In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Contact

Manuscript van Walter Kauffmann met de titel 'Het Weerzien'&nbsp; Onderwerp: drie oude schoolvrienden ontmoeten elkaar weer na een lange tijd. Twee zijn niet gehuwd. Hun vriendinnen blijken dezelfde vrouw te zijn.

Manuscript van Walter Kauffmann met de titel 'Het Weerzien'&nbsp; Onderwerp: drie oude schoolvrienden ontmoeten elkaar weer na een lange tijd. Twee zijn niet gehuwd. Hun vriendinnen blijken dezelfde vrouw te zijn.

Manuscript van Walter Kauffmann met de titel 'Het Weerzien'

Van: Wolf, Rosa Aan: Been, D. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-03/04-24/16 Onderwerp: ze mag haar pakketjes niet meer bevestigen, alleen mensen met een stempel; Puttkammer schijnt niet veel waard meer te zijn; er zijn mensen van de lijst doorgezonden; uitzicht op de hei wordt onderbroken door het prikkeldraad en de gedachten aan talloze kampervaringen; in de kantine crème en uitjes gekocht; over een verliefd oud echtpaar aan tafel; bloeduitstorting aan de knie vanwege en val; werkt weer in het ziekenhuis, de patiënten wisselen; pakketjes monteren op; in het ziekenhuis op de babyzaal heeft Jo Spier wandtekeningen gemaakt. 16-04: van barak veranderd, barak 55; alle kennissen kwijt; ze kan bijna niet in haar bed komen, zo vol is het, er is minder ruimte dan in de barak 73; kans op een stempel, in het ziekenhuis staat haar naam op een lijst, nog een week wachten op zekerheid; dienst tot 9 uur 's avonds, weinig vrije tijd; ellende in het ziekenhuis maakt haar down; veel kennissen uit Rotterdam aangekomen; heeft overplaatsing naar de ziekenhuisbarak gevraagd…

Van: Wolf, Rosa Aan: Been, D. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-03/04-24/16 Onderwerp: ze mag haar pakketjes niet meer bevestigen, alleen mensen met een stempel; Puttkammer schijnt niet veel waard meer te zijn; er zijn mensen van de lijst doorgezonden; uitzicht op de hei wordt onderbroken door het prikkeldraad en de gedachten aan talloze kampervaringen; in de kantine crème en uitjes gekocht; over een verliefd oud echtpaar aan tafel; bloeduitstorting aan de knie vanwege en val; werkt weer in het ziekenhuis, de patiënten wisselen; pakketjes monteren op; in het ziekenhuis op de babyzaal heeft Jo Spier wandtekeningen gemaakt. 16-04: van barak veranderd, barak 55; alle kennissen kwijt; ze kan bijna niet in haar bed komen, zo vol is het, er is minder ruimte dan in de barak 73; kans op een stempel, in het ziekenhuis staat haar naam op een lijst, nog een week wachten op zekerheid; dienst tot 9 uur 's avonds, weinig vrije tijd; ellende in het ziekenhuis maakt haar down; veel kennissen uit Rotterdam aangekomen; heeft overplaatsing naar de ziekenhuisbarak gevraagd…

Briefkaarten/brieven van Rosa Wolf aan D. Been vanuit kamp Westerbork

Van: Ds. Hefting, N.R. Plaats: Nijmegen Datum: 1991-07 Onderwerp: memoires van dominee Hefting. Hefting woonde destijds in Assen. Hij werd in de periode van het Vluchtelingenkamp benaderd om af en toe een dienst over te nemen van dominee Benfey, die uit Amsterdam moest overkomen. De vertaling van de preken in het Duits werd wel door deze dominee gedaan. Dominee Hefting was niet meer welkom toen de Duitse bezetter het kamp kwam overnemen en de deportaties begonnen. Hij had goede contacten met Heinz Todtmann en smokkelde voor deze een lijst met gedeporteerde en nog aanwezige gedoopte Joden het kamp uit om de kerkleiders hiervan op de hoogte te stellen; zuster van 't Hof, verpleegster in kampziekenhuis; poging om gedoopte Joden vrij te stellen van deportatie…

