In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: het Rode Kruis Aan: Vogel, Ellen Plaats: Den Haag Datum: 1945-11 Onderwerp: bericht van het Rode Kruis aan Ellen Vogel over het nog niet hebben van gegevens over het lot van haar ouders.

Van: het Rode Kruis Aan: Vogel, Ellen Plaats: Den Haag Datum: 1945-11 Onderwerp: bericht van het Rode Kruis aan Ellen Vogel over het nog niet hebben van gegevens over het lot van haar ouders.

Briefkaart van het Rode Kruis aan Ellen Vogel over het nog niet hebben van gegevens over het lot van haar ouders

&nbsp;Van: de gemeente Eindhoven Aan: Vogel, Ellen Plaats: Eindhoven Datum: 1949-01-25 Onderwerp: verklaring van deportatie van Kurt Vogel naar kamp Westerbork op 12 april 1943.

&nbsp;Van: de gemeente Eindhoven Aan: Vogel, Ellen Plaats: Eindhoven Datum: 1949-01-25 Onderwerp: verklaring van deportatie van Kurt Vogel naar kamp Westerbork op 12 april 1943.

Verklaring van de gemeente Eindhoven dat Kurt Vogel op 12 april 1943 werd gedeporteerd naar kamp Westerbork

Foto van Salomon Stodel met als bijschrift: ‘een brief aan haar!’&nbsp; Plaats: Kremboong, Joods werkkamp Datum: 1942

Foto van Salomon Stodel met als bijschrift: ‘een brief aan haar!’&nbsp; Plaats: Kremboong, Joods werkkamp Datum: 1942

Salomon Stodel schrijft een brief aan Chelly de Wilde vanuit het Joodse werkkamp Kremboong

Foto van Salomon Stodel en Freddie in Kremboong met als bijschrift: 'kijk Freddie, een vogeltje' Plaats: Kremboong Datum: 1942

Foto van Salomon Stodel en Freddie in Kremboong met als bijschrift: 'kijk Freddie, een vogeltje' Plaats: Kremboong Datum: 1942

Foto van Salomon Stodel en Freddie in het Joodse Werkkamp Kremboong

Betreft: Kamp Schattenberg situatie nieuw&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1958-06-23&nbsp; Opmerkingen: Opmerkingen: Om de woon- en leefomstandigheden te verbeteren is er gedacht aan nieuwbouw en een nieuwe inrichting van het woonoord Schattenberg, waarbij een deel van het oorspronkelijke kamp Westerbork intact zou blijven. Uiteindelijk is de keuze gemaakt het kamp bijna volledig te slopen en de bewoners onder te brengen in speciale Molukse wijken in onder andere Appingedam, Assen en Bovensmilde . &nbsp;

Betreft: Kamp Schattenberg situatie nieuw&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1958-06-23&nbsp; Opmerkingen: Opmerkingen: Om de woon- en leefomstandigheden te verbeteren is er gedacht aan nieuwbouw en een nieuwe inrichting van het woonoord Schattenberg, waarbij een deel van het oorspronkelijke kamp Westerbork intact zou blijven. Uiteindelijk is de keuze gemaakt het kamp bijna volledig te slopen en de bewoners onder te brengen in speciale Molukse wijken in onder andere Appingedam, Assen en Bovensmilde. &nbsp;

Plattegrond van een nieuwe opzet van het woonoord Schattenberg

Van: medebewoners van barak 22 Aan: Goldstaub, Heinrich Plaats: Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Datum: 1942-03-17 Onderwerp: verjaardag Heinrich Goldstaub; tekening en vormgeving Egon Feldheim en Salamon Deresiewicz…

Van: medebewoners van barak 22 Aan: Goldstaub, Heinrich Plaats: Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Datum: 1942-03-17 Onderwerp: verjaardag Heinrich Goldstaub; tekening en vormgeving Egon Feldheim en Salamon Deresiewicz…

