In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Kampgevangenen tussen de barakken.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944 Volwassenen en kinderen staan tussen de barakken.

Kampgevangenen tussen de barakken.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944 Volwassenen en kinderen staan tussen de barakken.

Kampgevangenen staan in een doorgang tussen twee woonbarakken

Van: Erleschütz, Rachel (in de documenten genoemd Eibschütz of Erbeschütz) Aan: Jonkers, familie Plaats: Haifa Datum: 1945-10-11 Onderwerp: of de familie zich de Jodin Rachel nog herinnerd die heeft geholpen met het binnenhalen van de oogst. Ze is gezond en kan het haast niet geloven dat zij in Palestina zit. Ze vraagt of de familie Jonkers nog de foto's heeft die zijn toen hebben gemaakt hebben en of deze opgestuurd kunnen worden…

Van: Erleschütz, Rachel (in de documenten genoemd Eibschütz of Erbeschütz) Aan: Jonkers, familie Plaats: Haifa Datum: 1945-10-11 Onderwerp: of de familie zich de Jodin Rachel nog herinnerd die heeft geholpen met het binnenhalen van de oogst. Ze is gezond en kan het haast niet geloven dat zij in Palestina zit. Ze vraagt of de familie Jonkers nog de foto's heeft die zijn toen hebben gemaakt hebben en of deze opgestuurd kunnen worden…

Brief en enveloppe van Rachel Erleschütz aan de familie Jonkers vanuit Haifa

Van: Nathan, Kurt Aan: Asscher, Judith Plaats: Westerbork, kamp Datum: 06-1943 Onderwerp: brief 2b; Kurt komt net uit het badhuis; hij is in barak 34, hij zit aan een tafel aan het raam met uitzicht op de uitgang van het kamp, de uitgang waar Judith het kamp heeft mogen verlaten; overdag zit Kurt meestal bij zijn chef Jacobsohn, brieven schrijven en de cartotheek bijwerken; hij wordt de Stellvertreter van de Stellvertreter genoemd; het afscheid van Judith is hem uiteindelijk zwaar gevallen; de laatste dagen was het eten zeer goed: bloemkool-stamppot en bruinenbonensoep met vlees; hij maakt een hele nieuwe cartotheek, onder Judiths naam gezet: Entlassen am 16-6; in het Appelboek staat in het vakje: Nach Hause; collega Esther zal weer uit haar ziekbed komen en het zich bij het team voegen; Judith had iets geschreven op zijn vloeiblad; achter zijn bed heeft hij een kastje gemaakt, een opsomming van wat erin staat; hij ligt onder haar deken en ruikt haar parfum nog; vanavond heeft Kurt zijn vader, , de brief van Judith gebracht; hij heeft zijn afwas laten staan en is rustig de brief gaan lezen in barak 34; zondagochtend gewekt door Jacques Bergman; veel te vroeg, een nieuwe roosterindeling en tot maandagavond moeten doorwerken vanwege de enorme drukte (juni razzia); onder de binnenkomers zijn veel bekenden; veel onbekende ordonnansen over de vloer gehad; 's avonds drie keer naar het Heidelager geweest; de barakken zijn overvol, de gezelligheid is verdwenen; ze slapen met drie man op twee bedden; veel geschreeuw en geruzie; Kurt is blij als hij in de 34 zit; misschien heeft hij een kans om in een huisje te komen; Nathan zijn moeder vindt haar werk fijn, soms heeft hij daardoor iets lekkers te eten; zijn vader spreekt vaak over Judith en zijn broer Herbert is nog steeds dezelfde vlegel; &nbsp;Esther en Mayberg zijn weer terug; de laatste werkt halve dagen; voor de barak staan de mensen in files; weer een brief van Judith ontvangen; kennelijk is het huis van Judith bezet of leeggehaald (ook de broertjes en de vader van Judith zijn uit het kamp ontslagen); vraag over broertje Benjamin waar hij woont en dat hij het waarschijnlijk fijn vindt om weer naar school te mogen gaan; voor zichzelf klompensokken georganiseerd en zijn haar heel kort laten knippen; Jacobs heeft een hele bak met kwitanties in de modder laten vallen;…. de groeten van…

