In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Sonder-Ausweis Van: Gerson, Arthur Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 DB2 Bar. 45 Hij is gerechtigd om het kamp te verlaten om in de garage (barak 76) werkzaamheden te verrichten.

Sonder-Ausweis Van: Gerson, Arthur Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 DB2 Bar. 45 Hij is gerechtigd om het kamp te verlaten om in de garage (barak 76) werkzaamheden te verrichten.

Sonderausweis van Arthur Gerson in kamp Westerbork

Van: Polak-van Gelder, Vera Aan: Beste vader en moeder Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-21 Onderwerp: beschrijving van omstandigheden. Vrijdag is er weer een transport. Sal is bezig uitstel te krijgen voor zijn zus en zwager, zijn zus is net uit het ziekenhuis is ontslagen; brieven nog niet onder censuur, schrijf iets over het verloop van de oorlog.; aardappelschillen op vrijwillige basis. &nbsp;

Van: Polak-van Gelder, Vera Aan: Beste vader en moeder Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-21 Onderwerp: beschrijving van omstandigheden. Vrijdag is er weer een transport. Sal is bezig uitstel te krijgen voor zijn zus en zwager, zijn zus is net uit het ziekenhuis is ontslagen; brieven nog niet onder censuur, schrijf iets over het verloop van de oorlog.; aardappelschillen op vrijwillige basis. &nbsp;

Brief van Vera Polak-van Gelder aan haar ouders vanuit kamp Westerbork

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het pauzeren. Op de achtergrond is een deel van het kamp te zien; dienstwoningen; schoorsteen van het ketelhuis.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het pauzeren. Op de achtergrond is een deel van het kamp te zien; dienstwoningen; schoorsteen van het ketelhuis.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Rapport School Lager Westerbork Van: De Jong, Daniel Datum: 1944-04-18

Rapport School Lager Westerbork Van: De Jong, Daniel Datum: 1944-04-18

Schoolrapport van Daniel de Jong

Pas (Tages-Durchlasschein), op naam van Jules Cohen, in verband met werkzaamheden in de W.A. Spedition in Theresienstadt, geldig gedurende de periode van 1 mei - 15 juni 1945.

Pas (Tages-Durchlasschein), op naam van Jules Cohen, in verband met werkzaamheden in de W.A. Spedition in Theresienstadt, geldig gedurende de periode van 1 mei - 15 juni 1945.

Van: Polak, Sal en Veronica Aan: Beste vader en moeder Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10 Onderwerp: beschrijving van omstandigheden. Veronica is komende vrijdag de zestiende jarig. Sal heeft helaas niets voor haar. Beiden hebben uitstel van transport, dat is misschien het grootste cadeau. Sal werkt voor de Joodse Raad in het kamp in barak 1. &nbsp;

Van: Polak, Sal en Veronica Aan: Beste vader en moeder Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10 Onderwerp: beschrijving van omstandigheden. Veronica is komende vrijdag de zestiende jarig. Sal heeft helaas niets voor haar. Beiden hebben uitstel van transport, dat is misschien het grootste cadeau. Sal werkt voor de Joodse Raad in het kamp in barak 1. &nbsp;

Brief van Sal en Veronica Polak-van Gelder aan de (schoon)ouders vanuit kamp Westerbork

Van: Zomerplaag, Morris Aan: beste Ali en familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-24 Onderwerp: heden zijn de kinderen vrijgelaten en afgereisd

Van: Zomerplaag, Morris Aan: beste Ali en familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-24 Onderwerp: heden zijn de kinderen vrijgelaten en afgereisd

Briefkaart van Morris Zomerplaag aan Ali en familie vanuit kamp Westerbork

Commandant J. Schol en zijn vrouw.&nbsp; De foto is gemaakt tijdens het joelfeest van 1942.

Commandant J. Schol en zijn vrouw.&nbsp; De foto is gemaakt tijdens het joelfeest van 1942.

Kampcommandant J. Schol en zijn vrouw

Portretfoto van Erna Asch-Rosenthal Kamp Westerbork, 1943-1944. Mevrouw Asch was huishoudster in de woning van de kampcommandant Gemmeker.

