In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Leo Meijer werd op 25 juli 1935 in Zwijndrecht geboren als enig kind van Herman Izaäk Meijer en Charlotte Rozeboom. Leo groeide op aan het Veerplein in Zwijndrecht, boven de apotheek van zijn vader. Toen Leo zes jaar geworden was, ging hij naar de openbare lagere school van het dorp. Niet voor lang, want begin 1942 mochten hij en de andere Joodse kinderen van de Duitse bezetter niet meer naar deze school. Er werd toen in Dordrecht een klasje gevormd voor de Joodse kinderen.&nbsp; In de herfst van 1942 is het gezin Meijer van huis gehaald en samen met 17 andere joden uit Zwijndrecht met de trein vervoerd naar het Centraal Station in Amsterdam. Vandaar moesten ze lopen naar de Hollandsche Schouwburg. Op 11 november 1942 wordt het gezin Meijer in kamp Westerbork geregistreerd. Vader Herman kon in het kamp aan de slag als apotheker, daarom is het gezin Meijer bijna twee jaar in kamp Westerbork gebleven. Op 4 september 1944 is Leo met zijn ouders op transport gesteld naar Theresienstadt. Leo en zijn moeder zijn op 4 oktober 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar moeder en zoon na aankomst zijn vermoord. Vader Herman werd op 29 september 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar hij werd geselecteerd om te werken en zo uiteindelijk wist te overleven.&nbsp; zie ook https://westerborkportretten.nl/westerborkportretten/leo-meijer

Van: Kortoef, S. Aan: Truus Datum: 1942-06-21 Plaats: Dalfsen (Joodse werkkamp De Vecht) Onderwerp: reactie op een brief van Truus: hoe ze aan dat materiaal voor foto's komen weet ik ook niet. Er is hier geen fotograaf… Ze zeggen dat het nu wel gauw afgelopen zal zijn (het werkkamp)…

Van: Kortoef, S. Aan: Truus Datum: 1942-06-21 Plaats: Dalfsen (Joodse werkkamp De Vecht) Onderwerp: reactie op een brief van Truus: hoe ze aan dat materiaal voor foto's komen weet ik ook niet. Er is hier geen fotograaf… Ze zeggen dat het nu wel gauw afgelopen zal zijn (het werkkamp)…

Brief van S. Kortoef aan Truus Piket vanuit het Joodse werkkamp De Vecht

Van: van de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag (H. Edersheim) Aan: de Voorlichtingsbureaus in Den Haag, Rijswijk, Scheveningen en Voorburg Plaats: Den Haag Datum: 1942-09-16 Onderwerp: opgeven medewerkers (en gezinsgegevens) werkzaam bij de verschillende Voorlichtingsbureaus en voor de Joodse Raad in Den Haag…

Van: van de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag (H. Edersheim) Aan: de Voorlichtingsbureaus in Den Haag, Rijswijk, Scheveningen en Voorburg Plaats: Den Haag Datum: 1942-09-16 Onderwerp: opgeven medewerkers (en gezinsgegevens) werkzaam bij de verschillende Voorlichtingsbureaus en voor de Joodse Raad in Den Haag…

