In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Oproep Aan: Cohen, Jules Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-14 Hij moet zich onmiddellijk bij de Antragstelle, barak 34, melden.

Oproep Aan: Cohen, Jules Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-14 Hij moet zich onmiddellijk bij de Antragstelle, barak 34, melden.

Oproep voor Jules Cohen

Bord Het gaat om een uniek houten bord, door de grootvader van de schenker op de timmerwerkplaats gemaakt. Versierd met bloemen door Edgar Reich, een reclametekenaar, die op 15-7-1942 naar Auschwitz werd gedeporteerd.&nbsp; Het bord werd tijdens Pesach gebruikt en het heeft Westerbork, Bergen-Belsen en Tröbitz overleefd. Interessant zijn de geschreven namen op de achterkant van de bewoners van zaal 2, barak 6.&nbsp; In het Hebreeuws staat op de achterkant ook het jaar 1942 vermeld (Pesach 5702) Namen: Walter Cremer, 8.5.23, 4.6.45 Dachau Werner Bloch, 15.9.20 oorlog overleefd Hans Leiser, 2.8.22, 7.1.45 Dachau Hans Blume, 23.11.21, 26.10.44 Auschwitz Walter Adwokat 13.10.22 oorlog overleefd Edgar Reich 19.8.23, 30.9.42 Auschwitz Norbert Hekler 25.8.21, oorlog overleefd Harry Klafter 1.11.25 oorlog overleefd Fritz Tannenwald 20.6.24, 30.9.42 Auschwitz Günter Röttgen 30.12.1920, 26.9.42 Auschwitz Salo Forgasz 2.6.21, 2.5.45 Trobitz Kurt Weintraub 1.7.22, vermist Siegmund Keller 19.9.20, oorlog overleefd Ernst Hahn 12.6.21, 23.8.42 Auschwitz &nbsp;

Bord Het gaat om een uniek houten bord, door de grootvader van de schenker op de timmerwerkplaats gemaakt. Versierd met bloemen door Edgar Reich, een reclametekenaar, die op 15-7-1942 naar Auschwitz werd gedeporteerd.&nbsp; Het bord werd tijdens Pesach gebruikt en het heeft Westerbork, Bergen-Belsen en Tröbitz overleefd. Interessant zijn de geschreven namen op de achterkant van de bewoners van zaal 2, barak 6.&nbsp; In het Hebreeuws staat op de achterkant ook het jaar 1942 vermeld (Pesach 5702) Namen: Walter Cremer, 8.5.23, 4.6.45 Dachau Werner Bloch, 15.9.20 oorlog overleefd Hans Leiser, 2.8.22, 7.1.45 Dachau Hans Blume, 23.11.21, 26.10.44 Auschwitz Walter Adwokat 13.10.22 oorlog overleefd Edgar Reich 19.8.23, 30.9.42 Auschwitz Norbert Hekler 25.8.21, oorlog overleefd Harry Klafter 1.11.25 oorlog overleefd Fritz Tannenwald 20.6.24, 30.9.42 Auschwitz Günter Röttgen 30.12.1920, 26.9.42 Auschwitz Salo Forgasz 2.6.21, 2.5.45 Trobitz Kurt Weintraub 1.7.22, vermist Siegmund Keller 19.9.20, oorlog overleefd Ernst Hahn 12.6.21, 23.8.42 Auschwitz &nbsp;

Houten Bord tijdens Pesach gebruikt in kamp Westerbork

Verzamelplaatsen voor deportatie naar kamp Westerbork

Hachsjara opleidingscentra

Kibboets Franeker

Joods Werkdorp Nieuwesluis

Opleidingscentrum Elden

Paviljoen Loosdrechtse Rade

Opleidingscentrum Deventer

Van: Oostwoud fabrieken&nbsp; Aan: Groeneveldt, A.C.&nbsp; Plaats: Franeker&nbsp; Datum: 1940-04-05&nbsp; Onderwerp: bevestiging order van een brancard.

Van: Oostwoud fabrieken&nbsp; Aan: Groeneveldt, A.C.&nbsp; Plaats: Franeker&nbsp; Datum: 1940-04-05&nbsp; Onderwerp: bevestiging order van een brancard.

Brief van Oostwoud fabrieken A. C. Groeneveldt

Een grote woonbarak Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1960-1965

Een grote woonbarak Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1960-1965

Foto van een grote woonbarak in het woonoord Schattenberg

Van: Visser, A. Aan: Herrn Sturmbannfuhrer, Major Deppner Plaats: Westerbork, kamp, barak 3a Datum: 1942-08 Onderwerp: verzoek om een persoonlijk gesprek inzake vrijlating uit kamp Westerbork

Van: Visser, A. Aan: Herrn Sturmbannfuhrer, Major Deppner Plaats: Westerbork, kamp, barak 3a Datum: 1942-08 Onderwerp: verzoek om een persoonlijk gesprek inzake vrijlating uit kamp Westerbork

Brief van A. Visser aan Herrn Sturmbannfuhrer Major Deppner in kamp Westerbork

Geboorteakte Op 17 -08-1943 is te Westerbork geboren Joseph Waterman, zoon van Sander Waterman en Elisabeth Gobetz. Akte nr. 111 Gemeente Westerbork

Geboorteakte Op 17 -08-1943 is te Westerbork geboren Joseph Waterman, zoon van Sander Waterman en Elisabeth Gobetz. Akte nr. 111 Gemeente Westerbork

Akte van geboorte in kamp Westerbork van Joseph Waterman

A.E.F. D.P. Registration Record Van: Cohen-Sanders, Jikke Datum: 1945-06-22

A.E.F. D.P. Registration Record Van: Cohen-Sanders, Jikke Datum: 1945-06-22

Repatrieringskaart van J. Cohen-Sanders

Joods leven na de Tweede Wereldoorlog

Rechtsherstel

Compensatie

Van: de autoriteiten en van As, A. Aan: alle kampbewoners Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-13 Onderwerp: het niet mogen verlaten van het kamp in verband met oorlogshandelingen.

