In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Foto van een tekening van Bob Cahen door Leo Kok. Op de achterzijde van een briefkaart gemaakt.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942.&nbsp; Onderwerp: Bob Cahen was werkzaam als verpleger in het ziekenhuis van Kamp Westerbork Zie voorzijde F 537-133.

Foto van een tekening van Bob Cahen door Leo Kok. Op de achterzijde van een briefkaart gemaakt.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942.&nbsp; Onderwerp: Bob Cahen was werkzaam als verpleger in het ziekenhuis van Kamp Westerbork Zie voorzijde F 537-133.

Foto van een tekening van Bob Cahen gemaakt door Leo Kok

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 193 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Muis, Kaatje geb. 04-12-74 overleden te Westerbork op 14-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 193 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Muis, Kaatje geb. 04-12-74 overleden te Westerbork op 14-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Kaatje Muis

Foto van Maurits Nathans

Briefkaart Van: Kwieser-Cohen, M. Aan: Jong, de, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-23 Onderwerp: Mirjam is onlangs aangekomen in het kamp, waar ze Estella heeft ontmoet. Mirjam en Hetty slapen naast elkaar op de derde etage. Ze eet samen met Henri.&nbsp;

Briefkaart Van: Kwieser-Cohen, M. Aan: Jong, de, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-23 Onderwerp: Mirjam is onlangs aangekomen in het kamp, waar ze Estella heeft ontmoet. Mirjam en Hetty slapen naast elkaar op de derde etage. Ze eet samen met Henri.&nbsp;

Briefkaart van M. Kwieser-Cohen aan H. de Jong vanuit kamp Westerborkj

Van: Ina Aan: Stella (Jong-Cohen, de, Estella) Plaats: Halle, Gelderland Datum: 1943-06-13 Onderwerp: Ina is blij dat het goed gaat met Stella en dat ze haar pakje heeft ontvangen. Met enveloppe

Van: Ina Aan: Stella (Jong-Cohen, de, Estella) Plaats: Halle, Gelderland Datum: 1943-06-13 Onderwerp: Ina is blij dat het goed gaat met Stella en dat ze haar pakje heeft ontvangen. Met enveloppe

Brief van Ina aan Estella de Jong-Cohen vanuit Halle

Kampgeld Lager Westerbork 10 Cent/10 Gutschen Serie CC No. 8217

Kampgeld Lager Westerbork 10 Cent/10 Gutschen Serie CC No. 8217

Kampgeld Lager Westerbork 10 cent

Foto van twee kampgevangenen die de kraan bedienen tijdens het lossen van een boot aan het Oranjekanaal. De namen van de twee kampgevangenen zijn: Bram Stodel (1906), rechts en Samuel van Coeverden, (1920), links Datum: 1943/1944 Plaats: Westerbork, kamp (Oranjekanaal) De foto is waarschijnlijk door Werner Breslauer gemaakt.

Foto van twee kampgevangenen die de kraan bedienen tijdens het lossen van een boot aan het Oranjekanaal. De namen van de twee kampgevangenen zijn: Bram Stodel (1906), rechts en Samuel van Coeverden, (1920), links Datum: 1943/1944 Plaats: Westerbork, kamp (Oranjekanaal) De foto is waarschijnlijk door Werner Breslauer gemaakt.

Foto van twee kampgevangenen die de kraan bedienen tijdens het lossen van een boot aan het Oranjekanaal

Brief Van: Ina Aan: Jong-Cohen, de, Estella&nbsp; Datum: 1943-05-19 Onderwerp: de schrijfster hoopt dat Stella op God blijft vertrouwen, ook als ze naar Polen moet.&nbsp; Met enveloppe

Brief Van: Ina Aan: Jong-Cohen, de, Estella&nbsp; Datum: 1943-05-19 Onderwerp: de schrijfster hoopt dat Stella op God blijft vertrouwen, ook als ze naar Polen moet.&nbsp; Met enveloppe

Brief van Ina aan Estella de Jong-Cohen

Briefkaart Van: Kwieser, Mirjam Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-22 Onderwerp: De schrijfster heeft van iemand van de Joodse Raad vernomen dat Stella in Westerbork is gearriveerd en in barak 57 is ondergebracht. Ze vraag aan Estella hoe ze haar man Henri (die ook in Westerbork verblijft) eruit vond zien en of ze hem een dikke kus namens haar wil geven.

