In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: pakje en brief ontvangen; een baard van vijf dagen; over de lengte van de werkdagen; over zijn kinderen; in de barak naast hen is een feest, er is er een jarig, en enorm lawaai..

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: pakje en brief ontvangen; een baard van vijf dagen; over de lengte van de werkdagen; over zijn kinderen; in de barak naast hen is een feest, er is er een jarig, en enorm lawaai..

Brief van Samuel de Groot aan zijn vrouw en kinderen vanuit het Joods werkkamp Havelte

Van: Farbstein, Felicia Aan: Neuerburg, M. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-26 Onderwerp: Blij met jullie brief. Gelukkig is het voorjaar en niet meer zo koud. Wij hebben het hier de hele dag druk met werken.&nbsp;

Van: Farbstein, Felicia Aan: Neuerburg, M. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-26 Onderwerp: Blij met jullie brief. Gelukkig is het voorjaar en niet meer zo koud. Wij hebben het hier de hele dag druk met werken.&nbsp;

Briefkaart van Felicia Farbstein aan mejuffrouw M. Neuerburg vanuit kamp Westerbork

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel schrijft: het is 2 uur en we hebben al een nacht achter de rug…: met twee overdekte vrachtauto's gingen ze naar het kamp, het was toen vijf uur; de barraken vallen mee, met 12 man in een barak (kamer), de meeste mannen komen uit Groningen. Samuel ligt met zijn oude goed vriend van Dam; het eten is witte kool met witte bonen, 's morgens soep, ‘s middag brood en ’s avonds warm eten; over het eten hoeft hij zich geen zorgen te maken; ze krijgen dezelfde behandeling als de Christenen; ze zijn nog niet aan het werk geweest; om de vier weken krijgen ze verlof; over zijn gezin, zijn kinderen; het adres is, Lager C, barak 2, kamer 5, bij de hunebedden Havelte…

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel schrijft: het is 2 uur en we hebben al een nacht achter de rug…: met twee overdekte vrachtauto's gingen ze naar het kamp, het was toen vijf uur; de barraken vallen mee, met 12 man in een barak (kamer), de meeste mannen komen uit Groningen. Samuel ligt met zijn oude goed vriend van Dam; het eten is witte kool met witte bonen, 's morgens soep, ‘s middag brood en ’s avonds warm eten; over het eten hoeft hij zich geen zorgen te maken; ze krijgen dezelfde behandeling als de Christenen; ze zijn nog niet aan het werk geweest; om de vier weken krijgen ze verlof; over zijn gezin, zijn kinderen; het adres is, Lager C, barak 2, kamer 5, bij de hunebedden Havelte…

Van: Gans, Eppo Aan: zijn ouders&nbsp; Plaats: Vught, kamp Datum: 1944-08-15 Onderwerp: al vijf maanden in kamp Vught; hij typt de brief in haast; verschillende collega's waar hij in haren samen mee zat zijn deze week gefusilleerd. Ze stonden vorige week in de krant; het staat hier iedereen te wachten, desondanks houden ze moed; Piet ;laven zit nog steeds in Haaren; nog steeds niets van Gerard gehoord? Hij komt heus wel weer bij ons terug; blijven vertrouwen…

Van: Gans, Eppo Aan: zijn ouders&nbsp; Plaats: Vught, kamp Datum: 1944-08-15 Onderwerp: al vijf maanden in kamp Vught; hij typt de brief in haast; verschillende collega's waar hij in haren samen mee zat zijn deze week gefusilleerd. Ze stonden vorige week in de krant; het staat hier iedereen te wachten, desondanks houden ze moed; Piet ;laven zit nog steeds in Haaren; nog steeds niets van Gerard gehoord? Hij komt heus wel weer bij ons terug; blijven vertrouwen…

Brief van Eppo Gans aan zijn familie vanuit kamp Vught

Van: Jannie Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: werken aan wanten; wat nog over is graag brengen naar schoonmoeder…

Van: Jannie Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: werken aan wanten; wat nog over is graag brengen naar schoonmoeder…

Brief van Jannie Blog-Lam aan de familie Veer

Van: Stokvis-Farbstein, Debora (Debby) en Farbstein, Felicia (Fella) Aan: Neuerburg, Mathilde Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-23 Onderwerp: Kaart ontvangen. We zijn verhuisd van barak 72 naar 73. Prettige Paasdagen en hopelijk tot snel.&nbsp;

Van: Stokvis-Farbstein, Debora (Debby) en Farbstein, Felicia (Fella) Aan: Neuerburg, Mathilde Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-23 Onderwerp: Kaart ontvangen. We zijn verhuisd van barak 72 naar 73. Prettige Paasdagen en hopelijk tot snel.&nbsp;

Briefkaart van Debora Stokvis-Farbstein en Felicia Farbstein aan Mathilde Neuerburg vanuit kamp Westerbork

Van: Kurzmann, Heinrich en Ilse Aan: Terink, D. familie Plaats: Zutphen Datum: 1942-10-16 Onderwerp: een afscheidskaart; ze zijn in de nacht opgehaald en zullen om ongeveer 9 uur vertrekken naar kamp Westerbork (ze weten hun bestemming niet); het bezoek van gisteren als afscheidsvisite beschouwen….