Van: Ds. Hefting, N.R. Plaats: Nijmegen Datum: 1991-07 Onderwerp: memoires van dominee Hefting. Hefting woonde destijds in Assen. Hij werd in de periode van het Vluchtelingenkamp benaderd om af en toe een dienst over te nemen van dominee Benfey, die uit Amsterdam moest overkomen. De vertaling van de preken in het Duits werd wel door deze dominee gedaan. Dominee Hefting was niet meer welkom toen de Duitse bezetter het kamp kwam overnemen en de deportaties begonnen. Hij had goede contacten met Heinz Todtmann en smokkelde voor deze een lijst met gedeporteerde en nog aanwezige gedoopte Joden het kamp uit om de kerkleiders hiervan op de hoogte te stellen; zuster van 't Hof, verpleegster in kampziekenhuis; poging om gedoopte Joden vrij te stellen van deportatie…

Memoires van Ds. N.R. Hefting als dominee actief in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: Beem, Max Aan: Vorst, U.J. Plaats: Westerbork, kamp/Interneringskamp, barak 43 Datum: 1945-05-07 Onderwerp: hij is sinds 28 november in kamp Westerbork; hij heeft zich er goed doorheen geworsteld; sinds 12 april is Westerbork bevrijd en trok tegen de avond en Canadese tank en pantserafdeling binnen; en ontroerend ogenblik, hij heeft moeten huilen; hij moet voorlopig blijven, hoewel er al enige honderden geflitst zijn; over Sonnie van wie ze ook lang niet gehoord hebben; hereniging; zoon Leo is met zijn gezin al in september 1943 doorgestuurd, ze gingen volgens Beyer niet met een straftransport en vervoerd zijn met een personentrein; jonge mensen die konden werken zouden gespaard zijn; de post functioneert nog niet, maar een afdeling van de marechaussee gaat naar Amsterdam en Den Haag; Liesje van tante Eva is ook in Westerbork; een deel van de familie zat bij elkaar in Nijmegen, hopelijk hebben zij het gered; van de rest van de familie weet hij niets; na aankomst in Westerbork is Max in een barak terecht gekomen met 25 mensen, hij werd zaalleider; sedert enige weken woont hij met twee anderen in een huisje; het eten wordt beter en hij heeft voldoende boter; hij was sterk vermagerd en heeft elke dag honger gehad; er komen grote transporten NSB'ers binnen, die hebben het niet gemakkelijk, vooral de landwachters…; de Joden in het kamp hoeven niet meer te werken, ze houden toezicht; jongens van Vrij Nederland en marechaussee doen de bewaking; hij heeft enige Arnhemse NSB'ers gezien, maar de meeste komen uit Drenthe en Overijssel; hij hoopt zijn kinderen vlug terug te zien; er zijn al verschillende ouders geweest, die hun kinderen zochten of kinderen die hun ouders zochten; buitengewoon ontroerend als ze elkaar ontdekken…; mensen uit de buurt krijgen vaak bezoek…

Van: Beem, Max Aan: Vorst, U.J. Plaats: Westerbork, kamp/Interneringskamp, barak 43 Datum: 1945-05-07 Onderwerp: hij is sinds 28 november in kamp Westerbork; hij heeft zich er goed doorheen geworsteld; sinds 12 april is Westerbork bevrijd en trok tegen de avond en Canadese tank en pantserafdeling binnen; en ontroerend ogenblik, hij heeft moeten huilen; hij moet voorlopig blijven, hoewel er al enige honderden geflitst zijn; over Sonnie van wie ze ook lang niet gehoord hebben; hereniging; zoon Leo is met zijn gezin al in september 1943 doorgestuurd, ze gingen volgens Beyer niet met een straftransport en vervoerd zijn met een personentrein; jonge mensen die konden werken zouden gespaard zijn; de post functioneert nog niet, maar een afdeling van de marechaussee gaat naar Amsterdam en Den Haag; Liesje van tante Eva is ook in Westerbork; een deel van de familie zat bij elkaar in Nijmegen, hopelijk hebben zij het gered; van de rest van de familie weet hij niets; na aankomst in Westerbork is Max in een barak terecht gekomen met 25 mensen, hij werd zaalleider; sedert enige weken woont hij met twee anderen in een huisje; het eten wordt beter en hij heeft voldoende boter; hij was sterk vermagerd en heeft elke dag honger gehad; er komen grote transporten NSB'ers binnen, die hebben het niet gemakkelijk, vooral de landwachters…; de Joden in het kamp hoeven niet meer te werken, ze houden toezicht; jongens van Vrij Nederland en marechaussee doen de bewaking; hij heeft enige Arnhemse NSB'ers gezien, maar de meeste komen uit Drenthe en Overijssel; hij hoopt zijn kinderen vlug terug te zien; er zijn al verschillende ouders geweest, die hun kinderen zochten of kinderen die hun ouders zochten; buitengewoon ontroerend als ze elkaar ontdekken…; mensen uit de buurt krijgen vaak bezoek…

Brief van Max Beem aan mijn lieve kinderen vanuit kamp Westerbork

Gezinskaart groente en fruit 9e t/m 13e periode 1943 (8 augustus t/m 25 december) Van: Wessel, W. Was verplicht om bij een joodsche groenteman inkopen te doen.