Briefkaart Van: Kwieser, Mirjam Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-22 Onderwerp: De schrijfster heeft van iemand van de Joodse Raad vernomen dat Stella in Westerbork is gearriveerd en in barak 57 is ondergebracht. Ze vraag aan Estella hoe ze haar man Henri (die ook in Westerbork verblijft) eruit vond zien en of ze hem een dikke kus namens haar wil geven.

Briefkaart van Mirjam Kwieser aan E. de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Foto van de begraafplaats bij het voormalig kleine getto van Theresienstadt

Foto van de begraafplaats bij het voormalig kleine getto van Theresienstadt

Contact

Calendarium kamp Westerbork

1988

Van: de Leeuw(e), Eveline (briefkaart is hoogstwaarschijnlijk door een ander persoon (vader) voor Eveline geschreven) Aan: de Mulder, P. Plaats: Westerbork, kamp, barak 81A Datum: 1943-05-21 Onderwerp: behoefte aan pakketjes, afgeven bij de familie Nord of bij de Joodse Raad; brief voor Bernhard gelezen, jammer van oom Bernhard en tante Helena (op 4 mei doorgestuurd); papa ligt in barak 83 B en mama ligt in barak 66; opa en oma nog even gezien (op 11-05 doorgestuurd); een pyjama voor papa…

Van: de Leeuw(e), Eveline (briefkaart is hoogstwaarschijnlijk door een ander persoon (vader) voor Eveline geschreven) Aan: de Mulder, P. Plaats: Westerbork, kamp, barak 81A Datum: 1943-05-21 Onderwerp: behoefte aan pakketjes, afgeven bij de familie Nord of bij de Joodse Raad; brief voor Bernhard gelezen, jammer van oom Bernhard en tante Helena (op 4 mei doorgestuurd); papa ligt in barak 83 B en mama ligt in barak 66; opa en oma nog even gezien (op 11-05 doorgestuurd); een pyjama voor papa…

Briefkaart van Eveline de Leeuw(e) aan familie (P. de Mulder) vanuit kamp Westerbork

Van: de Zentralstelle für Jüdische Auswanderung Amsterdam Aan: van der Horst, Alfred Plaats: Amsterdam Datum: 1942-10-02 Onderwerp: verschijnen op het bureau aan het Adema van Scheltemaplein nummer 1 op 6 oktober 1942.

Van: de Zentralstelle für Jüdische Auswanderung Amsterdam Aan: van der Horst, Alfred Plaats: Amsterdam Datum: 1942-10-02 Onderwerp: verschijnen op het bureau aan het Adema van Scheltemaplein nummer 1 op 6 oktober 1942.

Oproep aan Alfred van der Horst te verschijnen op het bureau van de Zentralstelle für Jüdische Auswanderung Amsterdam

Van:&nbsp; Aan:&nbsp;de Leeuwe-Grüneberg, F. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-03 Onderwerp: verzenden van een pakket naar Kamp Vught.

Van:&nbsp; Aan:&nbsp;de Leeuwe-Grüneberg, F. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-03 Onderwerp: verzenden van een pakket naar Kamp Vught.