Van: Nathan, Kurt Aan: Asscher, Judith Plaats: Westerbork, kamp Datum: 06-1943 Onderwerp: brief 2b; Kurt komt net uit het badhuis; hij is in barak 34, hij zit aan een tafel aan het raam met uitzicht op de uitgang van het kamp, de uitgang waar Judith het kamp heeft mogen verlaten; overdag zit Kurt meestal bij zijn chef Jacobsohn, brieven schrijven en de cartotheek bijwerken; hij wordt de Stellvertreter van de Stellvertreter genoemd; het afscheid van Judith is hem uiteindelijk zwaar gevallen; de laatste dagen was het eten zeer goed: bloemkool-stamppot en bruinenbonensoep met vlees; hij maakt een hele nieuwe cartotheek, onder Judiths naam gezet: Entlassen am 16-6; in het Appelboek staat in het vakje: Nach Hause; collega Esther zal weer uit haar ziekbed komen en het zich bij het team voegen; Judith had iets geschreven op zijn vloeiblad; achter zijn bed heeft hij een kastje gemaakt, een opsomming van wat erin staat; hij ligt onder haar deken en ruikt haar parfum nog; vanavond heeft Kurt zijn vader, , de brief van Judith gebracht; hij heeft zijn afwas laten staan en is rustig de brief gaan lezen in barak 34; zondagochtend gewekt door Jacques Bergman; veel te vroeg, een nieuwe roosterindeling en tot maandagavond moeten doorwerken vanwege de enorme drukte (juni razzia); onder de binnenkomers zijn veel bekenden; veel onbekende ordonnansen over de vloer gehad; 's avonds drie keer naar het Heidelager geweest; de barakken zijn overvol, de gezelligheid is verdwenen; ze slapen met drie man op twee bedden; veel geschreeuw en geruzie; Kurt is blij als hij in de 34 zit; misschien heeft hij een kans om in een huisje te komen; Nathan zijn moeder vindt haar werk fijn, soms heeft hij daardoor iets lekkers te eten; zijn vader spreekt vaak over Judith en zijn broer Herbert is nog steeds dezelfde vlegel; &nbsp;Esther en Mayberg zijn weer terug; de laatste werkt halve dagen; voor de barak staan de mensen in files; weer een brief van Judith ontvangen; kennelijk is het huis van Judith bezet of leeggehaald (ook de broertjes en de vader van Judith zijn uit het kamp ontslagen); vraag over broertje Benjamin waar hij woont en dat hij het waarschijnlijk fijn vindt om weer naar school te mogen gaan; voor zichzelf klompensokken georganiseerd en zijn haar heel kort laten knippen; Jacobs heeft een hele bak met kwitanties in de modder laten vallen;…. de groeten van…

