In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van:&nbsp; Aan: Lieve Mien, Ben en opoe (Eva Katz-Franken) Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-1944 Onderwerp: transport naar Bergen-Belsen of Vittel; omstandigheden.

Van:&nbsp; Aan: Lieve Mien, Ben en opoe (Eva Katz-Franken) Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-1944 Onderwerp: transport naar Bergen-Belsen of Vittel; omstandigheden.

Brief van een familielid aan Mien en Ben Lackrooy vanuit kamp Westerbork

Oorlogsbelevenissen van Augusta Nathan-Cohn, 1946-01 In 1933 vlucht Augusta met haar gezin naar Spanje. De burgeroorlog dwingt hun tot een verdere vlucht naar België en Nederland. Augusta blijft in een ziekenhuis achter als haar gezin in november 1942 naar Westerbork wordt gestuurd. Augusta volgt in februari 1943. Het gezin slaagt erin tot september 1943 in Westerbork te blijven. Augusta moet met haar man en jongste zoon op transport. Haar oudste zoon mag in het ziekenhuis van het kamp achterblijven en slaagt erin tot de bevrijding in kamp Westerbork te blijven. In Auschwitz wordt Augusta geselecteerd in tegenstelling tot haar man en zoon. Ze vangt nog een glimp van hun op en zal ze voor het laatst zien. Voor Augusta volgt een lange weg van overleven.&nbsp;

Oorlogsbelevenissen van Augusta Nathan-Cohn, 1946-01 In 1933 vlucht Augusta met haar gezin naar Spanje. De burgeroorlog dwingt hun tot een verdere vlucht naar België en Nederland. Augusta blijft in een ziekenhuis achter als haar gezin in november 1942 naar Westerbork wordt gestuurd. Augusta volgt in februari 1943. Het gezin slaagt erin tot september 1943 in Westerbork te blijven. Augusta moet met haar man en jongste zoon op transport. Haar oudste zoon mag in het ziekenhuis van het kamp achterblijven en slaagt erin tot de bevrijding in kamp Westerbork te blijven. In Auschwitz wordt Augusta geselecteerd in tegenstelling tot haar man en zoon. Ze vangt nog een glimp van hun op en zal ze voor het laatst zien. Voor Augusta volgt een lange weg van overleven.&nbsp;

Verslag van Augusta Nathan-Cohn over haar vlucht uit Duitsland en het overleven van verschillende kampen

Verslag betreffende Joodse vluchtelingen in Nederland Datum: 1938-12-31&nbsp; Onderwerp: aanwas; vertrek; beschrijving van verschillende kampen; omstandigheden; geestelijke toestand; gezondheid; orde en tucht; religieus leven; illegaal, legaal.

Verslag betreffende Joodse vluchtelingen in Nederland Datum: 1938-12-31&nbsp; Onderwerp: aanwas; vertrek; beschrijving van verschillende kampen; omstandigheden; geestelijke toestand; gezondheid; orde en tucht; religieus leven; illegaal, legaal.

Verslag over de toestand van de Joodse vluchtelingen in Nederland

Foto van de strijd rond de Halerbrug aan het Oranjekanaal

Foto van de strijd rond de Halerbrug aan het Oranjekanaal

Van: Aan: beste Kee en Suus (Polak) Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-12 Onderwerp: omstandigheden na de bevrijding

Van: Aan: beste Kee en Suus (Polak) Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-12 Onderwerp: omstandigheden na de bevrijding

Brief aan Kee en Suus (Polak) vanuit Amsterdam

Lijst met data en aantal personen&nbsp; Abgegangene Transport aus der Lager Westerbork Periode: 1942-1944

Lijst met data en aantal personen&nbsp; Abgegangene Transport aus der Lager Westerbork Periode: 1942-1944

Lijst met data en aantal personen gedeporteerd vanuit kamp Westerbork

Van: Groot, de, Joachim&nbsp; Aan: Schokker, W.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1943-05-27&nbsp; Onderwerp: transport naar Westerbork. ‘We zijn gehaald en gaan naar Westerbork'. Met veel bekenden.