Bewijs van verzending van een pakket naar kamp Vught aan Fanni de Leeuwe-Grüneberg

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 15 juli 1942 - Auschwitz

Van: de Levie, Sander Aan: de Levie, J. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-16 Onderwerp: barak in kamp Westerbork na aankomst is nummer 83 (ziekenbarak)

Van: de Levie, Sander Aan: de Levie, J. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-16 Onderwerp: barak in kamp Westerbork na aankomst is nummer 83 (ziekenbarak)

Adreswijziging van Sander de Levie aan J. de Levie vanuit kamp Westerbork

Van: Lierens, J. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-20 Onderwerp: pakket ontvangen…

Van: Lierens, J. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-20 Onderwerp: pakket ontvangen…

Briefkaart van J. Lierens aan H. Lierens vanuit kamp Westerbork

Enveloppe gericht aan de familie J. Spetter

Van: Bielschowsky, Hilde Aan: Guten Maedels Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-14 Onderwerp: uitstel van transport is niet mogelijk, er is geen grond voor uitstel voor haar ouders; het schrijven van de brief valt haar zwaar; bedankt voor de toegestuurde spullen, er is nog van alles nodig, onder andere dekens en de tijd dringt als ze dinsdag op transport moeten gaan….

Van: Bielschowsky, Hilde Aan: Guten Maedels Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-14 Onderwerp: uitstel van transport is niet mogelijk, er is geen grond voor uitstel voor haar ouders; het schrijven van de brief valt haar zwaar; bedankt voor de toegestuurde spullen, er is nog van alles nodig, onder andere dekens en de tijd dringt als ze dinsdag op transport moeten gaan….

Brief van Hilde Bielschowsky aan Guten Maedels vanuit kamp Westerbork

Van: Ministère des Prisonniers, Déportés et Réfuges Aan: de Raay, Eduard Plaats: Parijs Datum: 1945-08 Onderwerp: repatriëringskaart met achtergrond informatie, onder andere dat Eduard in Blechhammer gevangen heeft gezeten.&nbsp;

Van: Ministère des Prisonniers, Déportés et Réfuges Aan: de Raay, Eduard Plaats: Parijs Datum: 1945-08 Onderwerp: repatriëringskaart met achtergrond informatie, onder andere dat Eduard in Blechhammer gevangen heeft gezeten.&nbsp;

Identiteitskaart van Eduard de Raay als repatriant in Parijs

Van: Der Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD Aan: Blits, R. Plaats: Den Haag Datum: 1943-09&nbsp; Onderwerp: Mededeling/Aantekening over de regels die gelden voor personen die geen Jodenster hoeven te dragen.

Van: Der Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD Aan: Blits, R. Plaats: Den Haag Datum: 1943-09&nbsp; Onderwerp: Mededeling/Aantekening over de regels die gelden voor personen die geen Jodenster hoeven te dragen.

Mededeling over regels voor personen die van het dragen van een Jodenster zijn ontheven

Kampgeld Lager Westerbork 25 cent Serie AA no. 1770

Kampgeld Lager Westerbork 25 cent Serie AA no. 1770

Kampgeld Lager Westerbork 25 cent

Voor: Walter Wijnberg Datum: 1945-01 Plaats: Theresienstadt Onderwerp: schoenreparatie

Voor: Walter Wijnberg Datum: 1945-01 Plaats: Theresienstadt Onderwerp: schoenreparatie

Aanwijzing schoenreparatie voor Walter Wijnberg

Van: Dalsheim, Lina Aan: Dijk, van Gretha Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-07-08 Onderwerp: Dagelijks leven en vrije tijd in het Apeldoornsche Bosch; ooms zitten in een (werk)kamp; afleiding zoeken, maar tussendoor veel aan nare dingen denken

Van: Dalsheim, Lina Aan: Dijk, van Gretha Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-07-08 Onderwerp: Dagelijks leven en vrije tijd in het Apeldoornsche Bosch; ooms zitten in een (werk)kamp; afleiding zoeken, maar tussendoor veel aan nare dingen denken

Brief van Lina Jacoba Dalsheim aan Gretha van Dijk vanuit het Apeldoornsche Bosch

