In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Omstanders kamp Westerbork

Staatsbosbeheer

Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg

Pulsen van bezittingen

Binnenkomende transporten kamp Westerbork

Binnenkomende transporten kamp Westerbork uit kamp Vught

Binnenkomende transport kamp Westerbork 21 maart 1944

Mededeling over het uitwisselingstransport van Theresienstadt naar Zwitserland.&nbsp; Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-03

Mededeling over het uitwisselingstransport van Theresienstadt naar Zwitserland.&nbsp; Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-03

Bekendmaking over het uitwisselingstransport van Theresienstadt naar Zwitserland

Van: Kreveld, van, Dina Aan: lieve broer, Truus en kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: oktober 1942-10-07 Onderwerp: vrijdagavond (2 oktober) opgehaald, de volgende morgen (3 oktober) in kamp Westerbork gearriveerd na uur te hebben gelopen. Pas in de middag is er een bed ter beschikking.&nbsp;Het was een grote vreugde voor haar haar man (Joachim Benjamin van Kreveld) na een half jaar weer terug te kunnen zien (Hij zat in het Joodse werkkamp Echten). Hij heeft werk in het kamp. Er zijn zo'n 1500 Amsterdammers. Op maandag, (woensdag) en vrijdag vertrekken er transporten. Het verblijf is onzeker. De kinderen hebben honger. Daarnaast schrijft zij over de voedselvoorziening en de leefomstandigheden in de barak.

Van: Kreveld, van, Dina Aan: lieve broer, Truus en kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: oktober 1942-10-07 Onderwerp: vrijdagavond (2 oktober) opgehaald, de volgende morgen (3 oktober) in kamp Westerbork gearriveerd na uur te hebben gelopen. Pas in de middag is er een bed ter beschikking.&nbsp;Het was een grote vreugde voor haar haar man (Joachim Benjamin van Kreveld) na een half jaar weer terug te kunnen zien (Hij zat in het Joodse werkkamp Echten). Hij heeft werk in het kamp. Er zijn zo'n 1500 Amsterdammers. Op maandag, (woensdag) en vrijdag vertrekken er transporten. Het verblijf is onzeker. De kinderen hebben honger. Daarnaast schrijft zij over de voedselvoorziening en de leefomstandigheden in de barak.

Brief van Dina van Kreveld aan familie vanuit kamp Westerbork

Van: Wethouder voor Arbeidszaken Aan: Hoofden van Diensten, Bedrijven en Administratie Plaats: Amsterdam Datum: 1941-03-24 Onderwerp: afstammingsverklaring

Van: Wethouder voor Arbeidszaken Aan: Hoofden van Diensten, Bedrijven en Administratie Plaats: Amsterdam Datum: 1941-03-24 Onderwerp: afstammingsverklaring

Brief

Van: Het Nederlands Beheersinstituut Aan: van Dam, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1951-11-28 Onderwerp: opheffing bewindvoering over het echtpaar Tas-van Dam.

Van: Het Nederlands Beheersinstituut Aan: van Dam, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1951-11-28 Onderwerp: opheffing bewindvoering over het echtpaar Tas-van Dam.

Brief van Het Nederlands Beheersinstituut aan J. van Dam over opheffing bewindvoering

Van: Het Nederlands Beheersinstituut Aan: van Dam, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1951-11-28 Onderwerp: opheffing van bewindvoering na aankondigingen in het Staatsblad in 1950 van het overlijden van het echtpaar Tas-van Dam.

Van: Het Nederlands Beheersinstituut Aan: van Dam, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1951-11-28 Onderwerp: opheffing van bewindvoering na aankondigingen in het Staatsblad in 1950 van het overlijden van het echtpaar Tas-van Dam.

Brief van het Nederlands Beheersinstituut aan J. van Dam over opheffing van bewindvoering

Van: Inspectie der Gerepatrieerden Amsterdam Aan: Kolthoff, Hanna Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-14 Onderwerp: terug naar Nederland na een verblijf in Theresienstadt.

Van: Inspectie der Gerepatrieerden Amsterdam Aan: Kolthoff, Hanna Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-14 Onderwerp: terug naar Nederland na een verblijf in Theresienstadt.