Gezinskaart groente en fruit 9e t/m 13e periode 1943 (8 augustus t/m 25 december) Van: Wessel, W. Was verplicht om bij een joodsche groenteman inkopen te doen.

Gezinskaart van W. Wessel

Foto van Hans Feigenbaum Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942 Onderwerp: barak; Jodenster

Foto van Hans Feigenbaum Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942 Onderwerp: barak; Jodenster

Foto van Hans Feigenbaum in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Foto van de ingang van het werkkamp (later Joods werkkamp) Mantinge.

Foto van de ingang van het werkkamp (later Joods werkkamp) Mantinge.

Foto van de ingang van het werkkamp (later Joods werkkamp) Mantinge

Van: Rosen, Willy Aan: allen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-09 Onderwerp: afscheid, een terugblik; kampleven…

Van: Rosen, Willy Aan: allen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-09 Onderwerp: afscheid, een terugblik; kampleven…

Brief van Willy Rosen ter afscheid van kamp Westerbork

Van: Schule des Kampes Westerbork Aan: Winter, I. Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941-04-12 Onderwerp: schoolrapport Inge Winter, ondertekend door haar leerkracht Herbert Barber en haar vader Ernst Winter en voorzien van een stempel van directeur J. Schol.

Van: Schule des Kampes Westerbork Aan: Winter, I. Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941-04-12 Onderwerp: schoolrapport Inge Winter, ondertekend door haar leerkracht Herbert Barber en haar vader Ernst Winter en voorzien van een stempel van directeur J. Schol.

Rapport van Inge Winter in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: van Koppelen-Bannet, Mathilda Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-01-24 Onderwerp: blij met de berichten uit Frankrijk, opgewekte berichten; Mathilda verwacht ondanks alles dat de tijden beter zullen worden; Mathilda heeft weinig zin in handwerken. Bij het bombardement is veel verloren gegaan; over andere familieleden…

Van: van Koppelen-Bannet, Mathilda Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-01-24 Onderwerp: blij met de berichten uit Frankrijk, opgewekte berichten; Mathilda verwacht ondanks alles dat de tijden beter zullen worden; Mathilda heeft weinig zin in handwerken. Bij het bombardement is veel verloren gegaan; over andere familieleden…

Brief van Mathilda van Koppelen-Bannet aan het gezin Smit-van Koppelen vanuit Rotterdam

Aanwijzingen voor bewakers Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1948 Onderwerp: aanwijzingen/richtlijnen voor de bewakers.

Aanwijzingen voor bewakers Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1948 Onderwerp: aanwijzingen/richtlijnen voor de bewakers.

Aanwijzingen voor de bewakers van Interneringskamp Westerbork

Van: Lever, Salomon (en zoon Maurits) Aan: Brandon, A. familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-01 Onderwerp: alles in orde; vanuit Vught (zijn vrouw) niets gehoord; graag een pakketje, geen brieven erin doen; vader en zoon slaan zich er doorheen; in het geval ze naar Vught gaan, zullen ze het laten weten…

Van: Lever, Salomon (en zoon Maurits) Aan: Brandon, A. familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-01 Onderwerp: alles in orde; vanuit Vught (zijn vrouw) niets gehoord; graag een pakketje, geen brieven erin doen; vader en zoon slaan zich er doorheen; in het geval ze naar Vught gaan, zullen ze het laten weten…

Briefkaart van Salomon Lever aan de familie A. Brandon vanuit kamp Westerbork

Van: Brouwers-Anasias, G. Aan: Brouwers, J. Plaats: ter Apel Datum: 1946-11-16 Onderwerp: eindelijk weer een brief van haar kant; ze is op bezoek bij haar man geweest, het is naar als ze weer thuiskomt, een bezoek van een kwartier is ook zo voorbij; ze heeft weer een pakje samengesteld; ze zou van alles willen schrijven, maar het feit dat een ander in de brief zit te neuzen (censuur) ontneemt haar alle plezier hierin; ze zal haar broer vragen om wat tabak…