Brief van de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag

Plaatsen in kamp Westerbork

Schouwburg

Centrale Keuken

Ziekenhuisbarakken

Kommandantur

Strafbarakken

Commandantswoning

Barak 64

Weeshuis

Crematorium

Barak 107

Barak 43

Barak 51

Barak 50

Barak 49

Barak 48

Barak 47

Barak 46

Barak 45

Barak 44

Barak 110

Barak 109

Barakken gebouwd van 1942-1945

Barakken gebouwd van 1939-1942

Barak 108

Oranjekanaal haven

Barak 1

Staatsbosbeheerschuur kamp Westerbork

Spoorlijn kamp Westerbork

Quarantaine-afdeling kamp Westerbork

Boulevard des Misères

Monumenten in kamp Westerbork

Barak 13

Barak 21

Barak 20

Barak 19

Barak 18

Barak 17

Barak 16

Barak 15

Barak 14

Barak 22

Barak 24

Barak 23

Barak 32

Barak 31

Barak 30

Barak 29

Barak 28

Barak 27

Barak 26

Barak 25

Barak 35

Barak 34

Barak 33

Barak 42

Barak 41

Barak 40

Barak 39

Barak 38

Barak 37

Barak 36

Casino kamp Westerbork

Barak 98

Wachttorens kamp Westerbork

Barak 97

Bagagebarakken kamp Westerbork

Barak 96

Gracht kamp Westerbork

Barak 95

Prikkeldraad kamp Westerbork

Barak 94

Barak 93

Beplanting kamp Westerbork

Latrines kamp Westerbork

Barak 102

Barak 101

Heidelager

Barak 100

Barak 99

Wegennet kamp Westerbork

Eerste ingang kamp Westerbork

Jongerenbarakken kamp Westerbork

Barak 106

Mannenbarakken kamp Westerbork

Barak 105

Vrouwenbarakken kamp Westerbork

Barak 104

Barak 103

Transportbarakken kamp Westerbork

Dienstwoningen kamp Westerbork

Waterzuivering kamp Westerbork

SD-bunker

Broeikas kamp Westerbork

Appèlplaats kamp Westerbork

Speelplaatsen kamp Westerbork

Fransche barakken kamp Westerbork

NSB-begraafplaats

Barak 2

Schietbanen kamp Westerbork

Barak 10

Calendarium kamp Westerbork

1936

Van: het Gewestelijk Arbeidsbureau Meppel Aan: de Groot, Samuel Plaats: Meppel Datum: 1944-03-13 Onderwerp: Samuel krijgt een oproep om zich te melden bij het Joods werkkamp bij vliegveld Havelte.

Van: het Gewestelijk Arbeidsbureau Meppel Aan: de Groot, Samuel Plaats: Meppel Datum: 1944-03-13 Onderwerp: Samuel krijgt een oproep om zich te melden bij het Joods werkkamp bij vliegveld Havelte.

Oproep van het Gewestelijk Arbeidsbureau Meppel aan Samuel de Groot voor het Joodse werkkamp Havelte

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp:&nbsp;Ordungspolizei en een Schalkhaarder.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp:&nbsp;Ordungspolizei en een Schalkhaarder.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Verslag van Han Bloemhard over zijn verblijf in Schattenberg als Indische Nederlander. Plaats: Schattenberg Datum: 1950 Het verslag is in 2001 geschreven.

Verslag van Han Bloemhard over zijn verblijf in Schattenberg als Indische Nederlander. Plaats: Schattenberg Datum: 1950 Het verslag is in 2001 geschreven.

Verslag van Han Bloemhard over zijn verblijf in Schattenberg als Indische Nederlander

Van: Creveld, van, Ies&nbsp; Aan: Schulte, Theo&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-07-30&nbsp; Onderwerp: beschrijving situatie kamp.&nbsp; Tevens brief ter afscheid, geschreven dag voor transport. Ies zal de volgende morgen naar Celle (Bergen-Belsen) vertrekken. Zij hoop Theo ooit nog terug te kunnen zien is vervlogen. Ies zijn neef en nicht hebben in het kamp hun best gedaan. Het mocht niet baten. Ies kwam met niets in kamp Westerbork terecht. Zelfs zijn ring had hij onderweg verloren. Nu heeft hij weer het een en ander. De laatste dagen heeft hij bij familie in het kamp doorgebracht. Ze wonen in een klein kamertje. Er zijn twee cafe's, een, winkel en een voetbalveld. En er is elke week cabaret. Het eten is meestal goed, maar weinig. Ter aanvulling kan je een halve liter melk krijgen. Het regent nu bakken uit de hemel, waardoor iedereen is gedwongen in zijn barak te blijven…

Van: Creveld, van, Ies&nbsp; Aan: Schulte, Theo&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-07-30&nbsp; Onderwerp: beschrijving situatie kamp.&nbsp; Tevens brief ter afscheid, geschreven dag voor transport. Ies zal de volgende morgen naar Celle (Bergen-Belsen) vertrekken. Zij hoop Theo ooit nog terug te kunnen zien is vervlogen. Ies zijn neef en nicht hebben in het kamp hun best gedaan. Het mocht niet baten. Ies kwam met niets in kamp Westerbork terecht. Zelfs zijn ring had hij onderweg verloren. Nu heeft hij weer het een en ander. De laatste dagen heeft hij bij familie in het kamp doorgebracht. Ze wonen in een klein kamertje. Er zijn twee cafe's, een, winkel en een voetbalveld. En er is elke week cabaret. Het eten is meestal goed, maar weinig. Ter aanvulling kan je een halve liter melk krijgen. Het regent nu bakken uit de hemel, waardoor iedereen is gedwongen in zijn barak te blijven…

