In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Smilde, M. Aan: Caneel-Smilde, M. Plaats: Groningen Datum: 1943-12-07 Onderwerp: kleding; pakketten; voedsel M. Caneel-Smilde verbleef in Westerbork, barak 65 Met stempel: Gepruft

Van: Smilde, M. Aan: Caneel-Smilde, M. Plaats: Groningen Datum: 1943-12-07 Onderwerp: kleding; pakketten; voedsel M. Caneel-Smilde verbleef in Westerbork, barak 65 Met stempel: Gepruft

Brief van M. Smilde aan M. Caneel-Smilde vanuit Groningen

Van: Barnstijn, M. (Barnstijn-van den Berg, Sientje) Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Leiden&nbsp; Datum: 1943-03-17&nbsp; Onderwerp: opgehaald voor transport naar Westerbork; wacht in de wachtkamer van het station in Leiden, vele stadsgenoten zijn opgepakt; regelen pensioen.

Van: Barnstijn, M. (Barnstijn-van den Berg, Sientje) Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Leiden&nbsp; Datum: 1943-03-17&nbsp; Onderwerp: opgehaald voor transport naar Westerbork; wacht in de wachtkamer van het station in Leiden, vele stadsgenoten zijn opgepakt; regelen pensioen.

Briefkaart van Sientje (Moes) Barnstijn-van den Berg aan haar dochter vanuit het station in Leiden

Opbouw Uitgegeven voor het ziekenhuis 1ste Jaargang, No. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-11-06 Onderwerp: slagzin van de week; luidsprekers; gedicht zonder titel; een voetreis door Europa; het menselijke lichaam; gedicht schijn en wezen; onze liefde tegenover God; recht; &nbsp;wetenschappelijke vraag van de week; de pestvogel.

Opbouw Uitgegeven voor het ziekenhuis 1ste Jaargang, No. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-11-06 Onderwerp: slagzin van de week; luidsprekers; gedicht zonder titel; een voetreis door Europa; het menselijke lichaam; gedicht schijn en wezen; onze liefde tegenover God; recht; &nbsp;wetenschappelijke vraag van de week; de pestvogel.

Orgaan met de titel 'Opbouw' uitgegeven voor het ziekenhuis van het Interneringskamp Westerbork

Van: Smilde, M. Aan: Caneel-Smilde, M. Plaats: Groningen Datum: 1943-12-29 Onderwerp: pakketten; omstandigheden M. Caneel-Smilde verbleef in Westerbork, barak 65 Met stempel: Gepruft. Met jullie wordt ook dochter Anna (1938) bedoeld.

Van: Smilde, M. Aan: Caneel-Smilde, M. Plaats: Groningen Datum: 1943-12-29 Onderwerp: pakketten; omstandigheden M. Caneel-Smilde verbleef in Westerbork, barak 65 Met stempel: Gepruft. Met jullie wordt ook dochter Anna (1938) bedoeld.

Uittreksel uit het persoonsbewijs Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-04-03 Van: Mendels, Judica Ignatia H. Met pasfoto

Uittreksel uit het persoonsbewijs Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-04-03 Van: Mendels, Judica Ignatia H. Met pasfoto

Uittreksel uit het persoonsbewijs van Judica Mendels

Van: Boswachter&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Hooghalen&nbsp; Datum: 1952-11-11&nbsp; Onderwerp: het voormalige waterpompgebouw van het Heidelager kan worden gebruikt als tractorschuur.

Van: Boswachter&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Hooghalen&nbsp; Datum: 1952-11-11&nbsp; Onderwerp: het voormalige waterpompgebouw van het Heidelager kan worden gebruikt als tractorschuur.

Brief van de boswachter aan Houtvester Assen

Naziconcentratiekampen

Kamp Stutthof

Van: Rode Kruis&nbsp; Aan: Schrijver, H.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1943-12-01&nbsp; Onderwerp: Transporten naar Palestina, keuze Palestina- of Barneveldlijst.

Van: Rode Kruis&nbsp; Aan: Schrijver, H.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1943-12-01&nbsp; Onderwerp: Transporten naar Palestina, keuze Palestina- of Barneveldlijst.

Brief van het Rode Kruis aan Hans Schrijver over Palestina transporten en keuze van beschermde lijsten

Van: Stichting 1940-45 Prov. Drenthe&nbsp; Aan: Jansen, J.J.M.&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1949-03-25&nbsp; Onderwerp: monument voor de gefusilleerde verzetsstrijders.

Van: Stichting 1940-45 Prov. Drenthe&nbsp; Aan: Jansen, J.J.M.&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1949-03-25&nbsp; Onderwerp: monument voor de gefusilleerde verzetsstrijders.