Van: Brouwers-Anasias, G. Aan: Brouwers, J. Plaats: ter Apel Datum: 1946-11-16 Onderwerp: eindelijk weer een brief van haar kant; ze is op bezoek bij haar man geweest, het is naar als ze weer thuiskomt, een bezoek van een kwartier is ook zo voorbij; ze heeft weer een pakje samengesteld; ze zou van alles willen schrijven, maar het feit dat een ander in de brief zit te neuzen (censuur) ontneemt haar alle plezier hierin; ze zal haar broer vragen om wat tabak…

Brief van G. Brouwers-Anasias aan haar man J. Brouwers vanuit ter Apel

Manuscript van Dr. Eva van der Wall met de titel 'Grossmutter reist'&nbsp; Onderwerp: beschrijving van de voorbereiding van een treinreis en de reis zelf van een een grootmoeder die haar familie wil gaan bezoeken.

Manuscript van Dr. Eva van der Wall met de titel 'Grossmutter reist'&nbsp; Onderwerp: beschrijving van de voorbereiding van een treinreis en de reis zelf van een een grootmoeder die haar familie wil gaan bezoeken.

Manuscript van Dr. Eva van der Wall met de titel 'Grossmutter reist'

Van: Eisemann, Joseph Aan: de Groot, Sam en familie Plaats: Jeruzalem Datum: 1947-03-21 Onderwerp: hij bedankt voor de brief van de familie de Groot; Sam heeft hem briefkaarten toegestuurd als laatste aandenken; hij heeft de Palestina-Certificaten voor zijn moeder, zus en zwager nog thuis liggen, hij kreeg ze te laat; hij heeft zijn hoofd gebroken over wat aan Sam te sturen; het kan slechts een pakket zijn van een kilo, dat vervolgens en half jaar onderweg is; Josi Gudema heeft van hem een kist met 200 sinaasappelen gekregen; Joseph zal nu ook een kist met sinaasappelen naar Sam sturen, via Tel Aviv; eventuele transportkosten vanuit Rotterdam en douane kosten kan via Theo Levy…; over een zilveren Chanoekakandelaar, die ooit zijn vader toebehoorde…

Van: Eisemann, Joseph Aan: de Groot, Sam en familie Plaats: Jeruzalem Datum: 1947-03-21 Onderwerp: hij bedankt voor de brief van de familie de Groot; Sam heeft hem briefkaarten toegestuurd als laatste aandenken; hij heeft de Palestina-Certificaten voor zijn moeder, zus en zwager nog thuis liggen, hij kreeg ze te laat; hij heeft zijn hoofd gebroken over wat aan Sam te sturen; het kan slechts een pakket zijn van een kilo, dat vervolgens en half jaar onderweg is; Josi Gudema heeft van hem een kist met 200 sinaasappelen gekregen; Joseph zal nu ook een kist met sinaasappelen naar Sam sturen, via Tel Aviv; eventuele transportkosten vanuit Rotterdam en douane kosten kan via Theo Levy…; over een zilveren Chanoekakandelaar, die ooit zijn vader toebehoorde…

Brief van Joseph Eisemann aan Sam de Groot en familie vanuit Jeruzalem

Van: Haringman, A. Aan: van Hulstijn, zuster Plaats: Geesbrug, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: Ab geeft zijn brief mee aan iemand die van het kamp naar het ziekenhuis in Hoogeveen gaat; post wordt graag in het kamp ontvangen, omdat iedereen van de buitenwereld is afgesloten; Ab heeft geprobeerd te werken, maar de hoofdbaas zei dat het niet ging, waardoor Ab in het kamp moet achterblijven; Ab vraagt of er nog jongens uit Geesbrug bij haar op de zaal liggen en of ze nog van Zilverberg hoort…&nbsp;

Van: Haringman, A. Aan: van Hulstijn, zuster Plaats: Geesbrug, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: Ab geeft zijn brief mee aan iemand die van het kamp naar het ziekenhuis in Hoogeveen gaat; post wordt graag in het kamp ontvangen, omdat iedereen van de buitenwereld is afgesloten; Ab heeft geprobeerd te werken, maar de hoofdbaas zei dat het niet ging, waardoor Ab in het kamp moet achterblijven; Ab vraagt of er nog jongens uit Geesbrug bij haar op de zaal liggen en of ze nog van Zilverberg hoort…&nbsp;

