In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Naziconcentratiekampen

Neuengamme

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-25 Onderwerp: het gaat gelukkig nog goed met hun; al lang geen post meer ontvangen, de laatste kaart was van 2 augustus…

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-25 Onderwerp: het gaat gelukkig nog goed met hun; al lang geen post meer ontvangen, de laatste kaart was van 2 augustus…

Briefkaart van Ju en Bully aan de familie Bakker vanuit kamp Westerbork

Aanmeldingskaart voor gerepatrieerden. Van: Swart, Frouwina Gemeente van aanmelding: Amsterdam Datum: 1945-07-11

Aanmeldingskaart voor gerepatrieerden. Van: Swart, Frouwina Gemeente van aanmelding: Amsterdam Datum: 1945-07-11

Aanmeldingskaart van Frouwina Swart

Van: van Dijk, Salomon&nbsp;en tante Juup (via barak 86) Aan: zijn kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: vraag hoe het met de kinderen gaat; met de schrijver en zijn vrouw gaat het goed; oom Jaap en tante Stien et hun beide dochters zijn ook in het kamp; oom Jaap wordt woensdag aan zijn maag geopereerd; tante Alida en haar dochter Betsy zijn er ook nog; Betsy werkt als verpleegster in het ziekenhuis; enige vrienden aangekomen; niet zonder visite; gisteravond naar een concert geweest, erg mooi…

Van: van Dijk, Salomon&nbsp;en tante Juup (via barak 86) Aan: zijn kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: vraag hoe het met de kinderen gaat; met de schrijver en zijn vrouw gaat het goed; oom Jaap en tante Stien et hun beide dochters zijn ook in het kamp; oom Jaap wordt woensdag aan zijn maag geopereerd; tante Alida en haar dochter Betsy zijn er ook nog; Betsy werkt als verpleegster in het ziekenhuis; enige vrienden aangekomen; niet zonder visite; gisteravond naar een concert geweest, erg mooi…

Briefkaart van Salomon van Dijk en zijn vrouw aan de kinderen vanuit kamp Westerborkj

Van: Bos, Fa.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Muntendam&nbsp; Datum:&nbsp;1951-10 Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Van: Bos, Fa.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Muntendam&nbsp; Datum:&nbsp;1951-10 Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Brief van familie Bos aan Staatsbosbeheer

Van: Koppelen-Lieberman, van, Vrouwtje&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Bijz.: met toevoeging vorl. zurueckgestellt.

Van: Koppelen-Lieberman, van, Vrouwtje&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Bijz.: met toevoeging vorl. zurueckgestellt.

Ausweiskarte van Vrouwtje van Koppelen-Lieberman

Van: Opperwachtmeester der Kon. Marechaussee Aan: personeel en bewakers Plaats; Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05 Onderwerp: voorgedrukte, in te vullen verklaring over met vrucht gevolgde lessen in exercitie, wapenhandel en theorie.

Van: Opperwachtmeester der Kon. Marechaussee Aan: personeel en bewakers Plaats; Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05 Onderwerp: voorgedrukte, in te vullen verklaring over met vrucht gevolgde lessen in exercitie, wapenhandel en theorie.

Verklaring blanco over met vrucht gevolgde lessen in exercitie, wapenhandel en theorie.

Van: Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Bakker, P. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-06-13 Onderwerp: verzoek om een vergunning voor het hebben van niet-Joods huispersoneel…

Van: Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Bakker, P. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-06-13 Onderwerp: verzoek om een vergunning voor het hebben van niet-Joods huispersoneel…

Brief van de Joodse Raad aan de heer P. Bakker vanuit Amsterdam

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: trein Datum: 1943-09-07 Onderwerp:&nbsp;‘we gaan op weg naar moeder en Bé’; ze hopen dat ze met Gods hulp spoedig terug zullen zijn; het is Bully zijn verjaardag de twee pakketten zijn nog op tijd aangekomen..

Van: Wollheim, Judith en Günter Aan: Bakker, familie Plaats: trein Datum: 1943-09-07 Onderwerp:&nbsp;‘we gaan op weg naar moeder en Bé’; ze hopen dat ze met Gods hulp spoedig terug zullen zijn; het is Bully zijn verjaardag de twee pakketten zijn nog op tijd aangekomen..

Briefkaart van Ju en Bully Wollheim aan de familie Bakker vanuit de trein

Van: Zomerplaag, Morris Aan: beste Cor Plaats: Westerbork, kamp, barak 67 Datum: 1943-04-13 Onderwerp: beschrijving situatie in Westerbork; schrijven, code in brieven, ziekenhuis, weeshuis, ontvangen pakketten, barak 67, ga niet door omdat ik verpleger ben

Van: Zomerplaag, Morris Aan: beste Cor Plaats: Westerbork, kamp, barak 67 Datum: 1943-04-13 Onderwerp: beschrijving situatie in Westerbork; schrijven, code in brieven, ziekenhuis, weeshuis, ontvangen pakketten, barak 67, ga niet door omdat ik verpleger ben

Brief van Morris Zomerplaag aan Cor vanuit kamp Westerbork

Van : Prins Hartog Aan: vrouw en kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942 Onderwerp: dolblij met het ontvangen van een pakketje; voorlopig vrijgesteld tot 20 november 1942; baantje bij de pakjes afdeling uit Groningen; graag weer een pakketje via de Joodse Raad; het eten in het kamp wordt elke dag minder, gisteren koolrapen met melk, gestampt….