Van: Groot, de, Joachim&nbsp; Aan: Schokker, W.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1943-05-27&nbsp; Onderwerp: transport naar Westerbork. ‘We zijn gehaald en gaan naar Westerbork'. Met veel bekenden.

Briefkaart van Joachim de Groot aan W. Schokker vanuit de trein op weg naar kamp Westerbork

Brief van Prins Bernard als bevelhebber Nederlandse Strijdkrachten aan personen die deel hebben uitgemaakt van de Binnenlandse Strijdkrachten en zijn uitgetreden.

Brief van Prins Bernard als bevelhebber Nederlandse Strijdkrachten aan personen die deel hebben uitgemaakt van de Binnenlandse Strijdkrachten en zijn uitgetreden.

Brief van Prins Bernard als bevelhebber Nederlandse Strijdkrachten

1942

November 1942

Abraham Pots werd op 24 juli 1942 op de Waalsdorpervlakte bij Den Haag gefusilleerd. Zijn lichaam is niet teruggevonden of geïdentificeerd.&nbsp;

Joodse gemeenschappen in Nederland

Joodse gemeenten in Overijssel

Joodse gemeente Balkbrug

Joodse gemeente Bathmen

Joodse gemeente Almelo

Joodse gemeente Dalfsen

Joodse gemeente Borne

Joodse gemeente Blokzijl

Joodse gemeente Goor

Joodse gemeente Enter

Joodse gemeente Enschede

Joodse gemeente Diepenheim

Joodse gemeente Deventer

Joodse gemeente Denekamp

Joodse gemeente Delden

Joodse gemeente Dedemsvaart

Joodse gemeente Haaksbergen

Joodse gemeente Gramsbergen

Joodse gemeente Hardenberg

Joodse gemeente Nieuwleusen

Joodse gemeente Markelo

Joodse gemeente Losser

Joodse gemeente Lonneker

Joodse gemeente Kampen

Joodse gemeente Holten

Joodse gemeente Hellendoorn

Joodse gemeente Hasselt

Joodse gemeente Nijverdal

Joodse gemeente Steenwijk

Joodse gemeente Staphorst

Joodse gemeente Rijssen

Joodse gemeente Raalte

Joodse gemeente Ootmarsum

Joodse gemeente Ommen

Joodse gemeente Oldenzaal

Joodse gemeente Wierden

Joodse gemeente Vriezenveen

Joodse gemeente Vollenhove

Joodse gemeente Zwolle

Joodse gemeente Zwartsluis

Joodse gemeente Wijhe

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Bakker, Piet, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02 Onderwerp: toesturen van verschillende spullen aan Sophia Barentz in kamp Westerbork, barak 62

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Bakker, Piet, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02 Onderwerp: toesturen van verschillende spullen aan Sophia Barentz in kamp Westerbork, barak 62

Brief van de Joodse Raad over een verzoek van Sophia Barentz uit kamp Westerbork

Van: Hammelburg, Margalith Aan: Herrema, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-13 Onderwerp: verzoek om brieven van haar vader te bewaren. Deze zijn bij zijn terugkeer van groot belang. De documenten zijn afkomstig van Louis Hammelburg. Ze werden door zijn dochter Margalith opgestuurd en in bewaring gegeven aan de familie Herrema in Tzumarum. Zij kende deze familie via haar verloofde Benno Freimann, die als Joodse vluchteling in Franeker was terecht gekomen en later bij het gezin Herrema onderdak vond. Nadat Benno in december 1941 in kamp Westerbork terecht kwam, meldde Margalith zich in februari 1943 vrijwillig aan. Ze trouwden kort daarna in Westerbork. Ze zijn met het transport van 4 september 1944 naar Theresienstadt gegaan en vervolgens doorgestuurd naar Auschwitz-Birkenau. Beiden hebben de oorlog niet overleefd De documenten van Margalith's vader zijn zijn geboorteacte, trouwpapieren, een huurovereenkomst en een kladje met daarop gebruiksvoorwerpen, die mogelijk in bewaring zijn gegeven en internationale beleggingen.