Brief van Ab Haringman aan zuster van Hulstijn vanuit het Joods werkkamp Geesbrug

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats: Westerbork, kamp Ze heeft op 27/28 okt. 1943 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats: Westerbork, kamp Ze heeft op 27/28 okt. 1943 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Ausweis van Lena Cohen-Nijstad

Betreft: Kamp Schattenberg situatie nieuw&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1958-06-23&nbsp; Opmerkingen: Opmerkingen: Om de woon- en leefomstandigheden te verbeteren is er gedacht aan nieuwbouw en een nieuwe inrichting van het woonoord Schattenberg, waarbij een deel van het oorspronkelijke kamp Westerbork intact zou blijven. Uiteindelijk is de keuze gemaakt het kamp bijna volledig te slopen en de bewoners onder te brengen in speciale Molukse wijken in onder andere Appingedam, Assen en Bovensmilde . &nbsp;

Betreft: Kamp Schattenberg situatie nieuw&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1958-06-23&nbsp; Opmerkingen: Opmerkingen: Om de woon- en leefomstandigheden te verbeteren is er gedacht aan nieuwbouw en een nieuwe inrichting van het woonoord Schattenberg, waarbij een deel van het oorspronkelijke kamp Westerbork intact zou blijven. Uiteindelijk is de keuze gemaakt het kamp bijna volledig te slopen en de bewoners onder te brengen in speciale Molukse wijken in onder andere Appingedam, Assen en Bovensmilde. &nbsp;

Plattegrond van een nieuwe opzet van het woonoord Schattenberg

Van: Menachem,&nbsp; Aan: Barend,&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp; Datum: 1944-05-18/19 Onderwerp: beschrijving situatie; de zaak is anders gelopen. Menachem en Mirjam wachten zonder S-band op het transport naar Bergen-Belsen. De vraag is hoe ze zich in Bergen-Belsen kunnen handhaven. Ze staan op lijst 10 voor uitwisseling naar Palestina. Ze zijn afhankelijk van de heer Blüth (Joodse Raad, Westerbork), maar die is afwezig.

Van: Menachem,&nbsp; Aan: Barend,&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp; Datum: 1944-05-18/19 Onderwerp: beschrijving situatie; de zaak is anders gelopen. Menachem en Mirjam wachten zonder S-band op het transport naar Bergen-Belsen. De vraag is hoe ze zich in Bergen-Belsen kunnen handhaven. Ze staan op lijst 10 voor uitwisseling naar Palestina. Ze zijn afhankelijk van de heer Blüth (Joodse Raad, Westerbork), maar die is afwezig.

Brief van Menachem Pinkhof aan Barend Waterman vanuit kamp Westerbork

Lagerbefehl No. 1&nbsp; Datum: 1943-01-11&nbsp; Gebruik Duitse taal, gebruik kleurpotloden in Lagerbedrijven, nieuwe dienstafdelingen: Lagerkommandantur en registratie, Dienstleidersrapport, telefoonvergunning voor Lageringezetenen, arbeidskaarten&nbsp; blz. 2

Lagerbefehl No. 1&nbsp; Datum: 1943-01-11&nbsp; Gebruik Duitse taal, gebruik kleurpotloden in Lagerbedrijven, nieuwe dienstafdelingen: Lagerkommandantur en registratie, Dienstleidersrapport, telefoonvergunning voor Lageringezetenen, arbeidskaarten&nbsp; blz. 2

Lagerbefehl No. 1

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-09-01 Onderwerp: bedanken voor het pakketje van Stella; familieleden van Werner uit Oss zijn in kamp Westerbork terecht gekomen; opgevangen in het achterafkamertje van de familie…in een familiebarak, koffie gedronken. Het kamertje is een ruimte van komen en gaan van mensen; in de brief van Werner bevinden zich door een kind gescheurde tientjes (3), laten inruilen door iemand zonder een Jodenster; vakantie van Stella is voorbij, ze geeft weer les, ze heeft een vergunning voor een fiets gekregen; trouwplannen, voorbereidingen.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-09-01 Onderwerp: bedanken voor het pakketje van Stella; familieleden van Werner uit Oss zijn in kamp Westerbork terecht gekomen; opgevangen in het achterafkamertje van de familie…in een familiebarak, koffie gedronken. Het kamertje is een ruimte van komen en gaan van mensen; in de brief van Werner bevinden zich door een kind gescheurde tientjes (3), laten inruilen door iemand zonder een Jodenster; vakantie van Stella is voorbij, ze geeft weer les, ze heeft een vergunning voor een fiets gekregen; trouwplannen, voorbereidingen.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit kamp Westerbork

