In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Klaveren, van, dhr. Het huis van de commandant/directeur Schol van het Centraal Vluchtelingen Kamp. Kamp Westerbork, 1941.

Klaveren, van, dhr. Het huis van de commandant/directeur Schol van het Centraal Vluchtelingen Kamp. Kamp Westerbork, 1941.

van het huis van directeur Schol van het Centraal Vluchtelingenkamp

Breslauer, Werner Rudolf&nbsp; Een treinlading met houten barakdelen bestemd voor de bouw van barakken in kamp Westerbork. Het inladen vond plaats bij Ommen. Op de foto poseren o.a. boven 4e van l.: Kurt Nathan; 5e vl: Werner Kalb; 6e vl: Werner Hirsch; 8e vl: Robbie Engel (met soldatenpet op); 12e vl: Heinz Pfifferling

Breslauer, Werner Rudolf&nbsp; Een treinlading met houten barakdelen bestemd voor de bouw van barakken in kamp Westerbork. Het inladen vond plaats bij Ommen. Op de foto poseren o.a. boven 4e van l.: Kurt Nathan; 5e vl: Werner Kalb; 6e vl: Werner Hirsch; 8e vl: Robbie Engel (met soldatenpet op); 12e vl: Heinz Pfifferling

Houten barakdelen bestemd voor kamp Westerbork

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het werk in de timmerwerkplaats/Tischlerei van het kamp.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het werk in de timmerwerkplaats/Tischlerei van het kamp.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: de timmerwerkplaats/Tischlerei van het kamp.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: de timmerwerkplaats/Tischlerei van het kamp.

Oproep bestemd voor Salomon Hammelburg, die ingedeeld is bij DB 12 en zich moet melden bij de groepsleider.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-07&nbsp; Op het papier staat tevens 'Batterijen' geschreven.

Oproep bestemd voor Salomon Hammelburg, die ingedeeld is bij DB 12 en zich moet melden bij de groepsleider.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-07&nbsp; Op het papier staat tevens 'Batterijen' geschreven.

Oproep voor Salomon Hammelburg betreffende arbeidsverdeling

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: een kampgevangene aan het werk in het laboratorium van het kamp.&nbsp;

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: een kampgevangene aan het werk in het laboratorium van het kamp.&nbsp;

1941

September 1941

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: zicht op het perron en de trein die klaarstaat voor vertrek; Ordungspolizei; Joodse ordedienst; kampgevangenen die werkzaam zijn voor het transport of om een andere reden toestemming hebben zich op het perron te begeven. Daarnaast zoeken kampgevangenen nog naar een plek in de trein.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: zicht op het perron en de trein die klaarstaat voor vertrek; Ordungspolizei; Joodse ordedienst; kampgevangenen die werkzaam zijn voor het transport of om een andere reden toestemming hebben zich op het perron te begeven. Daarnaast zoeken kampgevangenen nog naar een plek in de trein.

Wasserij van het interneringskamp Westerbork, barak 20 Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; De wasserij. De persoon op de foto is de heer Mulder.

Wasserij van het interneringskamp Westerbork, barak 20 Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; De wasserij. De persoon op de foto is de heer Mulder.

Foto van het interieur van de wasserij van het Interneringskamp Westerbork

De aardappelbunker in aanbouw in het kamp Westerbork Kamp Westerbork, 1942 De bunker bevond zich buiten het kamp en behoort nu tot een van de weinige bewaard gebleven bouwsels.

De aardappelbunker in aanbouw in het kamp Westerbork Kamp Westerbork, 1942 De bunker bevond zich buiten het kamp en behoort nu tot een van de weinige bewaard gebleven bouwsels.

Bouw van de aardappelbunker

Cabaret.&nbsp; cabaret (Humor und Melodie) Kamp Westerbork, schouwburg, barak 9&nbsp; Datum: 1943-09&nbsp; Toneelspelers op toneel.&nbsp; Tekst: Appell !!!!&nbsp; Voorste rij: zesde van links Beatrice Lissauer; man centraal Max Erhlich; gezicht achter Ehrlich is Catharina Frank; dikke man op de voorste rij, derde van rechts is Kurt Gerron (Gerson); naast Kurt staat Günter Witepski. &nbsp;

Cabaret.&nbsp; cabaret (Humor und Melodie) Kamp Westerbork, schouwburg, barak 9&nbsp; Datum: 1943-09&nbsp; Toneelspelers op toneel.&nbsp; Tekst: Appell !!!!&nbsp; Voorste rij: zesde van links Beatrice Lissauer; man centraal Max Erhlich; gezicht achter Ehrlich is Catharina Frank; dikke man op de voorste rij, derde van rechts is Kurt Gerron (Gerson); naast Kurt staat Günter Witepski. &nbsp;

'Appell, Appell!', een scene uit de revue Humor und Melodie

Crematorium van interneringskamp Westerbork. Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945-1948 De voorkant van het crematorium.

Crematorium van interneringskamp Westerbork. Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945-1948 De voorkant van het crematorium.

