitie Assen.&nbsp; Plaats: Assen Datum: 1945&nbsp;

Portretfoto van Gemmeker, A.K.&nbsp; Betreft een politiefoto van de Gemeentepolitie Assen.&nbsp; Plaats: Assen Datum: 1945&nbsp;

Foto van A.K. Gemmeker

Van: Zomerplaag, Morris Aan: Peer, A. Plaats: Maastricht Datum: 1945-06-25 Onderwerp: terugkomst in Holland; waarschijnlijk nog even in quarantaine; hoop dat de brief uit Tröbitz ontvangen is.

Van: Zomerplaag, Morris Aan: Peer, A. Plaats: Maastricht Datum: 1945-06-25 Onderwerp: terugkomst in Holland; waarschijnlijk nog even in quarantaine; hoop dat de brief uit Tröbitz ontvangen is.

Briefkaart van Morris Zomerplaag aan A. Peer

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 295 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Da Costa da Fonseca, Rachel geb. 31-08-73 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 18-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 295 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Da Costa da Fonseca, Rachel geb. 31-08-73 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 18-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Rachel da Costa da Fonseca

Van: Cohen, Louise Aan: Mulder, de heer Plaats: Den Haag Datum: 1942-12-28 Onderwerp: beste wensen voor het nieuwe jaar; baan als onderwijzeres; reisvergunning

Van: Cohen, Louise Aan: Mulder, de heer Plaats: Den Haag Datum: 1942-12-28 Onderwerp: beste wensen voor het nieuwe jaar; baan als onderwijzeres; reisvergunning

Brief van Louise Cohen aan de heer Mulder

Joodse vluchtelingen werkzaam in de tuindienst.&nbsp; De opzichter &nbsp;Snater draagt een hoed en is niet-joods. Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork, 1940-1942.&nbsp;

Joodse vluchtelingen werkzaam in de tuindienst.&nbsp; De opzichter &nbsp;Snater draagt een hoed en is niet-joods. Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork, 1940-1942.&nbsp;

Werken in de tuindienst in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Foto van Schoontje (links) en Catharina Snijders

Foto van Schoontje (links) en Catharina Snijders

Foto van Schoontje en Catharina Snijders

Personen