Van: Kurzmann, Heinrich en Ilse Aan: Terink, D. familie Plaats: Zutphen Datum: 1942-10-16 Onderwerp: een afscheidskaart; ze zijn in de nacht opgehaald en zullen om ongeveer 9 uur vertrekken naar kamp Westerbork (ze weten hun bestemming niet); het bezoek van gisteren als afscheidsvisite beschouwen….

Briefkaart van Ilse en Heinz Kurzmann aan de familie Terink vanuit Zutphen op weg naar kamp Westerbork

Van: de gemeente Groningen Aan: Gudema, Benjamin Plaats: Groningen Datum: 1941-04-08 Onderwerp: aanmelden in verband met Joodse achtergrond.&nbsp;

Van: de gemeente Groningen Aan: Gudema, Benjamin Plaats: Groningen Datum: 1941-04-08 Onderwerp: aanmelden in verband met Joodse achtergrond.&nbsp;

Bewijs van aanmelding door Benjamin Gudema in verband met aanmeldingsplicht wel of niet van Joods bloed te zijn

Van: het Rode Kruis, Afwikkelingsbureau Aan: van Cleef, Rozette Plaats: Den Haag Datum: 1946-10-31 Onderwerp: over het lot van haar vader, die op 10 maart 1943 naar Sobibor werd gedeporteerd.

Van: het Rode Kruis, Afwikkelingsbureau Aan: van Cleef, Rozette Plaats: Den Haag Datum: 1946-10-31 Onderwerp: over het lot van haar vader, die op 10 maart 1943 naar Sobibor werd gedeporteerd.

Brief van het Rode Kruis aan Rozette van Cleef over het lot van haar vader

Bepalingen/verplichtingen &nbsp;voor Joden die geen ster hoeven te dragen en vergoeding van inbeslaggenomen goederen.

Bepalingen/verplichtingen &nbsp;voor Joden die geen ster hoeven te dragen en vergoeding van inbeslaggenomen goederen.

Bekendmaking en bepalingen/verplichtingen voor Joden die geen ster hoeven te dragen

Foto van Walter Suskind en zijn dochter Yvonne Datum: 1939-1940

Foto van Walter Suskind en zijn dochter Yvonne Datum: 1939-1940

Foto van Walter Suskind en zijn dochter Yvonne

Ontvangen post kamp Westerbork

Voedselpakketten kamp Westerbork

Contact

Disclaimer

Van: Aerophoto Eelde Plaats: De Fledders, Norg Datum: 1951 Onderwerp: voormalig Joods werkkamp de Fledders.

Van: Aerophoto Eelde Plaats: De Fledders, Norg Datum: 1951 Onderwerp: voormalig Joods werkkamp de Fledders.

Luchtfoto van het voormalige Joods werkkamp De Fledders in Norg

Van: de gemeente Eindhoven Aan: Vogel, Kurt Plaats: Eindhoven Datum: 1941-02-20 Onderwerp: betaling in verband met aanmelding wel of niet of gedeeltelijk van Joodse bloede zijnde.

Van: de gemeente Eindhoven Aan: Vogel, Kurt Plaats: Eindhoven Datum: 1941-02-20 Onderwerp: betaling in verband met aanmelding wel of niet of gedeeltelijk van Joodse bloede zijnde.

Bewijs van ontvangst voor het betalen van 1 gulden betreffende aanmeldingsplicht van Joodsen bloede zijnde

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel ligt in zijn bed te schrijven, het is maandagavond; heb je al een ledikant van het Groene Kruis?; op zondag gewerkt, vanwege het slechte weer zijn ze om 15.00 gestopt; hij gelooft niet dat ze deze week verlof krijgen; het is koud en het weer is ineens veranderd; er zijn 60 nieuwe Joden in het kamp gekomen, uit Amsterdam; ze moesten gisteren met het treintje naar Uffelte om te lossen, ze hebben vanwege het weer bijna niets gedaan; bij een boer in een schuilkelder op stro gelegen; over het eten, 's morgens pap en roggebrood en een broodje mee naar het werk…

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel ligt in zijn bed te schrijven, het is maandagavond; heb je al een ledikant van het Groene Kruis?; op zondag gewerkt, vanwege het slechte weer zijn ze om 15.00 gestopt; hij gelooft niet dat ze deze week verlof krijgen; het is koud en het weer is ineens veranderd; er zijn 60 nieuwe Joden in het kamp gekomen, uit Amsterdam; ze moesten gisteren met het treintje naar Uffelte om te lossen, ze hebben vanwege het weer bijna niets gedaan; bij een boer in een schuilkelder op stro gelegen; over het eten, 's morgens pap en roggebrood en een broodje mee naar het werk…

Brief van Samuel de Groot aan zijn vrouw en kinderen vanuit het Joods werkkamp Havelte

Personen