In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 30-06-1943 Nr. 380 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Walg, Karin geb. 19-06-43 overleden te Westerbork op 23-06-1943 op 25-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 30-06-1943 Nr. 380 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Walg, Karin geb. 19-06-43 overleden te Westerbork op 23-06-1943 op 25-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Karin Walg

Van: Aussen, Herta&nbsp; Aan: Renès, N.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-04-18&nbsp; Onderwerp: Herta doet aan handballen. Ze heeft met vijf jongens voor drie dagen bij een boer gewerkt. De jongens moesten aardappelen sorteren en zij moest voor de jongens koken en klusjes bij de boer doen. Ze heeft een vriendje in het kamp met wie ze wandelt.&nbsp; &nbsp;

Van: Aussen, Herta&nbsp; Aan: Renès, N.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-04-18&nbsp; Onderwerp: Herta doet aan handballen. Ze heeft met vijf jongens voor drie dagen bij een boer gewerkt. De jongens moesten aardappelen sorteren en zij moest voor de jongens koken en klusjes bij de boer doen. Ze heeft een vriendje in het kamp met wie ze wandelt.&nbsp; &nbsp;

Briefkaart van Herta Aussen aan Netty vanuit kamp Westerbork

Van: Bannet, Bennie Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-08-22 Onderwerp: Bennie had de brief van Jet ontvangen en is daarmee gelijk naar tante Fietje en moeder Mathilde mee gegaan, om de brief zoals gebruikelijk voor te lezen; Bennie schrijft over zijn gezin en andere gezinnen die hun kinderen kwijt zijn (waarschijnlijk doelt hij op de eerste deportaties), velen tot de leeftijd van 60 zijn reeds weg; onbeschrijfelijke familiedrama's spelen zich af; probeert een reisvergunning te krijgen om een familielid te bezoeken in Hengelo; over anderen die mogelijk ook de grote reis naar het Oosten hebben moeten maken; bij Jet in Frankrijk is er voedselnood, in Nederland is hiervan nog geen sprake, maar op het moment zijn ergere dingen aan de gang; ze zullen blijven wachten op hun kinderen…; Bennie zou nog wel tien pagina's vol kunnen schrijven over allerlei zaken die zich op het moment afspelen…

Van: Bannet, Bennie Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-08-22 Onderwerp: Bennie had de brief van Jet ontvangen en is daarmee gelijk naar tante Fietje en moeder Mathilde mee gegaan, om de brief zoals gebruikelijk voor te lezen; Bennie schrijft over zijn gezin en andere gezinnen die hun kinderen kwijt zijn (waarschijnlijk doelt hij op de eerste deportaties), velen tot de leeftijd van 60 zijn reeds weg; onbeschrijfelijke familiedrama's spelen zich af; probeert een reisvergunning te krijgen om een familielid te bezoeken in Hengelo; over anderen die mogelijk ook de grote reis naar het Oosten hebben moeten maken; bij Jet in Frankrijk is er voedselnood, in Nederland is hiervan nog geen sprake, maar op het moment zijn ergere dingen aan de gang; ze zullen blijven wachten op hun kinderen…; Bennie zou nog wel tien pagina's vol kunnen schrijven over allerlei zaken die zich op het moment afspelen…

Brief van Bennie Bannet aan het gezin Smit-van Koppelen vanuit Rotterdam

Van: Schlesinger, Kurt&nbsp; Aan: Schönland, Mevrouw&nbsp; Plaats: Rotterdam&nbsp; Datum: 1949-10-24&nbsp; Onderwerp: verzoek van Schlesinger om hem te helpen bij het verkrijgen van een non-enemy-verklaring met betrekking tot de functie die hij in Westerbork heeft bekleed.

Van: Schlesinger, Kurt&nbsp; Aan: Schönland, Mevrouw&nbsp; Plaats: Rotterdam&nbsp; Datum: 1949-10-24&nbsp; Onderwerp: verzoek van Schlesinger om hem te helpen bij het verkrijgen van een non-enemy-verklaring met betrekking tot de functie die hij in Westerbork heeft bekleed.

Brief van Kurt Schlesinger aan mevrouw Schoenland

Bewijs van crematie Datum: 02-08-1943 Nr. 449 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Kaufmann, Karl Israel geb. 05-08-76 overleden te Westerbork op 25-07-1943 op 28-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 02-08-1943 Nr. 449 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Kaufmann, Karl Israel geb. 05-08-76 overleden te Westerbork op 25-07-1943 op 28-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Karl Israel Kaufmann

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 280 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Klein, Bernhard Israel geb. 29-04-1864 overleden te Westerbork op 12-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 280 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Klein, Bernhard Israel geb. 29-04-1864 overleden te Westerbork op 12-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Bernhard Israel Klein

Kamporganisatie kamp Westerbork

Administratie kamp Westerbork

Van: Aussen, Herta&nbsp; Aan: Renès, N.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-08-31&nbsp; Onderwerp: Werken; omstandigheden; tandpasta&nbsp;via de Joodse Raad van Deventer. Ze is aan het aardappel rooien. &nbsp;

Van: Aussen, Herta&nbsp; Aan: Renès, N.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-08-31&nbsp; Onderwerp: Werken; omstandigheden; tandpasta&nbsp;via de Joodse Raad van Deventer. Ze is aan het aardappel rooien. &nbsp;

Arbeitskarte Lager Westerbork Van: Stertzenbach, Werner Afgegeven: 1942-12-20 Ingedeeld bij gruppe 29 Bautechn. Dienst DB 3 Met verschillende stempels zoals: 'uit hoofde van zijn functie gerechtigd: uitsluitend voor dienst, een rijwiel te gebruiken' etc.