Foto van het crematorium in de periode van het Interneringskamp Westerbork

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 10 maart 1943 - Sobibor

De Westerborker Nieuws uit Kamp Westerbork 1945-04-26 No. 9&nbsp; Inhoud: oprichting Inlichtingenbureau; spertijd &nbsp;vanaf 22.00 uur; wandelen van 14- tot 17 uur, check identiteit bij de poort; broodrantsoen 2100 gram; over toegeëigende radio's; geen Duitse opschriften en het verwijderen ervan; culturele zaken; Engelse les door S. v.d. Hert, bijeen komst Zionisten in barak 22, de oude eetzaal van de ‘S’; godsdienstoefeningen, rooster; Opperrabijn Rodrigues Pereira (Groot-Majoor Prinses Irene Brigade); abonnementen voor couranten; sport, gymnastiek door de heer Meents, melden bij J. Barend; oorlogsoverzicht.

De Westerborker Nieuws uit Kamp Westerbork 1945-04-26 No. 9&nbsp; Inhoud: oprichting Inlichtingenbureau; spertijd &nbsp;vanaf 22.00 uur; wandelen van 14- tot 17 uur, check identiteit bij de poort; broodrantsoen 2100 gram; over toegeëigende radio's; geen Duitse opschriften en het verwijderen ervan; culturele zaken; Engelse les door S. v.d. Hert, bijeen komst Zionisten in barak 22, de oude eetzaal van de ‘S’; godsdienstoefeningen, rooster; Opperrabijn Rodrigues Pereira (Groot-Majoor Prinses Irene Brigade); abonnementen voor couranten; sport, gymnastiek door de heer Meents, melden bij J. Barend; oorlogsoverzicht.

De Westerborker nummer 9 van 26 april 1945

Pasfoto van Betto Johan Knorringa Uithuizen, 1942.&nbsp; Zie anekdote in het dagboek van Philip Mechanicus op 26 juni 1943, geschreven vanuit een ziekenbarak. De in het verhaal genoemde kleinzoon is Betto. &nbsp;

Pasfoto van Betto Johan Knorringa Uithuizen, 1942.&nbsp; Zie anekdote in het dagboek van Philip Mechanicus op 26 juni 1943, geschreven vanuit een ziekenbarak. De in het verhaal genoemde kleinzoon is Betto. &nbsp;

Pasfoto van Betto Johan Knorringa

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Portretfoto van Charles de Nocker, één van de mannen die op 27-10-1944 werd gefusilleerd bij het crematorium van kamp Westerbork. Zie ook Westerbork-portretten &nbsp;

Portretfoto van Charles de Nocker, één van de mannen die op 27-10-1944 werd gefusilleerd bij het crematorium van kamp Westerbork. Zie ook Westerbork-portretten &nbsp;

Foto van Charles de Nocker

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het werk bij de Vliegtuigsloperij.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het werk bij de Vliegtuigsloperij.

Van: Suze Philips Aan: Lieve Ali Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-08&nbsp; Onderwerp: Het verblijf van de familie in kamp Westerbork. Beppie heeft roodvonk, Meyer is heel alleen naar Vught. Ik ga misschien door naar Polen.&nbsp;

Van: Suze Philips Aan: Lieve Ali Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-08&nbsp; Onderwerp: Het verblijf van de familie in kamp Westerbork. Beppie heeft roodvonk, Meyer is heel alleen naar Vught. Ik ga misschien door naar Polen.&nbsp;

Foto van een brief van Suze Philips aan Ali vanuit kamp Westerbork

Hoofdmagazijn. Hoofdmagazijn van het interneringskamp. Interneringskamp Westerbork, 1945. Het hoofdmagazijn. Rechts achter dhr. Popken.

Hoofdmagazijn. Hoofdmagazijn van het interneringskamp. Interneringskamp Westerbork, 1945. Het hoofdmagazijn. Rechts achter dhr. Popken.

Foto van het hoofdmagazijn van Interneringskamp Westerbork

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1944-06-14, No. 80 Inhoud: Nieuwe indeling van de Dienstbereiche, overzicht van alle groepen met dienstleiders en groepsleiders. Blz.: 4

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1944-06-14, No. 80 Inhoud: Nieuwe indeling van de Dienstbereiche, overzicht van alle groepen met dienstleiders en groepsleiders. Blz.: 4

Lagerbefehl No. 80

De heer Carel Joseph Knorringa Uithuizen, 1942 &nbsp;

De heer Carel Joseph Knorringa Uithuizen, 1942 &nbsp;

Een afbeelding van Carel Joseph Knorringa

Groep mannen voor de barak waar de kledingwerkplaats gevestigd was.&nbsp; Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork, 1939-1941&nbsp; De zesde van links is dhr. Wiltjer.

Groep mannen voor de barak waar de kledingwerkplaats gevestigd was.&nbsp; Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork, 1939-1941&nbsp; De zesde van links is dhr. Wiltjer.

Groep mannen voor de kledingwerkplaats in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Foto van Sophia van Gelder-Spetter

Foto van Sophia van Gelder-Spetter

Personen