Brief van Kurt Nathan aan Judith Asscher vanuit kamp Westerbork

Kampgeld Lager Westerbork Rood/bruin 25 cent/25 Gutschen, Serie BB No 3079

Kampgeld Lager Westerbork Rood/bruin 25 cent/25 Gutschen, Serie BB No 3079

Kampgeld Lager Westerbork 25 cent

Specifieke groepen kampbewoners

Verzet kamp Westerbork

Groep van Dien

Groep Westerweel

Leo Meijer werd op 25 juli 1935 in Zwijndrecht geboren als enig kind van Herman Izaäk Meijer en Charlotte Rozeboom. Leo groeide op aan het Veerplein in Zwijndrecht, boven de apotheek van zijn vader. Toen Leo zes jaar geworden was, ging hij naar de openbare lagere school van het dorp. Niet voor lang, want begin 1942 mochten hij en de andere Joodse kinderen van de Duitse bezetter niet meer naar deze school. Er werd toen in Dordrecht een klasje gevormd voor de Joodse kinderen.&nbsp; In de herfst van 1942 is het gezin Meijer van huis gehaald en samen met 17 andere joden uit Zwijndrecht met de trein vervoerd naar het Centraal Station in Amsterdam. Vandaar moesten ze lopen naar de Hollandsche Schouwburg. Op 11 november 1942 wordt het gezin Meijer in kamp Westerbork geregistreerd. Vader Herman kon in het kamp aan de slag als apotheker, daarom is het gezin Meijer bijna twee jaar in kamp Westerbork gebleven. Op 4 september 1944 is Leo met zijn ouders op transport gesteld naar Theresienstadt. Leo en zijn moeder zijn op 4 oktober 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar moeder en zoon na aankomst zijn vermoord. Vader Herman werd op 29 september 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar hij werd geselecteerd om te werken en zo uiteindelijk wist te overleven.&nbsp; zie ook https://westerborkportretten.nl/westerborkportretten/leo-meijer

&nbsp;Op 11 november 1942 wordt Charlotta Meijer met haar gezin in kamp Westerbork geregistreerd. Haar man Herman kon in het kamp aan de slag als apotheker, daarom is het gezin Meijer geruime tijd in kamp Westerbork gebleven. Op 4 september 1944 zijn Charlotta, Herman en zoon Leo op transport gesteld naar Theresienstadt. Herman werd op 29 september 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar hij werd geselecteerd om te werken en zo uiteindelijk wist te overleven. Charlotta en Leo zijn op 4 oktober 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar beiden na aankomst zijn vermoord. &nbsp;

Geboren op 24 maart 1911 in Amsterdam als oudste van drie zonen van het echtpaar Isaak Polak (geboren op 13 augustus 1892 in Amsterdam) en Rebecca Polak-Hennipseel (geboren op 5 juni 1893 in Amsterdam). De laatste woning van de familie Polak was in Amsterdam in de Laing's Nekstraat 10 III. De ouders en de jongste broer, Benjamin (geboren op 20 november 1931 in Amsterdam), worden op 9 juli 1943 naar Sobibor gedeporteerd en vermoord. De tweede broer, Meijer (geboren op 5 April 1921 in Amsterdam), komt op 30 september 1942 naar Auschwitz. Jacob wordt op 16 februari 1943 vanuit het kamp Westerbork eveneens naar Auschwitz gedeporteerd. Op 18 februari 1943 komt dit transport met 1108 Joodse vrouwen, mannen en kinderen daar aan. Na de selectie worden 200 mannen en 61 vrouwen als gevangenen het kamp in gestuurd, de overige 847 personen meteen in de gaskamer vermoord. Op 30 juli 1943 deportatie naar het concentratiekamp Natzweiler-Struthof. Daar wordt ook Jacob Polak op 17 of 19 augustus 1943 in de gaskamer vermoord.&nbsp; Translated by Martin van de Rakt, Groß Gerau http://www.die-namen-der-nummern.de/html/polak-nl.html

Industriebarakken kamp Westerbork

Batterijensloperij kamp Westerbork

Manuscript van oud-kampgevangene Philip Schroot over de periode 1940-1945. &nbsp;

Manuscript van oud-kampgevangene Philip Schroot over de periode 1940-1945. &nbsp;

Manuscript van oud-kampgevangene Philip Schroot over de periode 1940-1945

Molukse woonoorden

Woonoord Vossenbosch

Verklaring van de heer O. Djong Hie omtrent de voogdijzaak van Ruth Heller. Djong Hie kent de familie Oudshoorn goed en geeft aan dat het kind bij hen het best af zal zijn. Plaats: Eindhoven Datum: 1947-02-13&nbsp;

Verklaring van de heer O. Djong Hie omtrent de voogdijzaak van Ruth Heller. Djong Hie kent de familie Oudshoorn goed en geeft aan dat het kind bij hen het best af zal zijn. Plaats: Eindhoven Datum: 1947-02-13&nbsp;

Verklaring van de heer Djong Hie ter ondersteuning van de voogdijzaak