Trouwboekje van de burgerlijke stand gemeente Westerbork van: Jacob David Noach en Suzanne de Haan&nbsp; Datum: 1944-07-19

Trouwboekje van de burgerlijke stand gemeente Westerbork van: Jacob David Noach en Suzanne de Haan&nbsp; Datum: 1944-07-19

Trouwboekje Jacob David Noach en Suzanne de Haan

Van: Piet (Eliazer Duizend)&nbsp; Aan:&nbsp; Plaats:&nbsp; Datum: 1943-08-13&nbsp; Onderwerp: Transport naar Westerbork. De schrijver heeft acht weken in de gevangenis aan de Amstelveenseweg gezeten met zeven man in een cel. Hij is via de Joodse Schouwburg &nbsp;als strafgeval op weg naar kamp Westerbork. Hij zal zo lang mogelijk in Holland proberen te blijven. Hij hoopt zijn vrouw en kinderen spoedig weer te zien en hij is optimistisch gestemd.

Van: Piet (Eliazer Duizend)&nbsp; Aan:&nbsp; Plaats:&nbsp; Datum: 1943-08-13&nbsp; Onderwerp: Transport naar Westerbork. De schrijver heeft acht weken in de gevangenis aan de Amstelveenseweg gezeten met zeven man in een cel. Hij is via de Joodse Schouwburg &nbsp;als strafgeval op weg naar kamp Westerbork. Hij zal zo lang mogelijk in Holland proberen te blijven. Hij hoopt zijn vrouw en kinderen spoedig weer te zien en hij is optimistisch gestemd.

Brief van Eliazer Duizend op weg naar kamp Westerbork

Van: Snoek, Hermine Aan: In 't Veld, Nel Plaats: Westerbork, kamp, barak 61 Datum: 1943-01-28 Onderwerp: dank voor twee pakketten

Van: Snoek, Hermine Aan: In 't Veld, Nel Plaats: Westerbork, kamp, barak 61 Datum: 1943-01-28 Onderwerp: dank voor twee pakketten

Briefkaart van Hermine Snoek aan Nel in 't Veld vanuit kamp Westerbork

Een soortgelijk voorwerp kwam nog niet eerder in de collectie van het Herinneringscentrum terecht, dus er is geen vergelijking mogelijk. Het beeldje oogt Duits, romantisch Duits. Je zou bijna zeggen dat de jongen een verbeelding is van de idealen in de jaren dertig, zoals dat werd gedragen door de aanhangers van het nationaalsocialisme.

We kregen het beeldje van Inge Winter (1931). We hadden al eerder een schenking van haar gekregen. Ze kwam na de Reichskristallnacht in november 1938 vanuit haar woonplaats Essen in Nederland terecht. Na kampen in Schoorl, Elspeet en Sluis werd ze met haar Joodse vader en niet-Joodse moeder in juli 1940 naar Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork gestuurd. Ze werden ondergebracht in barak 41, een aparte barak voor gedoopte Joden. Onder de bewoners bevonden zich ook veel niet-Joden. Zij behoorden tot de zogenoemde gemengd-gehuwden.Een onderdeel van de schenking waren ook portrettekeningen waarop Inge stond afgebeeld. De tekenaar was Alexander Höllander, die een vergelijkbare weg naar kamp Westerbork had afgelegd. Inge vertelde na de overdracht: ‘Als ik nog wat tegenkom, dan hoor je van me.’

Het is een paar jaar later. Van een goede vriend van Inge hoor ik dat er nog een aantal tekeningen zijn opgedoken. Hij wil ze graag bezorgen. Bij het zien van één van de tekeningen gaat een schok door mij heen. Niet alleen het beeldje, ook de maker ervan is door Alexander Höllander vereeuwigd. Naast de initialen A.H., staat er als toevoeging ‘april 1941’. Het beeldje is dus in kamp Westerbork gemaakt en de vervaardiger was net als Inge Winter en Alexander Höllander een vluchteling en een bewoner van het kamp geweest.