Van: de Vries, B. Aan: Suze en Jan Plaats: Fochterloo, Joodse werkkamp Ybenheer Datum: 1942-09-24 Onderwerp: mogelijk 5 dagen verlof, twee dagen voor het reizen en drie dagen thuis; datum is nog niet bekend; Ben komt dan bij Suze en Jan eten, zorg maar voor veel aardappelen, bonen…; ze mogen weer gesloten brieven schrijven en ontvangen, maar Ben heeft geen enveloppen en briefpapier; stuur ook maar het geld op dat hij van oom David heeft gekregen; de groeten ook van L. Sanders…

Van: de Vries, B. Aan: Suze en Jan Plaats: Fochterloo, Joodse werkkamp Ybenheer Datum: 1942-09-24 Onderwerp: mogelijk 5 dagen verlof, twee dagen voor het reizen en drie dagen thuis; datum is nog niet bekend; Ben komt dan bij Suze en Jan eten, zorg maar voor veel aardappelen, bonen…; ze mogen weer gesloten brieven schrijven en ontvangen, maar Ben heeft geen enveloppen en briefpapier; stuur ook maar het geld op dat hij van oom David heeft gekregen; de groeten ook van L. Sanders…

Brief van Ben de Vries aan Jan en Suze vanuit het Joodse werkkamp Ybenheer in Fochterloo

Van: Lierens, J. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-19 Onderwerp: dank voor een pakketje.

Van: Lierens, J. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-19 Onderwerp: dank voor een pakketje.

Van: de gemeente Westerbork Aan: Weissenstein, Rudolf Plaats: Westerbork Datum: 1941-11-26 Onderwerp: Rudolf was op dat moment bewoner in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.

Van: de gemeente Westerbork Aan: Weissenstein, Rudolf Plaats: Westerbork Datum: 1941-11-26 Onderwerp: Rudolf was op dat moment bewoner in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.

Persoonsbewijs van Rudolf Weissenstein

Datum: 1947-04-27 Plaats: Den Haag Onderwerp: toegangskaart voor een reünie van oud-leerlingen van de Prinses Beatrix Lyceum (Glion, Zwitserland).

Datum: 1947-04-27 Plaats: Den Haag Onderwerp: toegangskaart voor een reünie van oud-leerlingen van de Prinses Beatrix Lyceum (Glion, Zwitserland).

Uitnodiging reünie Prinses Beatrix Lyceum

Van: Oudshoorn-Braun, O. Aan: Mr. Brand, A. Plaats: Delft Datum: 1947-02-20 Onderwerp: Niet kunnen meewerken aan vervroegde behandeling voogdijzaak.

Van: Oudshoorn-Braun, O. Aan: Mr. Brand, A. Plaats: Delft Datum: 1947-02-20 Onderwerp: Niet kunnen meewerken aan vervroegde behandeling voogdijzaak.

Brief van mevrouw Oudshoorn aan Mr. Brand

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Leffers, L. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-10-01 Onderwerp: verklaring dat de heer Leffers als stoker in het Interneringskamp heeft gewerkt.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Leffers, L. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-10-01 Onderwerp: verklaring dat de heer Leffers als stoker in het Interneringskamp heeft gewerkt.

Verklaring van J.G. Buijvoets aan de heer L. Leffers

Van: het Ministerie van Justitie Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-09-06 Onderwerp: aangifte van overlijden van vermiste Louis de Groot.

Van: het Ministerie van Justitie Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-09-06 Onderwerp: aangifte van overlijden van vermiste Louis de Groot.

Mededeling van het Ministerie van Justitie over het overlijden van Louis de Groot

Bob Cahen op weg naar &nbsp;Praag (Theresienstadt) in 1947

Bob Cahen op weg naar &nbsp;Praag (Theresienstadt) in 1947

Bob Cahen op weg van Amsterdam naar Praag (Theresienstadt) in 1947