In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 242 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Levie, Joseph geb. 20-04-10 overleden te Westerbork op 29-04-1943 op: 30-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 242 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Levie, Joseph geb. 20-04-10 overleden te Westerbork op 29-04-1943 op: 30-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Joseph Levie

Van: Hollander, Han Aan: Lieve Roos en Jan Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01 Onderwerp: de ziekte van moeder, wasgoed, vraag om laarzen i.v.m. de slechte gesteldheid van de wegen in het kamp, pakketten aangetekend versturen, vraag om hulp.

Van: Hollander, Han Aan: Lieve Roos en Jan Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01 Onderwerp: de ziekte van moeder, wasgoed, vraag om laarzen i.v.m. de slechte gesteldheid van de wegen in het kamp, pakketten aangetekend versturen, vraag om hulp.

Brief van Han Hollander aan Roos en Jan vanuit kamp Westerbork

Riolering barak 28 29 en 30&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1957-10

Riolering barak 28 29 en 30&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1957-10

Plattegrond van de riolering van de voormalige Centrale Keuken in het woonoord Schattenberg

Van: Swart&nbsp; Aan: Swart, F.&nbsp; Plaats: Enschede&nbsp; Datum: 1944-09-03&nbsp; Onderwerp: dagelijkse gang van zaken en toezenden van pakketten. Blz.: 2 Met bijbehorende enveloppe, is teruggestuurd omdat Frouwina niet meer in het kamp aanwezig was (en naar Ravensbrück is doorgestuurd).

Van: Swart&nbsp; Aan: Swart, F.&nbsp; Plaats: Enschede&nbsp; Datum: 1944-09-03&nbsp; Onderwerp: dagelijkse gang van zaken en toezenden van pakketten. Blz.: 2 Met bijbehorende enveloppe, is teruggestuurd omdat Frouwina niet meer in het kamp aanwezig was (en naar Ravensbrück is doorgestuurd).

Brief

Lagerbefehl No. 25 Datum: 1943-04-19 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Spertijd; Groepsleiding woningbureau; Wirtschaftsstelle; Kapsalon

Lagerbefehl No. 25 Datum: 1943-04-19 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Spertijd; Groepsleiding woningbureau; Wirtschaftsstelle; Kapsalon

Lagerbefehl No. 25

Plaatsen in kamp Westerbork

Gracht kamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 25-05-1943 Nr. 302 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Maritz, Izaak geb. 27-06-42 overleden te Westerbork op 17-05-1943 op: 21-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 25-05-1943 Nr. 302 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Maritz, Izaak geb. 27-06-42 overleden te Westerbork op 17-05-1943 op: 21-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Izaak Maritz

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1945-03-20, No. 91 Inhoud: Beperking van de watervoorziening.

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1945-03-20, No. 91 Inhoud: Beperking van de watervoorziening.

Lagerbefehl No. 91

Foto van Anna Vleeschhouwer en haar broer Emanuel

Van: Mozes Aan: Kranss, E., Mevr. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-03 Onderwerp: afscheid nemen i.v.m. op transport gaan

Van: Mozes Aan: Kranss, E., Mevr. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-03 Onderwerp: afscheid nemen i.v.m. op transport gaan

Briefkaart van Mozes aan mevr. E. Kranss vanuit kamp Westerbork

Van: Cohen, Nico Aan: waarde Heer Plaats: Westerbork Datum: 1942-10-27 Onderwerp: informatie over bagage van familieleden in kamp Westerbork. Meintje de Vries-Koe is de 19de (moet zijn de 16de) al op transport gegaan en heeft haar spullen meegenomen. De bagage van Abraham bevindt zich nog bij de bagagedienst, het afgegeven pakketje is onvindbaar; een neef in kamp Westerbork heeft het persoonsbewijs van Abraham is zijn bezit. Hij heet Leendert Overste. Hij bevindt zich in barak 85, bij het keukenpersoneel. Bij eventueel bezoek van de heer Adelaar aan het kamp, kan hij informeren naar deze persoon. Of de bagage teruggevraagd kan worden is niet duidelijk. Mogelijk moet Abraham dat zelf doen op het moment dat hij in kamp Westerbork is. Dr. Wartel wist niets van de pakketen af. De rugzak en broodzak (bagage) zijn in goede handen…

Van: Cohen, Nico Aan: waarde Heer Plaats: Westerbork Datum: 1942-10-27 Onderwerp: informatie over bagage van familieleden in kamp Westerbork. Meintje de Vries-Koe is de 19de (moet zijn de 16de) al op transport gegaan en heeft haar spullen meegenomen. De bagage van Abraham bevindt zich nog bij de bagagedienst, het afgegeven pakketje is onvindbaar; een neef in kamp Westerbork heeft het persoonsbewijs van Abraham is zijn bezit. Hij heet Leendert Overste. Hij bevindt zich in barak 85, bij het keukenpersoneel. Bij eventueel bezoek van de heer Adelaar aan het kamp, kan hij informeren naar deze persoon. Of de bagage teruggevraagd kan worden is niet duidelijk. Mogelijk moet Abraham dat zelf doen op het moment dat hij in kamp Westerbork is. Dr. Wartel wist niets van de pakketen af. De rugzak en broodzak (bagage) zijn in goede handen…

Brief van Nico Cohen aan de heer Adelaar vanuit kamp Westerbork

Foto van Emanuel van Velsen

1942

September 1942

Van: Pinto, Dora Aan: lieve kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10 Onderwerp: we weten niet wanneer we weggaan; vraag om kleding; we hopen er het beste van; zorg goed voor de hond

Van: Pinto, Dora Aan: lieve kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10 Onderwerp: we weten niet wanneer we weggaan; vraag om kleding; we hopen er het beste van; zorg goed voor de hond

Brief van Dora Pinto aan familie vanuit kamp Westerbork

Sonder-Ausweis&nbsp; Behr, Benjamin, 27-2-11, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 6). Gültig nur in O.D. Begleitung

Sonder-Ausweis&nbsp; Behr, Benjamin, 27-2-11, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 6). Gültig nur in O.D. Begleitung

Sonderausweis van Benjamin Behr

Maart 1942

van: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-20 Onderwerp: bezoek van gedetineerden aan gedetineerden in het ziekenhuis. Het mag alleen om familie gaan.

van: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-20 Onderwerp: bezoek van gedetineerden aan gedetineerden in het ziekenhuis. Het mag alleen om familie gaan.