Met deze nieuwe aanwijzingen kost het de medewerkers van de afdeling collectie weinig tijd om de initialen E.B. te achterhalen. Ze staan voor Erich Wilhelm Brockmeier (1906). Als niet-Jood kwam hij met zijn Joodse vrouw en drie zonen net als Inge Winter en Alexander Hollander op 17 juli 1940 in kamp Westerbork terecht. Ze sliepen in dezelfde barak en brachten er hun vrije tijd door. Bij het bestuderen van de andere tekeningen kan ik maar tot één conclusie komen: Hans Adolf (1931), Erich’s oudste zoon, heeft model gestaan voor het houten beeldje.&nbsp;

Een houten beeldje gemaakt in het Vluchtelingenkamp

Foto van dwangarbeiders in het Joodse werkkamp Kremboong Paul Süsholz staat rechts.

Foto van dwangarbeiders in het Joodse werkkamp Kremboong Paul Süsholz staat rechts.

Foto van dwangarbeiders in het Joodse werkkamp Kremboong

Revisietekening van de elektrische installatie Keukengebouw 3A Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:50&nbsp; Datum: 1953-02-16 Opmerking: De keukenbarak kwam oorspronkelijk uit het Heidelager.

Revisietekening van de elektrische installatie Keukengebouw 3A Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:50&nbsp; Datum: 1953-02-16 Opmerking: De keukenbarak kwam oorspronkelijk uit het Heidelager.

Bouwtekening elektrische installatie keukenbarak 3 A

Ansichtkaart van het voormalig getto van Theresienstadt

Ansichtkaart van het voormalig getto van Theresienstadt

Foto van een kazerne in het voormalig getto van Theresienstadt

Foto van een kazerne in het voormalig getto van Theresienstadt

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-12 Onderwerp: Henk hoopt dat Stella spoedig naar huis kan.&nbsp;

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-12 Onderwerp: Henk hoopt dat Stella spoedig naar huis kan.&nbsp;

Briefkaart van Henk de Jong aan E. de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Bekendmaking Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-09-09 Onderwerp: bekendmaking naam der compagnie: Gezagstroepen-District Drenthe-6de Compagnie.

Bekendmaking Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-09-09 Onderwerp: bekendmaking naam der compagnie: Gezagstroepen-District Drenthe-6de Compagnie.

Bekendmaking naam van de bewakingscompagnie in Interneringskamp Westerbork

Van: Ammann, Dr. W Aan: "Die Tat"&nbsp;(Werner Stertzenbach) Plaats: Heidelberg Datum: 1965-02-08 Onderwerp: revisie rechtszaak Erich Deppner.

Van: Ammann, Dr. W Aan: "Die Tat"&nbsp;(Werner Stertzenbach) Plaats: Heidelberg Datum: 1965-02-08 Onderwerp: revisie rechtszaak Erich Deppner.

Brief van Dr. W. Ammann aan Die Tat

Van: Poppers, M.M.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1972-07-26&nbsp; Onderwerp: opmerkingen over (on)bereikbaarheid (vanwege de Radiosterrenwacht) en de bewegwijzering naar het herinneringsteken (Nationaal Monument).

Van: Poppers, M.M.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1972-07-26&nbsp; Onderwerp: opmerkingen over (on)bereikbaarheid (vanwege de Radiosterrenwacht) en de bewegwijzering naar het herinneringsteken (Nationaal Monument).

Brief van M.M. Poppers aan Staatsbosbeheer

Van: Jongedijk, Marten&nbsp; Afgegeven 1941-08-19 te Beilen.&nbsp; Nr. B25 002502 Opzichter boswachterij Hooghalen.

Van: Jongedijk, Marten&nbsp; Afgegeven 1941-08-19 te Beilen.&nbsp; Nr. B25 002502 Opzichter boswachterij Hooghalen.

Persoonsbewijs van Marten Jongedijk

Van: Commandant Bewakingsdienst Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945 Onderwerp: verbod aan de bewakers van de Binnenlandse Strijdkrachten om voedingsmiddelen aan gevangenen te geven.

Van: Commandant Bewakingsdienst Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945 Onderwerp: verbod aan de bewakers van de Binnenlandse Strijdkrachten om voedingsmiddelen aan gevangenen te geven.

Bekendmaking van de commandant van de Bewakingsdienst

Recept (blanco) uit Westerbork, kamp Voor gebruik door arts.

Recept (blanco) uit Westerbork, kamp Voor gebruik door arts.