Tekening naar aanleiding van de verjaardag van Heinrich Goldstaub

Foto van Salomon Stodel op zijn werkplek met als bijschrift: ‘Zou er in Kremboong soms een toestel gedaald zijn?’ Plaats: Kremboong, Joods werkkamp Datum: 1942&nbsp;

Foto van Salomon Stodel op zijn werkplek met als bijschrift: ‘Zou er in Kremboong soms een toestel gedaald zijn?’ Plaats: Kremboong, Joods werkkamp Datum: 1942&nbsp;

Salomon Stodel op zijn werkplek in de buurt van het Joodse werkkamp Kremboong

Gebeurtenissen kamp Westerbork

Branden kamp Westerbork

1943

Augustus 1943

Calendarium kamp Westerbork

1946

Foto van Salomon Stodel en andere dwangarbeiders bij de ingang van Kremboong. Plaats: Kremboong, Joods werkkamp Datum: 1942

Foto van Salomon Stodel en andere dwangarbeiders bij de ingang van Kremboong. Plaats: Kremboong, Joods werkkamp Datum: 1942

Foto van Salomon Stodel en andere dwangarbeiders bij de ingang van het Joodse werkkamp Kremboong

Van: John (Jonni) Aan: Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: notaris Chapelle is van alles op de hoogte; bedrogen; Jonni en andere gemengd-gehuwden zijn voor een keuze gesteld doorgestuurd te worden of ontslag uit het kamp, met alle vrijheden als vroeger, mits hij zich laat steriliseren; 80/% heeft voor het laatste getekend; vraagt om Piet zijn mening…

Van: John (Jonni) Aan: Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: notaris Chapelle is van alles op de hoogte; bedrogen; Jonni en andere gemengd-gehuwden zijn voor een keuze gesteld doorgestuurd te worden of ontslag uit het kamp, met alle vrijheden als vroeger, mits hij zich laat steriliseren; 80/% heeft voor het laatste getekend; vraagt om Piet zijn mening…

Brief van Levie Querido aan zijn vriend Piet vanuit kamp Westerbork

Van: Vogel, Kurt Aan: het Deutsche Generalkonsulat in Amsterdam Plaats: Eindhoven Datum: 1938-05-14 Onderwerp: in verband met de mededeling dat alle Duitse Staatsburgers zich moeten melden, meldt Kurt Vogel zijn gezin aan…

Van: Vogel, Kurt Aan: het Deutsche Generalkonsulat in Amsterdam Plaats: Eindhoven Datum: 1938-05-14 Onderwerp: in verband met de mededeling dat alle Duitse Staatsburgers zich moeten melden, meldt Kurt Vogel zijn gezin aan…

Brief van Kurt Vogel aan aan het Deutsche Generalkonsulat in Amsterdam vanuit Eindhoven

Van: de gemeente Westerbork Aan: Vogel, Ellen Plaats: Westerbork Datum: onbekend Onderwerp: verblijf van Kurt Vogel in kamp Westerbork (einddatum is niet correct).

Van: de gemeente Westerbork Aan: Vogel, Ellen Plaats: Westerbork Datum: onbekend Onderwerp: verblijf van Kurt Vogel in kamp Westerbork (einddatum is niet correct).

Verklaring van de gemeente Westerbork over het verblijf van Kurt Vogel in kamp Westerbork

Plaatsen in kamp Westerbork

Woonoord Schattenberg

Van: Feldman-Kan, Ruth (via Rudelsheim)) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp, barak 50 Datum: 1944-06-20 Onderwerp: brief van 15 juni binnengekomen; over bewijzen en het gecompliceerde proces van vrijlating; ; ga een naar Suskind, Plantage Middenlaan 29…, ik verpleegde zijn vrouw…

Van: Feldman-Kan, Ruth (via Rudelsheim)) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp, barak 50 Datum: 1944-06-20 Onderwerp: brief van 15 juni binnengekomen; over bewijzen en het gecompliceerde proces van vrijlating; ; ga een naar Suskind, Plantage Middenlaan 29…, ik verpleegde zijn vrouw…