Aanmeldingskaart voor gerepatrieerden van Hanna Kolthoff

Van: vader Aan: Co en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-13 Onderwerp: over omstandigheden…

Van: vader Aan: Co en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-13 Onderwerp: over omstandigheden…

Brief van vader aan Co en Piet

Van: Haagman, Bep en Clara Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-08-23 Onderwerp: goede hulp; in het kamp krijgen ze alles gedaan; bezoek gehad van de familie De Vrijer; onzekerheid, mogelijk met het eerst volgende transport weg; als het lukt direct een telegram aan de commandant toesturen; personen die worden doorgestuurd, namen gelezen op een lijst…

Van: Haagman, Bep en Clara Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-08-23 Onderwerp: goede hulp; in het kamp krijgen ze alles gedaan; bezoek gehad van de familie De Vrijer; onzekerheid, mogelijk met het eerst volgende transport weg; als het lukt direct een telegram aan de commandant toesturen; personen die worden doorgestuurd, namen gelezen op een lijst…

Brief van Lion, Bep en Clara aan familie De Vrijer vanuit kamp Westerbork

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Plaatsen in kamp Westerbork

Barak 77

Overzicht van Vluchtelingenkampen in Nederland Datum: 1939-10-22 Onderwerp: verschillende locaties in Nederland waar Joodse vluchtelingen zijn ondergebracht (2389 personen), waaronder Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork, waar zich op het moment van schijven 26 vluchtelingen bevinden.

Overzicht van Vluchtelingenkampen in Nederland Datum: 1939-10-22 Onderwerp: verschillende locaties in Nederland waar Joodse vluchtelingen zijn ondergebracht (2389 personen), waaronder Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork, waar zich op het moment van schijven 26 vluchtelingen bevinden.

Overzicht van Vluchtelingenkampen op 22 oktober 1939

Verklaring Van: Nederlandsche Rode Kruis Aan: Swaab, M. Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1962-10-15 Onderwerp: gegevens Moritz Walter

Verklaring Van: Nederlandsche Rode Kruis Aan: Swaab, M. Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1962-10-15 Onderwerp: gegevens Moritz Walter

Verklaring van het Rode Kruis over Moritz Walter

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-05 Onderwerp:&nbsp;verlangen erg naar de familie; Judith en Günter gaan denkelijk op transport; begrijpen niet waarom het pakket niet is aangekomen, naar welke barak hebben jullie het pakketje gestuurd?; denk eraan dat Bully en zijn vrouw (Günter en Judith) in barak 68 wonen…

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-05 Onderwerp:&nbsp;verlangen erg naar de familie; Judith en Günter gaan denkelijk op transport; begrijpen niet waarom het pakket niet is aangekomen, naar welke barak hebben jullie het pakketje gestuurd?; denk eraan dat Bully en zijn vrouw (Günter en Judith) in barak 68 wonen…

Briefkaart van Günter en Judith Wollheim aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Tekening 'De Jonkvrouw in 't Bosch' &nbsp; Van: Löwenhardt, W.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-02-12&nbsp; Zie ook: inv. nr. 3543

Tekening 'De Jonkvrouw in 't Bosch' &nbsp; Van: Löwenhardt, W.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-02-12&nbsp; Zie ook: inv. nr. 3543

Foto van een tekening van 'De Jonkvrouw in 't Bosch' door W. Löwenhardt (foto)

Van: Roos-Gosschalk, Henriette Aan: Annie en Ep Plaats: Deventer Datum: onbekend Onderwerp: dank voor de felicitaties; Heiman is heel erg ziek. Hij ligt al drie weken in bed met Roodvonk; Henriette leeft met haar zoontje in isolatie; Bram is bij zijn opa en oma in Hardenberg ondergebracht; gezinsleven…; jammer dat ze geen logeerkamer heeft, anders kon Annie komen logeren…

Van: Roos-Gosschalk, Henriette Aan: Annie en Ep Plaats: Deventer Datum: onbekend Onderwerp: dank voor de felicitaties; Heiman is heel erg ziek. Hij ligt al drie weken in bed met Roodvonk; Henriette leeft met haar zoontje in isolatie; Bram is bij zijn opa en oma in Hardenberg ondergebracht; gezinsleven…; jammer dat ze geen logeerkamer heeft, anders kon Annie komen logeren…

Brief van Henriette Roos-Gosschalk aan Annie en Ep vanuit Deventer

Van: Hartog, Henri Aan: Gelder, van, L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-16 Onderwerp: Bedankje voor sturen pakket, omstandigheden, lijst met goederen dat nodig is.