Order van J.G. Buijvoets in Interneringskamp Westerbork over ziekenbezoek

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: de kampboerderij

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: de kampboerderij

Foto van een still uit de Westerborkfim

Rugzak Het betreft de rugzak van Garson Slager (1860). Zoon Jochem kwam zijn vader, die een omweg via kamp Vught maakte, in Westerbork weer tegen. Hij was getuige van zijn transport naar het Oosten. Zijn rugzak bleef in Westerbork achter. Jochem nam Garson's rugzak en die van hemzelf mee terug naar Enschede toen hij vanwege zijn gemengd gehuwde status werd ontslagen.

Rugzak Het betreft de rugzak van Garson Slager (1860). Zoon Jochem kwam zijn vader, die een omweg via kamp Vught maakte, in Westerbork weer tegen. Hij was getuige van zijn transport naar het Oosten. Zijn rugzak bleef in Westerbork achter. Jochem nam Garson's rugzak en die van hemzelf mee terug naar Enschede toen hij vanwege zijn gemengd gehuwde status werd ontslagen.

Rugzak van Garson Slager

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-03-12 Onderwerp: Werner verheugd zich op zijn aanstaande bezoek aan Amsterdam. Het is wederzijds. Over de inhoud van het programma (bezoeken en dergelijke) zullen ze het nog hebben. Werner zal terecht komen in een huis aan de Vechtstraat; Over kamp Vught weet hij niet veel. In ieder geval de berichten die in Westerbork binnenkomen zijn niet goed. Vandaag kwam er weer een transport uit Vught binnen; het voorlaatste transport ging volgens de geruchten naar Lublin.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-03-12 Onderwerp: Werner verheugd zich op zijn aanstaande bezoek aan Amsterdam. Het is wederzijds. Over de inhoud van het programma (bezoeken en dergelijke) zullen ze het nog hebben. Werner zal terecht komen in een huis aan de Vechtstraat; Over kamp Vught weet hij niet veel. In ieder geval de berichten die in Westerbork binnenkomen zijn niet goed. Vandaag kwam er weer een transport uit Vught binnen; het voorlaatste transport ging volgens de geruchten naar Lublin.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit kamp Westerbork

SS-ers ten tijde van het eerste Joelfeest in de grote zaal in kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-12.&nbsp; In uniform kampcommandant A.K. Gemmeker (geheel links) Hassel en Aus der Fünten. De man in burger is onbekend.

SS-ers ten tijde van het eerste Joelfeest in de grote zaal in kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-12.&nbsp; In uniform kampcommandant A.K. Gemmeker (geheel links) Hassel en Aus der Fünten. De man in burger is onbekend.

Kampcommandant Gemmeker en een aantal van zijn gasten tijdens het Joelfeest in 1942

Bewijs van crematie Datum: 31-03-1943 Nr. 152 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Blitz, Levie geb. 11-10-65 overleden 29-03-1943 te Westerbork op: 29-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 31-03-1943 Nr. 152 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Blitz, Levie geb. 11-10-65 overleden 29-03-1943 te Westerbork op: 29-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Levie Blitz

Van: Zomerplaag, Boukje en Jettie Aan: beste tante, Annie en Pietje Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-06-01 Onderwerp: omstandigheden; schrijven; pakketten

Van: Zomerplaag, Boukje en Jettie Aan: beste tante, Annie en Pietje Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-06-01 Onderwerp: omstandigheden; schrijven; pakketten

Brief van Boukje en Jettie Zomerplaag aan familie vanuit kamp Amersfoort

Van: Max en Sientje&nbsp; Aan: Geldere, van, Fam.&nbsp; Plaats: Amsterdam, schouwburg&nbsp; Datum: 1942-07-24&nbsp; Onderwerp: omstandigheden, bevestiging ontvangst van pakketten en warm eten gehad. Ze hebben genoeg eten om de komende dagen door te komen.

Van: Max en Sientje&nbsp; Aan: Geldere, van, Fam.&nbsp; Plaats: Amsterdam, schouwburg&nbsp; Datum: 1942-07-24&nbsp; Onderwerp: omstandigheden, bevestiging ontvangst van pakketten en warm eten gehad. Ze hebben genoeg eten om de komende dagen door te komen.

Briefkaart van Max en Sientje Stodel aan familie van Geldere vanuit de Hollandsche Schouwburg

Bewijs van crematie Datum: 13-04-1943 Nr. 181 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Weijl, Philip geb. 03-10-75 overleden te Westerbork op 08-04-1943 op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-04-1943 Nr. 181 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Weijl, Philip geb. 03-10-75 overleden te Westerbork op 08-04-1943 op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Philip Weijel

Barak 55

Barak 8

Ontspanning kamp Westerbork

Filmvertoningen kamp Westerbork

1944

Maart 1944

Van: Roestenburg, A. Aan: van Bergen Chaja Plaats: Driebergen Datum: 1946

Van: Roestenburg, A. Aan: van Bergen Chaja Plaats: Driebergen Datum: 1946

Enveloppe afkomstig van A. Roestenburg gericht aan Chaja