In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Plaatsen in kamp Westerbork

Latrines kamp Westerbork

Gebouwen kamp Westerbork

Ontstaan kamp Westerbork

Verbouwen gebouwen kamp Westerbork

Beheer kamp Westerbork

Foto van het echtpaar van Zuiden-Haguenauer Datum: 1922

Foto van het echtpaar van Zuiden-Haguenauer Datum: 1922

Foto van het echtpaar van Zuiden-Haguenauer

Foto van Meta Charlotte van Zuiden-Haguenauer. Datum: 1942

Foto van Meta Charlotte van Zuiden-Haguenauer. Datum: 1942

Foto van Meta Charlotte van Zuiden-Haguenauer

Calendarium kamp Westerbork

2009

2007

2025

2024

2021

2020

2019

2018

2017

2023

2022

1969

1968

1967

1966

1965

1974

1973

1972

1971

1970

1980

1979

1978

1977

1976

1975

1984

1983

1982

1981

1933

1934

1936

1935

1944

1943

1942

1941

1940

1939

1938

1937

1947

1946

1945

1954

1953

1952

1951

1950

1949

1948

1958

1957

1956

1955

1964

1963

1962

1961

1960

1959

2010

2008

2006

2005

2014

2013

2012

2011

2016

2015

1988

1987

1986

1985

1994

1993

1992

1991

1990

1989

1999

1998

1997

1996

1995

2004

2003

2002

2001

2000

April 1942

Kampbewoners Westerbork naar sekse en leeftijd

Baby's kamp Westerbork (0-1 jaar)

Ziekenhuisbarakken

Polikiniek

Barak 101

Foto van Leo Meijer gemaakt in kamp Westerbork Op de achterkant geschreven door Leo: ‘kusjes Leo’

Foto van Leo Meijer gemaakt in kamp Westerbork Op de achterkant geschreven door Leo: ‘kusjes Leo’

Foto van Leo Meijer gemaakt in kamp Westerbork

Van: Pach-Broekman, Jeanette Aan: Buurman-Pach, Cor en Henny en Pach, Jacques Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-07/08 Onderwerp:&nbsp;het is maandag, alles wijst erop dat de schrijfster de volgende dag moet vertrekken;&nbsp; ze hoopt dat mensen die nu nog vrij rondlopen, nooit in kamp Westerbork hoeven te komen, het is er zo vies en mies; ze blijft hoopvol en optimistisch; ze moet zonder kleren en dekens weg; ze is bang dat haar zuster Henny (nog thuis en gemengd-gehuwd) zal instorten; ze zit in het kamp met Liesje Kops en haar familie;&nbsp;ze zit in de strafbarak; ‘stuur geld naar het Rode Kruis, wat deze mensen doen om onze ellende op de reis te veraangenamen is met geen pen te beschrijven’… Aan haar echtgenoot Jacques richt ze zich nog apart; in een hobbelige trein kan ik haast niet schrijven, Wanhoop niet, ik ga ze met geverfde lippen tegemoet…blijf flink, dan ben ik sterk'&nbsp; De briefjes werden in een enveloppe uit de trein gegooid en door een spoorwegarbeider op de post gedaan.&nbsp;

Van: Pach-Broekman, Jeanette Aan: Buurman-Pach, Cor en Henny en Pach, Jacques Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-07/08 Onderwerp:&nbsp;het is maandag, alles wijst erop dat de schrijfster de volgende dag moet vertrekken;&nbsp; ze hoopt dat mensen die nu nog vrij rondlopen, nooit in kamp Westerbork hoeven te komen, het is er zo vies en mies; ze blijft hoopvol en optimistisch; ze moet zonder kleren en dekens weg; ze is bang dat haar zuster Henny (nog thuis en gemengd-gehuwd) zal instorten; ze zit in het kamp met Liesje Kops en haar familie;&nbsp;ze zit in de strafbarak; ‘stuur geld naar het Rode Kruis, wat deze mensen doen om onze ellende op de reis te veraangenamen is met geen pen te beschrijven’… Aan haar echtgenoot Jacques richt ze zich nog apart; in een hobbelige trein kan ik haast niet schrijven, Wanhoop niet, ik ga ze met geverfde lippen tegemoet…blijf flink, dan ben ik sterk'&nbsp; De briefjes werden in een enveloppe uit de trein gegooid en door een spoorwegarbeider op de post gedaan.&nbsp;

Brief(-jes) van Jeanette Pach-Broekman aan haar echtgenoot vanuit de trein gegooid