Brief van Ies van Creveld aan Theo Schulte vanuit kamp Westerbork

Aantal familiebarakken, waaronder barak 16, 15, 17 en 18. Foto van een aquarel van Otto Birman&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943.&nbsp;

Aantal familiebarakken, waaronder barak 16, 15, 17 en 18. Foto van een aquarel van Otto Birman&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943.&nbsp;

Foto van een aquarel van Otto Birman gemaakt in kamp Westerbork

Repatriëring uit Nederlands-Indië

Repatriëring Indische Nederlanders

Gebeurtenissen en groepen buiten kamp Westerbork

Repatriëring Molukkers

Proces tegen Gemmeker, Albert, Konrad Plaats: Amsterdam Datum: 1960-02-27 Onderwerp: verzameling van citaten uit &nbsp;verschillende bronnen tijdens het proces tegen A.K. Gemmeker (1948-1949). Gentleman-Boef is een typering van Gemmeker door L.A.A. Cohen, oud-kampgevangene en later commissaris van de politie.

Proces tegen Gemmeker, Albert, Konrad Plaats: Amsterdam Datum: 1960-02-27 Onderwerp: verzameling van citaten uit &nbsp;verschillende bronnen tijdens het proces tegen A.K. Gemmeker (1948-1949). Gentleman-Boef is een typering van Gemmeker door L.A.A. Cohen, oud-kampgevangene en later commissaris van de politie.

Verslag (citaten) proces A.K. Gemmeker in 1948 en 1949

Van: Turksma, Jacob Aan: Van Leer, M. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-07 Onderwerp: dagelijks leven; een verzoek om toezending van levensmiddelen en om hem zo veel mogelijk te schrijven; werkzaamheden, papierflessen sorteren; heide trekken; komen en gaan van mensen.

Van: Turksma, Jacob Aan: Van Leer, M. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-07 Onderwerp: dagelijks leven; een verzoek om toezending van levensmiddelen en om hem zo veel mogelijk te schrijven; werkzaamheden, papierflessen sorteren; heide trekken; komen en gaan van mensen.

Briefkaart van Jacob Turksma aan M. van Leer vanuit kamp Westerbork

Diverse losse bonnen en incomplete bonkaarten

Bonnen divers

Bonnen diversen QC 901, voor vrouwen geboren in 1931 of vroeger Datum: 1948-12-19 tot 1949-06-04

Bonnen diversen QC 901, voor vrouwen geboren in 1931 of vroeger Datum: 1948-12-19 tot 1949-06-04

Bonnen diversen

Van: het Nederlandse Rode Kruis, Informatiebureau&nbsp; Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-08-26 Onderwerp: gegevens over Ro(o)ssien de Levie-de Jonge (1895-1942).

Van: het Nederlandse Rode Kruis, Informatiebureau&nbsp; Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-08-26 Onderwerp: gegevens over Ro(o)ssien de Levie-de Jonge (1895-1942).

Verklaring van het Rode Kruis over het lot van Ro(o)ssien de Levie-de Jonge

Gezondheidszorg kamp Westerbork

Bezoek ziekenhuis buiten kamp Westerbork

Ausweis Van: Polak, Henriëtte Plaats: kamp Westerbork Datum: 1944-09-03 Onderwerp: heeft op 3 september 1944 dienst bij het uitgaande/aankomende transport en moet zich om 06:45 bij de FK melden.&nbsp;

Ausweis Van: Polak, Henriëtte Plaats: kamp Westerbork Datum: 1944-09-03 Onderwerp: heeft op 3 september 1944 dienst bij het uitgaande/aankomende transport en moet zich om 06:45 bij de FK melden.&nbsp;

Ausweis van Henriëtte Polak in kamp Westerbork