In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Legitimatiebewijs Van: Tauber- Büks, Helene Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-11-18 Op achterzijde staat de aantekening 'bed 124'

Legitimatiebewijs Van: Tauber- Büks, Helene Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-11-18 Op achterzijde staat de aantekening 'bed 124'

Bewijs van legitimatie van Helene Tauber-Büks in kamp Westerbork

Van: Tolk&amp;Co., Handelsonderneming Aan:&nbsp;afdeling Buitendienst Plaats: Heemstede Datum: 1945-08-01 Onderwerp: rekening nr. 8465 inzake materiaalhuur. Het betreft een stoomlocomotief (50 pk)(eigendom steenfabriek ‘Over-Betuwe’).

Van: Tolk&amp;Co., Handelsonderneming Aan:&nbsp;afdeling Buitendienst Plaats: Heemstede Datum: 1945-08-01 Onderwerp: rekening nr. 8465 inzake materiaalhuur. Het betreft een stoomlocomotief (50 pk)(eigendom steenfabriek ‘Over-Betuwe’).

Rekening van Tolk&Co in verband met huur van spoorwegmaterieel aan de afdeling Buitendienst van het Interneringskamp Westerbork

Het casino van het kamp.&nbsp; Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945&nbsp; In een van de kamers van het Casino. Het Casino had een woon- en eetgedeelte met keuken. Mej. v.d. Woning, de heer Gmelig Meiling, &nbsp;de heer van Dijk en Beitske Kalma.

Het casino van het kamp.&nbsp; Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945&nbsp; In een van de kamers van het Casino. Het Casino had een woon- en eetgedeelte met keuken. Mej. v.d. Woning, de heer Gmelig Meiling, &nbsp;de heer van Dijk en Beitske Kalma.

Foto van vrij personeel in het Casino van Interneringskamp Westerbork

Van: Groot-Gazan, B. Aan: Schokker, W. Plaats: Trein Datum: 1943-06-01 Onderwerp: Wij zijn met de heele familie in de trein. Wij gaan. Erg dankbaar zijn wij voor die lieve mevrouw Schokker etc. Afscheidsgroet. Op de achterkant staat waarschijnlijk Muidergracht, het laatste officiele adres van de familie de Groot in Amsterdam Poststempel 4 juni 1943, Haren. De kaart is vermoedelijk op het emplacement Onnen-Haren, waar de trein altijd moest stoppen, (wachtend op een groen sein) uit de trein gegooid.

Van: Groot-Gazan, B. Aan: Schokker, W. Plaats: Trein Datum: 1943-06-01 Onderwerp: Wij zijn met de heele familie in de trein. Wij gaan. Erg dankbaar zijn wij voor die lieve mevrouw Schokker etc. Afscheidsgroet. Op de achterkant staat waarschijnlijk Muidergracht, het laatste officiele adres van de familie de Groot in Amsterdam Poststempel 4 juni 1943, Haren. De kaart is vermoedelijk op het emplacement Onnen-Haren, waar de trein altijd moest stoppen, (wachtend op een groen sein) uit de trein gegooid.

Briefkaart van B. de Groot-Gazan aan W. Schokker vanuit de trein gegooid

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 03-07-1943 Nr. 446 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Korn, Abraham geb. 06-08-1973 overleden te Westerbork op 22-07-1943 op 22-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 03-07-1943 Nr. 446 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Korn, Abraham geb. 06-08-1973 overleden te Westerbork op 22-07-1943 op 22-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Abraham Korn

'Rustende' vrouwen.&nbsp; Getekend door: Metz-Baumgarten, Herta.&nbsp; Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-1945.&nbsp; Vrouwen aan het pauzeren tijdens het werk in de ‘Mica-industrie’ (Glimmer)

'Rustende' vrouwen.&nbsp; Getekend door: Metz-Baumgarten, Herta.&nbsp; Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-1945.&nbsp; Vrouwen aan het pauzeren tijdens het werk in de ‘Mica-industrie’ (Glimmer)

Tekening van Herta Metz-Baumgarten in Theresienstadt

Van: Leo Meijer Aan: Sint en Piet&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-04 Onderwerp: brief aan Sinterklaas, bedankt voor de pepermunt; omstandigheden in het kamp; kinderverlamming. De school is gesloten. De schrijver krijgt les van zijn vader. Hij heeft een vrouw geholpen met verhuizen. Het leven in het kamp is naar.

Van: Leo Meijer Aan: Sint en Piet&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-04 Onderwerp: brief aan Sinterklaas, bedankt voor de pepermunt; omstandigheden in het kamp; kinderverlamming. De school is gesloten. De schrijver krijgt les van zijn vader. Hij heeft een vrouw geholpen met verhuizen. Het leven in het kamp is naar.