Foto van Leo Meijer gemaakt in kamp Westerbork Datum: 1943-1944

Foto van Leo Meijer gemaakt in kamp Westerbork Datum: 1943-1944

Foto's van Suze Adèle de Vries Robles-de Vries

Foto's van Suze Adèle de Vries Robles-de Vries

Van: Brommet, Frieda Aan: Steenbergen, E. Plaats: Tilburg Datum: 1945-06 Onderwerp: gisteravond is Frieda met haar moeder in Tilburg aangekomen; 9 maanden zijn ze in Birkenau en Auschwitz geweest; haar vader is eind oktober 1944 doorgestuurd naar Duitsland; ze hebben nog niets van hem gehoord; moeder is alleen zwak geweest; Frieda woog op een gegeven moment 80 pond; …&nbsp; eenzaam; tot spoedig weerziens…

Van: Brommet, Frieda Aan: Steenbergen, E. Plaats: Tilburg Datum: 1945-06 Onderwerp: gisteravond is Frieda met haar moeder in Tilburg aangekomen; 9 maanden zijn ze in Birkenau en Auschwitz geweest; haar vader is eind oktober 1944 doorgestuurd naar Duitsland; ze hebben nog niets van hem gehoord; moeder is alleen zwak geweest; Frieda woog op een gegeven moment 80 pond; …&nbsp; eenzaam; tot spoedig weerziens…

Briefkaart van Frieda Brommet aan E. Steenbergen vanuit Tilburg

Vrijstellingen van deportatie vanuit kamp Westerbork

Groene stempel

Van: Brandon, David Aan: Brandon-Smid, Hillechiena Plaats: Putten,&nbsp;werkkamp de Vanenburg&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: Het pakketje met de thermosfles en tabak ontvangen. Alle pakjes worden opengemaakt voor controle. Stuur nog lucifers en zeep. En ook dat spannende boek van Fernandez-Florez, dan heb ik wat te lezen op de vrije dagen. Brandon heeft die ochtend de vuile was naar zijn vrouw gestuurd. Hij moet stoppen met schrijven want is vandaag etenhaler.

Van: Brandon, David Aan: Brandon-Smid, Hillechiena Plaats: Putten,&nbsp;werkkamp de Vanenburg&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: Het pakketje met de thermosfles en tabak ontvangen. Alle pakjes worden opengemaakt voor controle. Stuur nog lucifers en zeep. En ook dat spannende boek van Fernandez-Florez, dan heb ik wat te lezen op de vrije dagen. Brandon heeft die ochtend de vuile was naar zijn vrouw gestuurd. Hij moet stoppen met schrijven want is vandaag etenhaler.

Brief van David Brandon aan zijn vrouw vanuit werkkamp de Vanenburg

Van: Brandon, David Aan: Brandon-Smid, Hillechiena Plaats: Putten, werkkamp de Vanenburg&nbsp; Datum: 1942-09&nbsp; Onderwerp: Vanwege Grote Verzoendag hebben de mannen een vrije dag, maar die wordt later ingehaald omdat ze twee zaterdagmiddagen moeten werken. Het is nu veel strenger; de mannen met geld lieten allerlei eten komen en aten dat openlijk. Door verraad wordt nu het meeste uit de pakketten gehaald. Het middageten is ook schraler geworden: ‘er zijn er al die huilen van de honger.’ Ze hopen dat de geruchten over verlof waar zijn. Over de oorlog horen ze weinig. Inmiddels is de eerste keer exerceren geweest: bevelen in het Duits. Elke kamer heeft nu twee ‘kapoets’ &nbsp;hoofden en de chef-kok van het kamp is commandant.&nbsp;

Van: Brandon, David Aan: Brandon-Smid, Hillechiena Plaats: Putten, werkkamp de Vanenburg&nbsp; Datum: 1942-09&nbsp; Onderwerp: Vanwege Grote Verzoendag hebben de mannen een vrije dag, maar die wordt later ingehaald omdat ze twee zaterdagmiddagen moeten werken. Het is nu veel strenger; de mannen met geld lieten allerlei eten komen en aten dat openlijk. Door verraad wordt nu het meeste uit de pakketten gehaald. Het middageten is ook schraler geworden: ‘er zijn er al die huilen van de honger.’ Ze hopen dat de geruchten over verlof waar zijn. Over de oorlog horen ze weinig. Inmiddels is de eerste keer exerceren geweest: bevelen in het Duits. Elke kamer heeft nu twee ‘kapoets’ &nbsp;hoofden en de chef-kok van het kamp is commandant.&nbsp;