Van : Prins Hartog Aan: vrouw en kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942 Onderwerp: dolblij met het ontvangen van een pakketje; voorlopig vrijgesteld tot 20 november 1942; baantje bij de pakjes afdeling uit Groningen; graag weer een pakketje via de Joodse Raad; het eten in het kamp wordt elke dag minder, gisteren koolrapen met melk, gestampt….

Brief van Hartog Prins aan zijn vrouw en kinderen vanuit kamp Westerbork

Van: Schoon, S.&nbsp; Aan: Inspecteur van de Domeinen&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1949-01-12&nbsp; Onderwerp: verkoop inventaris crematorium; &nbsp;monument ja of nee (voor gefusilleerde en gecremeerde verzetsstrijders); afbraakplannen

Van: Schoon, S.&nbsp; Aan: Inspecteur van de Domeinen&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1949-01-12&nbsp; Onderwerp: verkoop inventaris crematorium; &nbsp;monument ja of nee (voor gefusilleerde en gecremeerde verzetsstrijders); afbraakplannen

Brief van S. Schoon aan inspecteur van de Domeinen over crematorium kamp Westerbork

Van: Baarsel, van, P.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Frederiksoord&nbsp; Datum: 1940-04-19&nbsp; Onderwerp: Ontwerp beplanting door leerlingen tuinbouwschool.

Van: Baarsel, van, P.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Frederiksoord&nbsp; Datum: 1940-04-19&nbsp; Onderwerp: Ontwerp beplanting door leerlingen tuinbouwschool.

Brief van P. Baarsel aan Staatsbosbeheer

Van: Het Nederlandse Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Bonn, Samson Plaats: Den Haag Datum: 1948-04-20 Onderwerp: Verklaring over het lot van Jeanette Bonn-de Vries.

Van: Het Nederlandse Rode Kruis, Informatiebureau Aan: Bonn, Samson Plaats: Den Haag Datum: 1948-04-20 Onderwerp: Verklaring over het lot van Jeanette Bonn-de Vries.

Verklaring van het Rode Kruis over het lot van Jeanette Bonn-de Vries

Van: Dr. Ir. Stork, K. E. Aan: Tauber, Fritz Plaats: Nijmegen Datum: 1940-05-14 Onderwerp: Fritz is na zijn vlucht uit Oostenrijk voor dit bedrijf werkzaam geweest. Hij heeft voor zijn werkgever een type transformator/schakelaar getekend en ontwikkeld tot grote tevredenheid van het bedrijf.

Van: Dr. Ir. Stork, K. E. Aan: Tauber, Fritz Plaats: Nijmegen Datum: 1940-05-14 Onderwerp: Fritz is na zijn vlucht uit Oostenrijk voor dit bedrijf werkzaam geweest. Hij heeft voor zijn werkgever een type transformator/schakelaar getekend en ontwikkeld tot grote tevredenheid van het bedrijf.

Verklaring van Transformatorenfabriek N.V. Nijmegen over het dienstverband van Fritz Tauber

Van: Joodsche Raad voor Amsterdam, Afd. Hengelo Aan: Plaats: Hengelo Datum: 1942-08-17 Onderwerp: richtlijnen bij oproep voor de werkverruiming in Duitsland

Van: Joodsche Raad voor Amsterdam, Afd. Hengelo Aan: Plaats: Hengelo Datum: 1942-08-17 Onderwerp: richtlijnen bij oproep voor de werkverruiming in Duitsland

Brief van de Joodse Raad afdeling Hengelo met richtlijnen bij een oproep voor werkverruiming

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947 Onderwerp: Namen en persoonsgegevens t.b.v. personeelsinvulling.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947 Onderwerp: Namen en persoonsgegevens t.b.v. personeelsinvulling.

Notitie van J. G. Buijvoets over personeelsinvulling in Interneringskamp Westerbork

Registratiekaart met betrekking tot opleiding en beroep kampbewoner in Theresienstadt.

Registratiekaart met betrekking tot opleiding en beroep kampbewoner in Theresienstadt.

Registratiekaart blanco uit Theresienstadt

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Kinderen van het (kinder-)koor aan het zingen tijdens een kerkdienst in barak 9 geleid door Srul Tabaksblatt.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Kinderen van het (kinder-)koor aan het zingen tijdens een kerkdienst in barak 9 geleid door Srul Tabaksblatt.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Van: Meijer, H.I. Aan: Departement van Binnenlandse Zaken Plaats: Zwijndrecht Datum: 1945-12-02 Onderwerp: samenstellen van een lijst van boeken en andere goederen die aanwezig zijn in kamp Westerbork

Van: Meijer, H.I. Aan: Departement van Binnenlandse Zaken Plaats: Zwijndrecht Datum: 1945-12-02 Onderwerp: samenstellen van een lijst van boeken en andere goederen die aanwezig zijn in kamp Westerbork

Brief van H.I. Meijer betreffende een lijst van boeken uit kamp Westerbork

SS Soldbuch zugleich Personalausweis Nr. 26960 Van: SS-Obersturmfuhrer Albert Gemmeker Met pasfoto, persoonsbeschrijving, gegevens over ouders, wapenbezit en oorlogsonderscheidingen.

SS Soldbuch zugleich Personalausweis Nr. 26960 Van: SS-Obersturmfuhrer Albert Gemmeker Met pasfoto, persoonsbeschrijving, gegevens over ouders, wapenbezit en oorlogsonderscheidingen.

Soldbuch van Albert Gemmeker, commandant van kamp Westerbork