Brief van Leo Meijer aan Sint en Piet vanuit kamp Westerbork

Van: Bertie (dochter van Asser Visser) Aan: Visser, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-08-12 Onderwerp: Situatie thuis. Vraag hoe de woonomstandigheden zijn in Westerbork. (Asser Visser zit in barak 3a, bed 67, Kamp Westerbork). Bijbehorende enveloppe: 8515-04-1

Van: Bertie (dochter van Asser Visser) Aan: Visser, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-08-12 Onderwerp: Situatie thuis. Vraag hoe de woonomstandigheden zijn in Westerbork. (Asser Visser zit in barak 3a, bed 67, Kamp Westerbork). Bijbehorende enveloppe: 8515-04-1

Brief van Bertie aan A. Visser vanuit Amsterdam

Specifieke groepen kampbewoners

Alte Lagerinsassen

Van: Lagerkommandant&nbsp;(tijdelijk, Kurt Schlesinger)&nbsp; Aan: Kampbewoners&nbsp; Plaats: Westerbork&nbsp; Datum: 1945-04-11&nbsp; Onderwerp: mededeling dat het kamp deel uit maakt van het frontgebied. Kampbewoners staan onder bescherming van het Internationale Rode Kruis; Austausch-Internierungslager; Jodensterren mogen worden verwijderd.

Van: Lagerkommandant&nbsp;(tijdelijk, Kurt Schlesinger)&nbsp; Aan: Kampbewoners&nbsp; Plaats: Westerbork&nbsp; Datum: 1945-04-11&nbsp; Onderwerp: mededeling dat het kamp deel uit maakt van het frontgebied. Kampbewoners staan onder bescherming van het Internationale Rode Kruis; Austausch-Internierungslager; Jodensterren mogen worden verwijderd.

Bekendmaking van Kurt Schlesinger over de status van kamp Westerbork en het verwijderen van de Jodenster

Van: Dominee Dondorp Aan: Sturmbannfuhrer Deppner Plaats: Heemstede Datum: 1942-08 Onderwerp: verzoek om vrijlating van Asser Visser

Van: Dominee Dondorp Aan: Sturmbannfuhrer Deppner Plaats: Heemstede Datum: 1942-08 Onderwerp: verzoek om vrijlating van Asser Visser

Brief van Dominee Dondorp aan Sturmbannfuhrer Deppner betreffende A. Visser

Bewijs van crematie Datum: 02-04-1943 Nr. 163 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Sluijter, Wolf geb. 11-05-42 overleden 01-04-1943 te Westerbork op: 02-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 02-04-1943 Nr. 163 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Sluijter, Wolf geb. 11-05-42 overleden 01-04-1943 te Westerbork op: 02-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Wolf Sluijter

Lagerbefehl No. 40 Datum: 1943-07-14 Verzorging van de jeugd Blz.: 2

Lagerbefehl No. 40 Datum: 1943-07-14 Verzorging van de jeugd Blz.: 2

Lagerbefehl No. 40

Van: de Haan-Vos, R. (geschreven door een dochter) Aan: de Haan, Dames Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-30 Onderwerp: pakketten ontvangen, gezondheidstoestand van moeder, werken

Van: de Haan-Vos, R. (geschreven door een dochter) Aan: de Haan, Dames Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-30 Onderwerp: pakketten ontvangen, gezondheidstoestand van moeder, werken

Briefkaart van R. de Haan-Vos aan de dames de Haan vanuit kamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 293 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Krant, Vrouwtje geb. 14-11-42 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 293 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Krant, Vrouwtje geb. 14-11-42 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Vrouwtje Krant

Kampgeld Lager Westerbork 10 cent Serie BB No. 8628

Kampgeld Lager Westerbork 10 cent Serie BB No. 8628

Kampgeld Lager Westerbork 10 cent

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 273 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Cahn, Jeanette geb. 18-12-59 overleden te Westerbork op 10-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 273 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Cahn, Jeanette geb. 18-12-59 overleden te Westerbork op 10-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Jeanette Cahn

Bewijs van crematie Datum: 05-07-1943 Nr. 401 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Heijmann, Carl geb. 30-11-86 overleden te Westerbork op 29-06-1943 op 01-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 05-07-1943 Nr. 401 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Heijmann, Carl geb. 30-11-86 overleden te Westerbork op 29-06-1943 op 01-07-1943 is gecremeerd.

MeijerAsser

Meijer
Asser