Portretfoto van Erna Asch-Rosenthal Kamp Westerbork, 1943-1944. Mevrouw Asch was huishoudster in de woning van de kampcommandant Gemmeker.

Portret van Erna Asch-Rosenthal

Rekening Van: Staatsbedrijf der PTT, kantoor Haarlem Aan: Adelaar, J. Rekening voor verstuurde telegrammen Plaats bestemming o.a. Westerbork

Rekening Van: Staatsbedrijf der PTT, kantoor Haarlem Aan: Adelaar, J. Rekening voor verstuurde telegrammen Plaats bestemming o.a. Westerbork

Rekening van Staatsbedrijf der PTT, kantoor Haarlem aan J. Adelaar voor het verzenden van telegrammen

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-07-26 Onderwerp: nieuwe levensmoed en hoop; Werner kan de lege trommeltjes niet terug sturen, omdat pakketpost vanuit het kamp verboden is; het echtpaar Hijman heeft het pakketje ontvangen…

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-07-26 Onderwerp: nieuwe levensmoed en hoop; Werner kan de lege trommeltjes niet terug sturen, omdat pakketpost vanuit het kamp verboden is; het echtpaar Hijman heeft het pakketje ontvangen…

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit kamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 05-04-1943 Nr. 157 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Stamm, Ida Sara geb. 02-04-88 overleden 31-03-1943 te Westerbork op: 02-04-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 05-04-1943 Nr. 157 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Stamm, Ida Sara geb. 02-04-88 overleden 31-03-1943 te Westerbork op: 02-04-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Ida Sara Stamm

Van: Doove, Th. majoor Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-05 Onderwerp: verzoek om dr. Baudoin een van de auto's ter beschikking te stellen t.b.v. zijn werkzaamheden.

Van: Doove, Th. majoor Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-05 Onderwerp: verzoek om dr. Baudoin een van de auto's ter beschikking te stellen t.b.v. zijn werkzaamheden.

Verzoek van maj. Th. Doove aan J.G. Buijvoets een wagen ter beschikking te stellen aan arts Baudoin

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Kinderen en volwassenen van het (kinder-)koor tijdens een kerkdienst in barak 9 geleid door Srul Tabaksblatt. Begeleiding met muziek.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Kinderen en volwassenen van het (kinder-)koor tijdens een kerkdienst in barak 9 geleid door Srul Tabaksblatt. Begeleiding met muziek.

Spreuk Tekst: It is enough to be pleasant&nbsp; When life goes with a song&nbsp; But the man worth while Is the man who can smile&nbsp; When everything goes dead wrong.

Spreuk Tekst: It is enough to be pleasant&nbsp; When life goes with a song&nbsp; But the man worth while Is the man who can smile&nbsp; When everything goes dead wrong.

Spreuk

Van: Levie, Dien Aan: de Leve, J. Plaats: de trein of Hooghalen Datum: 1942-10-03&nbsp; Onderwerp: de avond ervoor om 22.00 uur uit huis gehaald; alle gezinnen van kampbewoners zijn opgepakt; pas om 6 uur in de ochtend vertrokken vanuit Den Haag naar kamp Westerbork; Jaap is ook in Westerbork; ze moest Jo Sander uit bed halen; Pa en Moe oplaten…; ze hebben kleding, medicijnen en eten meegenomen…

Van: Levie, Dien Aan: de Leve, J. Plaats: de trein of Hooghalen Datum: 1942-10-03&nbsp; Onderwerp: de avond ervoor om 22.00 uur uit huis gehaald; alle gezinnen van kampbewoners zijn opgepakt; pas om 6 uur in de ochtend vertrokken vanuit Den Haag naar kamp Westerbork; Jaap is ook in Westerbork; ze moest Jo Sander uit bed halen; Pa en Moe oplaten…; ze hebben kleding, medicijnen en eten meegenomen…

Briefkaart van Dien Levie aan J. de Leve

Van: de gemeente Groningen Aan: de Groot, Samuel Plaats: Groningen Datum: 1941-04-08 Onderwerp: aanmelding wel of niet van Joodse bloede te zijn; vier Joodse grootouders.