Blanco recept voor gebruik in kamp Westerbork

Van: Reens, A.&nbsp; Aan: Rudi, Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-08 Onderwerp: beschrijving situatie; als ongestempelde kan ze de ontvangst van pakketten niet bevestigen. Ze werkt op de tuinkwekerij. Het werk bevalt haar goed,. Ze zit in een leuk groepje met soms ervaren mensen. Het eten in het kamp is redelijk goed, maar te weinig voor mensen die de hele dag buiten werken. In ieder geval geniet ze van de werkomstandigheden. Met de groep gaat ze 3 x in de week naar het badhuis; de komende 3 tot 6 weken zullen er geen uitgaande transporten plaatsvinden. ‘E. en E. zijn buitengewoon aardig en mogen we hen nooit vergeten’ (Erich en Erna Zielke) ‘Loes A. werk nu sinds zaterdag in mijn groep mee’ (Louise Abas) ‘Fried laat jullie ook groeten’ (Selfried Fuchs) &nbsp;

Van: Reens, A.&nbsp; Aan: Rudi, Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-08 Onderwerp: beschrijving situatie; als ongestempelde kan ze de ontvangst van pakketten niet bevestigen. Ze werkt op de tuinkwekerij. Het werk bevalt haar goed,. Ze zit in een leuk groepje met soms ervaren mensen. Het eten in het kamp is redelijk goed, maar te weinig voor mensen die de hele dag buiten werken. In ieder geval geniet ze van de werkomstandigheden. Met de groep gaat ze 3 x in de week naar het badhuis; de komende 3 tot 6 weken zullen er geen uitgaande transporten plaatsvinden. ‘E. en E. zijn buitengewoon aardig en mogen we hen nooit vergeten’ (Erich en Erna Zielke) ‘Loes A. werk nu sinds zaterdag in mijn groep mee’ (Louise Abas) ‘Fried laat jullie ook groeten’ (Selfried Fuchs) &nbsp;

Brief van Annie Reens aan Rudi vanuit kamp Westerbork

Arbeitskarte Van: Pinkhof-Waterman, Mirjam,&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp; Datum: 1944-05-08

Arbeitskarte Van: Pinkhof-Waterman, Mirjam,&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp,&nbsp; Datum: 1944-05-08

Arbeitskarte van Mirjam-Pinkhof Waterman in kamp Westerbork

Indische jongens (vier) staande bij en zittende op een auto. De jongen links achter is Han Bloemhard, 2de van rechts Chris Petrus en rechts is Henny Roggeveen. Achter de auto is de garage zichtbaar.&nbsp; Plaats: Repatriëringskamp Westerbork (Schattenberg) Datum: 1950

Indische jongens (vier) staande bij en zittende op een auto. De jongen links achter is Han Bloemhard, 2de van rechts Chris Petrus en rechts is Henny Roggeveen. Achter de auto is de garage zichtbaar.&nbsp; Plaats: Repatriëringskamp Westerbork (Schattenberg) Datum: 1950

Foto

Van: de Burgerlijke Stand Aan: de aanvrager Plaats: Delfzijl Datum: 1952-01-22 Onderwerp: huwelijk van Jacob Jonas Bamberger en Sara Borachs Sleutelberg.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: de aanvrager Plaats: Delfzijl Datum: 1952-01-22 Onderwerp: huwelijk van Jacob Jonas Bamberger en Sara Borachs Sleutelberg.

Verklaring uit het register van Huwelijken en Echtscheidingen

Van: de Burgerlijke Stand Aan: de aanvrager Plaats: Delfzijl Datum: 1952-01-22 Onderwerp: huwelijk van Jacob Turksma en Frouke Borachs Sleutelberg.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: de aanvrager Plaats: Delfzijl Datum: 1952-01-22 Onderwerp: huwelijk van Jacob Turksma en Frouke Borachs Sleutelberg.

Van: Schuring Aan: de directeur van N.V. het Spoorbouwbedrijf Plaats: Wijster Datum: 1942-10-02 Onderwerp: vraag om schadevergoeding (bedragen worden genoemd) voor een aantal eigenaren over wiens grond de spoorlijn loopt; geleden schade.

Van: Schuring Aan: de directeur van N.V. het Spoorbouwbedrijf Plaats: Wijster Datum: 1942-10-02 Onderwerp: vraag om schadevergoeding (bedragen worden genoemd) voor een aantal eigenaren over wiens grond de spoorlijn loopt; geleden schade.

Brief aan de directeur van N.V. het Spoorbouwbedrijf vanuit Wijster