Arbeitskarte Lager Westerbork Van: Stertzenbach, Werner Afgegeven: 1942-12-20 Ingedeeld bij gruppe 29 Bautechn. Dienst DB 3 Met verschillende stempels zoals: 'uit hoofde van zijn functie gerechtigd: uitsluitend voor dienst, een rijwiel te gebruiken' etc.

Arbeitskarte van Werner Stertzenbach

Van:&nbsp; Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-07-12 Onderwerp: Voorraadsopgave Smederij, aanwezige materialen.

Van:&nbsp; Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-07-12 Onderwerp: Voorraadsopgave Smederij, aanwezige materialen.

Lijst met opgave van de voorraad in de Smederij van het Interneringskamp

Bewijs van crematie Datum: 13-04-1943 Nr. 180 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Englander, Gompert geb. 29-11-65 overleden te Westerbork op 07-04-1943 op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-04-1943 Nr. 180 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Englander, Gompert geb. 29-11-65 overleden te Westerbork op 07-04-1943 op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Gompert Englander

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: grafisch overzicht van het Statistisch Bureau in kamp Westerbork; cijfers over binnenkomst en vertrek. De kampen Auschwitz en Sobibor (nach dem Osten) worden niet genoemd.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: grafisch overzicht van het Statistisch Bureau in kamp Westerbork; cijfers over binnenkomst en vertrek. De kampen Auschwitz en Sobibor (nach dem Osten) worden niet genoemd.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Van: Pol. Angestellte&nbsp; Aan: Zöpf, H.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1942-10-15&nbsp; Onderwerp: gegevens over vrijstelling van Arbeitseinsatz (deportatie naar kamp Westerbork) en het dragen van een Jodenster.

Van: Pol. Angestellte&nbsp; Aan: Zöpf, H.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1942-10-15&nbsp; Onderwerp: gegevens over vrijstelling van Arbeitseinsatz (deportatie naar kamp Westerbork) en het dragen van een Jodenster.

Brief van de Pol. Angestellte aan H. Zöpf

Van: Heikens&nbsp; Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-04-11 Onderwerp: interne verhuizing van personeel naar barak 44.

Van: Heikens&nbsp; Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-04-11 Onderwerp: interne verhuizing van personeel naar barak 44.

Informatie over interne verhuizing van personeel naar barak 44

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 198 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Wallerstein, Moritz Israel geb. 12-05-77 overleden te Westerbork op 15-04-1943 op: 19-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 198 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Wallerstein, Moritz Israel geb. 12-05-77 overleden te Westerbork op 15-04-1943 op: 19-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Moritz Israel Wallerstein

Van:&nbsp; Aan: vrienden Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-10-17 Onderwerp: Alleen de datering, aanhef en begin van de eerste regel is vermeld, die (in het Duits) luidt: "Heute ist schreibtag und ... " De afzender is onbekend. de briefkaart is nooit verzonden.

Van:&nbsp; Aan: vrienden Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-10-17 Onderwerp: Alleen de datering, aanhef en begin van de eerste regel is vermeld, die (in het Duits) luidt: "Heute ist schreibtag und ... " De afzender is onbekend. de briefkaart is nooit verzonden.

Briefkaart

Van: de kampintendant Aan: dhr. hoofd N.M.A. Hoofdgebouw Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-21 Onderwerp: tekort aan artsen-specialisten in het vrije kamp waardoor een aantal &nbsp;van 7- tot 8 zieken niet meer behoorlijk verpleegd kunnen worden.&nbsp; Deze zieken zullen worden overgeplaatst naar een ziekenhuis in Assen of Groningen.

Van: de kampintendant Aan: dhr. hoofd N.M.A. Hoofdgebouw Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-21 Onderwerp: tekort aan artsen-specialisten in het vrije kamp waardoor een aantal &nbsp;van 7- tot 8 zieken niet meer behoorlijk verpleegd kunnen worden.&nbsp; Deze zieken zullen worden overgeplaatst naar een ziekenhuis in Assen of Groningen.

Mededeling van de kampintendant over een tekort aan medisch personeel in het vrije kamp

Van:&nbsp; Aan: Mie (Ras-Batavier)&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1943 Onderwerp: vraag om verschillende zaken te regelen ivm transport naar Westerbork.

Van:&nbsp; Aan: Mie (Ras-Batavier)&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1943 Onderwerp: vraag om verschillende zaken te regelen ivm transport naar Westerbork.

Brief aan Mie Ras-Batavier vanuit Amsterdam

Van: Aussen, Hertha Aan: Netty Plaats: Zwolle Datum: 1942-01-13 Onderwerp: belevenissen

Van: Aussen, Hertha Aan: Netty Plaats: Zwolle Datum: 1942-01-13 Onderwerp: belevenissen

Brief van Herta Aussen aan Netty vanuit Zwolle

Kampleven Westerbork

Inkomsten kampbewoners Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 185 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Salomonson, Maria geb. 11-11-61 overleden te Westerbork op 12-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 185 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Salomonson, Maria geb. 11-11-61 overleden te Westerbork op 12-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Helena Vromen-Nijstad