Van: Hammelburg, Margalith Aan: Herrema, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-13 Onderwerp: verzoek om brieven van haar vader te bewaren. Deze zijn bij zijn terugkeer van groot belang. De documenten zijn afkomstig van Louis Hammelburg. Ze werden door zijn dochter Margalith opgestuurd en in bewaring gegeven aan de familie Herrema in Tzumarum. Zij kende deze familie via haar verloofde Benno Freimann, die als Joodse vluchteling in Franeker was terecht gekomen en later bij het gezin Herrema onderdak vond. Nadat Benno in december 1941 in kamp Westerbork terecht kwam, meldde Margalith zich in februari 1943 vrijwillig aan. Ze trouwden kort daarna in Westerbork. Ze zijn met het transport van 4 september 1944 naar Theresienstadt gegaan en vervolgens doorgestuurd naar Auschwitz-Birkenau. Beiden hebben de oorlog niet overleefdDe documenten van Margalith's vader zijn zijn geboorteacte, trouwpapieren, een huurovereenkomst en een kladje met daarop gebruiksvoorwerpen, die mogelijk in bewaring zijn gegeven en internationale beleggingen.

Brief van Margalith Hammelburg aan de familie Herrema en bijgevoegde documenten van haar vader

Revisie elektrische installatie, wachtgebouw barak 75 Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:50&nbsp; Datum: 1951-09-27

Revisie elektrische installatie, wachtgebouw barak 75 Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:50&nbsp; Datum: 1951-09-27

Plattegrond van de elektrische installatie van barak 75 in het woonoord Schattenberg

Plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 15&nbsp; Met riolering Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: Opmerking: riolering en woonfunctie. Een gang in het midden met aan weerzijden kamers.

Plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 15&nbsp; Met riolering Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: Opmerking: riolering en woonfunctie. Een gang in het midden met aan weerzijden kamers.

Plattegrond met aanzichten en doorsnede van barak 15 in het woonoord Schattenberg

Van: Barentz, Sophia Aan: Bakker-Prager, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03 Onderwerp: bedankt voor het pakje, moeder; barak 62, bed 267.

Van: Barentz, Sophia Aan: Bakker-Prager, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03 Onderwerp: bedankt voor het pakje, moeder; barak 62, bed 267.

Brief van Sophia Barentz aan haar dochter vanuit kamp Westerbork

Van: Brandon, David en Hillechiena Aan: Bosklopper, Familie&nbsp; Plaats: Ede&nbsp; Datum: 1945-07-29&nbsp; Onderwerp: Het gaat om twee brieven: van 29 (David) en 31 juli (Hillechiena). In beide wordt zus Grietje gefeliciteerd met haar verjaardag. David en Hillechiena zouden graag langskomen, maar vervoer naar Emmen is een probleem. Voedsel en brandstof is er inmiddels voldoende. Pensioen is inmiddels geregeld.&nbsp;

Van: Brandon, David en Hillechiena Aan: Bosklopper, Familie&nbsp; Plaats: Ede&nbsp; Datum: 1945-07-29&nbsp; Onderwerp: Het gaat om twee brieven: van 29 (David) en 31 juli (Hillechiena). In beide wordt zus Grietje gefeliciteerd met haar verjaardag. David en Hillechiena zouden graag langskomen, maar vervoer naar Emmen is een probleem. Voedsel en brandstof is er inmiddels voldoende. Pensioen is inmiddels geregeld.&nbsp;

Brieven van David en Hillechiena Brandon aan haar zus en zwager vanuit Ede