Brief van Lotte Ruth Feldman-Kan aan haar echtgenoot vanuit kamp Westerbork

Notulen der vergadering van aandeelhouders N.V. Textiel- Maatschappij Excelsior Van: Commissaris van der Putt, K.L.H. Plaats: Eindhoven Datum: 1941-10-25&nbsp; Onderwerp: Kurt Vogel heeft zijn aandelen verkocht, geen bezwaar tegen de overdracht van de aandelen aan ondergetekende; in verband met verordeningen van de Duitse bezetter, wordt in het belang van het voortbestaan van het bedrijf de directeur eervol ontslagen; benoeming van een nieuwe directeur; de ontslagen directeur Kurt Vogel zal behulpzaam zijn in de overgangsperiode en daarvoor een vergoeding ontvangen voor 3 maanden, het bedrag komt overeen met zijn genoten salaris…

Notulen der vergadering van aandeelhouders N.V. Textiel- Maatschappij Excelsior Van: Commissaris van der Putt, K.L.H. Plaats: Eindhoven Datum: 1941-10-25&nbsp; Onderwerp: Kurt Vogel heeft zijn aandelen verkocht, geen bezwaar tegen de overdracht van de aandelen aan ondergetekende; in verband met verordeningen van de Duitse bezetter, wordt in het belang van het voortbestaan van het bedrijf de directeur eervol ontslagen; benoeming van een nieuwe directeur; de ontslagen directeur Kurt Vogel zal behulpzaam zijn in de overgangsperiode en daarvoor een vergoeding ontvangen voor 3 maanden, het bedrag komt overeen met zijn genoten salaris…

Notulen der vergadering van aandeelhouders N.V. Textiel- Maatschappij Excelsior

Van: Heilbut, R.E. Aan: Andersen, H.L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-17 Onderwerp: bericht van adreswijziging. Verhuizing in kamp Westerbork, van barak 67 naar barak 63

Van: Heilbut, R.E. Aan: Andersen, H.L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-17 Onderwerp: bericht van adreswijziging. Verhuizing in kamp Westerbork, van barak 67 naar barak 63

Briefkaart van R.E. Heilbut aan H.L. Andersen vanuit kamp Westerbork

Leon Beek werkte als personeelschef bij de NV Magazijn De Bijenkorf in Amsterdam en woonde aan de Koningslaan 24 in Bussum. Als reserve-majoor der Infanterie sloot hij zich in 1940 aan bij het Legioen Oud-Frontstrijders, dat in 1941 fuseerde met de Ordedienst. Beek hield zich bezig met spionage-activiteiten: door zijn enorme zwijgzaamheid waren details later aan anderen onbekend. Als gemengd gehuwde jood kreeg Beek in de loop van de oorlog te maken met anti-joodse maatregelen. Op 26 januari 1943 werd hij in zijn woning door twee leden van de Sipo gearresteerd en overgebracht naar Amsterdam. Na een verblijf van enkele maanden in het Oranjehotel in Scheveningen werd hij -waarschijnlijk na een korte tijd in kamp Vught- naar de strafcel in kamp Westerbork vervoerd. Een joodse kamparts verklaarde na de oorlog dat Beek hier contact had met enkele personen (onder wie een marechaussee) die zich bezighielden met het treffen van maatregelen voor de tijd na de Duitse bezetting: Beek zou in de overgangsperiode als tijdelijk commandant optreden. Nadat hij en enkele joodse medegevangenen vergeefs hadden geprobeerd te ontsnappen, werd hij overgeplaatst naar het Huis van Bewaring in Assen en hierna voor een uitgebreider onderzoek overgebracht naar de Sipo-Aussendienststelle in Amsterdam. Op 15 augustus 1944 werd hij in het duingebied bij Overveen gefusilleerd.&nbsp;

Simonde Wied

Simon
de Wied