Van: Hartog, Henri Aan: Gelder, van, L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-16 Onderwerp: Bedankje voor sturen pakket, omstandigheden, lijst met goederen dat nodig is.

Briefkaart van Henri Hartog aan Leon van Gelder vanuit kamp Westerbork

Bewijs Van het Gesundheitswesen in Theresienstadt No. 091631 Blanco

Bewijs Van het Gesundheitswesen in Theresienstadt No. 091631 Blanco

Bewijs Gesundheitswesen

Bestemd voor Tabaksblatt, S.&nbsp; Oproep voor een transport vanuit Theresienstadt. Het transport gaat niet door Srul wordt in Theresienstadt bevrijd.

Bestemd voor Tabaksblatt, S.&nbsp; Oproep voor een transport vanuit Theresienstadt. Het transport gaat niet door Srul wordt in Theresienstadt bevrijd.

Bekendmaking

Mededeling&nbsp; Datum: 1944-01-07&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: werkkleding uit het hoofdmagazijn.

Mededeling&nbsp; Datum: 1944-01-07&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: werkkleding uit het hoofdmagazijn.

Mededeling over werkkleding uit het hoofdmagazijn

Van: Joodsche Raad Aan: Plaats: Groningen Datum: 1941-11-24 Onderwerp: Mededeling omtrent de 'grijze kaart'

Van: Joodsche Raad Aan: Plaats: Groningen Datum: 1941-11-24 Onderwerp: Mededeling omtrent de 'grijze kaart'

Brief van Joodsche raad inzake informatie over de 'Grijze kaart'

Gebed Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943/1944

Gebed Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943/1944

Gebed gebruikt tijdens een gebedsdienst in kamp Westerbork

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-11-05&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: verplichte inenting tegen difterie&nbsp; Tekst in Duits, zie voor Nederlandse tekst inv.nr. 4829-29

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-11-05&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: verplichte inenting tegen difterie&nbsp; Tekst in Duits, zie voor Nederlandse tekst inv.nr. 4829-29

Mededeling over verplichte inenting tegen difterie

Van: Departement van Binnenlandse zaken, Nederlands Volksherstel Aan: Rus, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1945-07-16 Onderwerp: de gezochte Morris Zomerplaag is levend aangetroffen in een trein gaande van Bergen-Belsen naar Tröbitz

Van: Departement van Binnenlandse zaken, Nederlands Volksherstel Aan: Rus, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1945-07-16 Onderwerp: de gezochte Morris Zomerplaag is levend aangetroffen in een trein gaande van Bergen-Belsen naar Tröbitz

Aanvraag betreffende de gezochte Morris Zomerplaag

De Westerborker Nieuws uit het Kamp Westerbork No. 8 Datum: 1945-04-25 Onderwerp: commissie van geschillen (zitting in barak 32); bij niet in het bezit zijn van een persoonsbewijs (melden bij de kamprechercheur (Leon Cohen), barak 86; kantine, glazen nodig voor de inkoop van vis en andere levensmiddelen; oorlogsoverzicht; de dag der dagen, binnenkomst van de eerste NSB'ers de vorige dag (24-04).

De Westerborker Nieuws uit het Kamp Westerbork No. 8 Datum: 1945-04-25 Onderwerp: commissie van geschillen (zitting in barak 32); bij niet in het bezit zijn van een persoonsbewijs (melden bij de kamprechercheur (Leon Cohen), barak 86; kantine, glazen nodig voor de inkoop van vis en andere levensmiddelen; oorlogsoverzicht; de dag der dagen, binnenkomst van de eerste NSB'ers de vorige dag (24-04).

Kampkrant/De Westerborker van 25 april 1945 nummer 8

Gasten aan de hoofdtafel &nbsp;aan tafel ten tijde van het Joelfeest.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-12-19. Helemaal links (nauwelijks te zien) zitten Gemmeker en Aus der Fünten. Naast Aus der Fünten zit zijn secretaresse. De twee mannen naast haar zijn onbekend.

Gasten aan de hoofdtafel &nbsp;aan tafel ten tijde van het Joelfeest.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-12-19. Helemaal links (nauwelijks te zien) zitten Gemmeker en Aus der Fünten. Naast Aus der Fünten zit zijn secretaresse. De twee mannen naast haar zijn onbekend.

Gasten aan de hoofdtafel tijdens het Joelfeest van 1942