Van: de gemeente Groningen Aan: de Groot, Samuel Plaats: Groningen Datum: 1941-04-08 Onderwerp: aanmelding wel of niet van Joodse bloede te zijn; vier Joodse grootouders.

Bewijs van aanmelding wel of niet van Joodse bloede zijnde van Samuel de Groot

Van: Boezeman, Dr. Aan: verschillende bewoners Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941-02-10 Onderwerp: bewoners die in aanmerking komen voor een bril of nieuwe glazen.

Van: Boezeman, Dr. Aan: verschillende bewoners Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941-02-10 Onderwerp: bewoners die in aanmerking komen voor een bril of nieuwe glazen.

lijst met namen van bewoners die in aanmerking komen voor een (nieuwe) bril of glazen

Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04 Onderwerp: overleden personen in april 1943.

Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04 Onderwerp: overleden personen in april 1943.

Lijst met namen van personen in mei 1943 overleden in kamp Westerbork

Van: Jack Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-03 Onderwerp: vader en Liesje hebben voorlopig uitstel van transport (vermoedelijk op basis van Portugese afstamming); het huis is ondertussen ontruimd, de inboedel is niet meer beschikbaar (Zentralstelle, Lippmann en Rosenthal); grote razzia in her centrum van de stad, 3000 personen; de jongste zoon van professor Palache en Pim Mendes da Costa behoren tot de slachtoffers; oom Nol en tante Nel werden ook opgehaald, maar zijn weer vrijgelaten; over de toekomst van Daan; meer personen in Westerbork waar pakketjes naartoe worden gestuurd; van Barneveld is niets terechtgekomen….

Van: Jack Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-03 Onderwerp: vader en Liesje hebben voorlopig uitstel van transport (vermoedelijk op basis van Portugese afstamming); het huis is ondertussen ontruimd, de inboedel is niet meer beschikbaar (Zentralstelle, Lippmann en Rosenthal); grote razzia in her centrum van de stad, 3000 personen; de jongste zoon van professor Palache en Pim Mendes da Costa behoren tot de slachtoffers; oom Nol en tante Nel werden ook opgehaald, maar zijn weer vrijgelaten; over de toekomst van Daan; meer personen in Westerbork waar pakketjes naartoe worden gestuurd; van Barneveld is niets terechtgekomen….

Brief van Jack aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Van: Lies en Jules Aan: Corrie en Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-18 Onderwerp: bedankt voor de pakketjes; Jules begint aan te sterken en voelt zich langzamerhand beter; het weer is goed, de zon schijnt door de open ramen van de barak; Lies brengt vader een thermosfles met thee of chocolade; de koffer van Jules is nog niet terecht; pakketpost…

Van: Lies en Jules Aan: Corrie en Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-18 Onderwerp: bedankt voor de pakketjes; Jules begint aan te sterken en voelt zich langzamerhand beter; het weer is goed, de zon schijnt door de open ramen van de barak; Lies brengt vader een thermosfles met thee of chocolade; de koffer van Jules is nog niet terecht; pakketpost…

briefkaart van Jules en Lies aan het echtpaar den Haan-Palache vanuit kamp Westerbork

Naziconcentratiekampen

Kamp Vught

Van: van Duren, Frederika (Riekke) Aan: Gerry en Thoom Plaats: Arnhem Datum: 1942-08-27 Onderwerp: gefeliciteerd met je verjaardag en bedankt voor alles wat is bezorgd (door velen); er was een onbekende man langsgekomen om haar was op te halen, graag haar op de hoogte brengen van wie er langskomt…; ze heeft van alles nodig (hele opsomming), ook bloemen om de cel op te vrolijken; graag de brieven van Thoom doorsturen en die va haar door hem laten lezen…

Van: van Duren, Frederika (Riekke) Aan: Gerry en Thoom Plaats: Arnhem Datum: 1942-08-27 Onderwerp: gefeliciteerd met je verjaardag en bedankt voor alles wat is bezorgd (door velen); er was een onbekende man langsgekomen om haar was op te halen, graag haar op de hoogte brengen van wie er langskomt…; ze heeft van alles nodig (hele opsomming), ook bloemen om de cel op te vrolijken; graag de brieven van Thoom doorsturen en die va haar door hem laten lezen…