Brief van de Stichting 1940-45 Prov. Drenthe aan J.J.M. Jansen

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-12-10&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Aanvraaglijsten voor klompen en werkkleding.

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-12-10&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Aanvraaglijsten voor klompen en werkkleding.

Mededeling over aanvraaglijsten voor klompen en werkkleding

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-10-12, No. 51 Inhoud: Verplichting tot groeten; nieuwe regeling bij het verlaten van het kamp. Blz.: 2

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-10-12, No. 51 Inhoud: Verplichting tot groeten; nieuwe regeling bij het verlaten van het kamp. Blz.: 2

Lagerbefehl No. 51

Van: Afwik. Bur. Conc.kampen Ned. Rode Kruis Aan: Matteman, Joseph Plaats: 's Gravenhage Datum: 1946-01-12 Onderwerp: informatie betreffende Stoppelman, Abram, geb. 1900-09-19 en Stoppelman-Matteman, Jannetje, geb. 1898-09-19

Van: Afwik. Bur. Conc.kampen Ned. Rode Kruis Aan: Matteman, Joseph Plaats: 's Gravenhage Datum: 1946-01-12 Onderwerp: informatie betreffende Stoppelman, Abram, geb. 1900-09-19 en Stoppelman-Matteman, Jannetje, geb. 1898-09-19

Brief van het Afwikkelingsbureau Rode Kruis aan Joseph Matteman

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1943-01-25&nbsp; Onderwerp: begeleidende brief bij akten.

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1943-01-25&nbsp; Onderwerp: begeleidende brief bij akten.

Brief van Houtvester Assen aan de directeur van Staatsbosbeheer

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 210 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Vomberg, Izak geb. 05-10-53 overleden te Westerbork op 20-04-1943 op: 22-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 210 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Vomberg, Izak geb. 05-10-53 overleden te Westerbork op 20-04-1943 op: 22-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Izak Vomberg

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-04-29, No. 28 Inhoud: Dienst op 1 mei 1943.

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-04-29, No. 28 Inhoud: Dienst op 1 mei 1943.

Lagerbefehl No. 28

Bewijs van crematie Datum: 30-06-1943 Nr. 379 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Fles, Rika geb. 14-03-63 overleden te Westerbork op 23-06-1943 op 25-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 30-06-1943 Nr. 379 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Fles, Rika geb. 14-03-63 overleden te Westerbork op 23-06-1943 op 25-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Rika Fles

Bewijs Bewijs van lidmaatschap van de Nederlandse Zionisten Bond.&nbsp; Van: Zondervan, M.&nbsp; Datum uitgifte: 1941-07-01

Bewijs Bewijs van lidmaatschap van de Nederlandse Zionisten Bond.&nbsp; Van: Zondervan, M.&nbsp; Datum uitgifte: 1941-07-01

van lidmaatschap van de Nederlandse Zionisten Bond

Bewijs van crematie Datum: 23-03-1943 Nr. 129 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Rosenfeld, Max Israel geb. 25-05-67 overleden 18-03-1943 te Westerbork op: 22-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 23-03-1943 Nr. 129 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Rosenfeld, Max Israel geb. 25-05-67 overleden 18-03-1943 te Westerbork op: 22-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Max Israel Rosenfeld

Barakken in het kamp Westerbork &nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944.&nbsp; Barakken in Westerbork.&nbsp; &nbsp;

Barakken in het kamp Westerbork &nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944.&nbsp; Barakken in Westerbork.&nbsp; &nbsp;

Zicht op een aantal woon-/industriebarakken in kamp Westerbork

Personeel van het kamp.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; Geestelijke en Sociale Verzorging.&nbsp; Staand: R. Giethoorn en Beitske Kalma.

Personeel van het kamp.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; Geestelijke en Sociale Verzorging.&nbsp; Staand: R. Giethoorn en Beitske Kalma.

Foto van personeel van de Afdeling Sociale en Geestelijke Verzorging in Interneringskamp Westerbork

Contact

Bewijs van crematie Datum: 07-04-1943 Nr. 172 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Swart, Lion geb. 15-02-67 overleden te Westerbork op 03-04-1943 op: 05-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 07-04-1943 Nr. 172 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Swart, Lion geb. 15-02-67 overleden te Westerbork op 03-04-1943 op: 05-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Lion Swart

Izaäk Mok met zijn echtgenote Rosette Katoen, 1937

Izaäk Mok met zijn echtgenote Rosette Katoen, 1937

Foto van Izaäk Mok en Rosette Mok-Katoen

Personen