Brief van Frederika van Duren aan Gerry vanuit het Huis van Bewaring in Arnhem

Plaats: Lager Westerbork Datum: 1943-04-30 Een schrift dat als gastenboek heeft gediend, met de handtekeningen van de gasten. Het betreft het huwelijk tussen Hans Vles en Roosje Polak. Bij sommige namen aantekeningen met potlood van waarschijnlijk Hans Vles. (op transport, onslagen, teruggekomen enz.)

Plaats: Lager Westerbork Datum: 1943-04-30 Een schrift dat als gastenboek heeft gediend, met de handtekeningen van de gasten. Het betreft het huwelijk tussen Hans Vles en Roosje Polak. Bij sommige namen aantekeningen met potlood van waarschijnlijk Hans Vles. (op transport, onslagen, teruggekomen enz.)

Gastenboek van het huwelijk tussen Hans Vles en Roosje Polak

Toespraak van Jan Oosterkamp over het Joods werkkamp Ybenheer Jan was als omstander getuige van wat er zich in het kamp afspeelde.

Toespraak van Jan Oosterkamp over het Joods werkkamp Ybenheer Jan was als omstander getuige van wat er zich in het kamp afspeelde.

Toespraak van Jan Oosterkamp over het Joods werkkamp Ybenheer

Van: firma Walther-Kottman&nbsp; Aan: Gudema, Benjamin Plaats: Steenwijk/werkkamp Havelte Datum: 1944 Onderwerp: Joods werkkamp voor gemengd-gehuwden. Dwangarbeiders uit het werkkamp Havelte werkten voor de firma Walther-Kottman.

Van: firma Walther-Kottman&nbsp; Aan: Gudema, Benjamin Plaats: Steenwijk/werkkamp Havelte Datum: 1944 Onderwerp: Joods werkkamp voor gemengd-gehuwden. Dwangarbeiders uit het werkkamp Havelte werkten voor de firma Walther-Kottman.

Werkerskaart voor verrichtte werkzaamheden voor de firma Walther-Kottman vanuit werkkamp Havelte

Foto van Salomon Stodel en kamergenoten&nbsp; Plaats: Kremboong, Joods werkkamp Datum: 1942

Foto van Salomon Stodel en kamergenoten&nbsp; Plaats: Kremboong, Joods werkkamp Datum: 1942

Foto van Salomon Stodel en kamergenoten in het Joodse werkkamp Kremboong

Van: Bennie Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1941-04-10 Onderwerp: brieven bereiken het adres niet; betwijfelt of dit censuur is; de oorlogssituatie is dragelijk; de familie staat Mathilde zoveel mogelijk bij. Ze staat niet alleen (nog niets over het overlijden van Nathan); steun voor moeder van de Schade Enquêtecommissie als slachtoffer van het bombardement…

Van: Bennie Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1941-04-10 Onderwerp: brieven bereiken het adres niet; betwijfelt of dit censuur is; de oorlogssituatie is dragelijk; de familie staat Mathilde zoveel mogelijk bij. Ze staat niet alleen (nog niets over het overlijden van Nathan); steun voor moeder van de Schade Enquêtecommissie als slachtoffer van het bombardement…

Brief van Bennie Bannet aan de familie Smit vanuit Rotterdam

Esther was de echtgenote van Abraham Goud, de laatste voorzanger in de Zevenaarse synagoge, Joods godsdienstleraar en ritueel slachter, die in 1941 in Zevenaar als gevolg van ziekte overleed. Samen met haar dochter Berthie vertrok ze eind 1942 naar Haarlem om daar onder te duiken. Moeder en dochter werden gescheiden in onderduik genomen. Iets wat vaak werd gedaan om te voorkomen dat het jonge kind de ouder(s) door gekwebbel zou verraden. Moeder Esther werd toch verraden en op 9 april 1943 in Sobibor vermoord.

Esther Goud-van der Hoeden