Van: de autoriteiten en van As, A. Aan: alle kampbewoners Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-13 Onderwerp: het niet mogen verlaten van het kamp in verband met oorlogshandelingen.

Mededeling dat niemand het kamp mag verlaten

Foto van Roza Aussen-Kleerekoper

Van: onbekend Aan: Bamberger, Louis Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04 Onderwerp: het pakketje wordt naar Den Bosch gestuurd, terwijl Louis Bamberger zich in kamp Vught bevindt.

Van: onbekend Aan: Bamberger, Louis Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04 Onderwerp: het pakketje wordt naar Den Bosch gestuurd, terwijl Louis Bamberger zich in kamp Vught bevindt.

Bewijs van verzending van een pakketje aan Louis Bamberger in kamp Vught

Bewarings- en Verblijfskampen

Bewarings- en Verblijfskamp Ybenheer

Foto Foto van het gezin Sanders-Feitsma uit Leeuwarden. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-1944 De barak op de achtergrond is mogelijk barak 41, waar de moeder met haar kinderen verbleef. Joseph was werkzaam als kippenboer in kamp Westerbork.&nbsp;

Foto Foto van het gezin Sanders-Feitsma uit Leeuwarden. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-1944 De barak op de achtergrond is mogelijk barak 41, waar de moeder met haar kinderen verbleef. Joseph was werkzaam als kippenboer in kamp Westerbork.&nbsp;

Foto van het gezin Sanders-Feitsma voor hun barak in kamp Westerbork

Magazijnpersoneel.&nbsp; Magazijnpersoneel behorende tot de Gruppe Magazin, een onderdeel van het Dienstbereich Verwaltung. Kamp Westerbork, 1943, barak 76. Acht personen zittend in een magazijnbarak. De man achterin is plaatsvervangend groepsleider Adolf Nathaniël Door het raam is de schouwburg en barak 8 te zien.

Magazijnpersoneel.&nbsp; Magazijnpersoneel behorende tot de Gruppe Magazin, een onderdeel van het Dienstbereich Verwaltung. Kamp Westerbork, 1943, barak 76. Acht personen zittend in een magazijnbarak. De man achterin is plaatsvervangend groepsleider Adolf Nathaniël Door het raam is de schouwburg en barak 8 te zien.

Personeel van de Gruppe Magazin

Dit gemeenteverhaal is opgetekend door de afdeling educatie van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp; Foto struikelstenen: TracesOfWar.nl / Nico Nienhuis

Bram speelde altijd met Max. Hij herinnerde zich dat ze van onder de toonbank in de slagerij de binnenkomende Duitse soldaten zagen. Toen de kinderen Kats vanaf september 1941 niet meer op hun eigen school mochten blijven, gingen zij naar de Joodse school in Assen. Het gezin heeft van het hoofd van de politie in Beilen, Viëtor, twee onderduikadressen aangeboden gekregen, maar heeft daar geen gebruik van gemaakt.

Op 20 juli 1942 moest vader zich melden in werkkamp Orvelte, waar de mannen zich bezig hielden met het ontginnen van heide en rooien van aardappels. Begin oktober 1942 kwam vader in kamp Westerbork terecht. Moeder en de kinderen werden in de nacht van 2 op 3 oktober uit hun huis gehaald. Bram herinnert zich nog heel goed het lawaai en geschreeuw. &nbsp;De huizen waren aan elkaar vast gebouwd en de slaapkamers op de bovenverdieping grensden aan elkaar. Jongste zoon Nathan is ontsnapt door uit het slaapkamerraam te springen.&nbsp;

Zijn moeder en de andere kinderen zijn naar kamp Westerbork gebracht. Nathan is de volgende dag alsnog opgepakt op het terrein van Beileroord en ook naar kamp Westerbork overgebracht. &nbsp;De hele familie is op 5 oktober 1942 op transport gezet naar Auschwitz, waar zij direct na aankomst zijn vermoord.&nbsp;

Aan de Markt 4 had David Kats bij zijn woning een slagerij. Hij was getrouwd met Rebecca Kropveld en samen hadden ze vier kinderen; Max, Betje, Antonie en Nathan. De kinderen bezochten de openbare lagere school in Beilen. Vader was lid van muziekvereniging Union in Beilen, waar hij trompet speelde. Ook was hij onder andere als kerkbestuurslid actief in de Joodse gemeente. Naast de familie Kats was het café van de familie Padding. Ze hadden goede contacten met elkaar. Op vrijdagavond deed vader Padding altijd het licht aan bij de familie Kats. Ze mochten dit niet zelf doen vanwege de Sabbath. Zoon Bram Padding begreep dat niet echt op jonge leeftijd en vroeg zich wel eens af waarom ze dat niet zelf konden doen. Als dank bakte Rebecca vaak een ‘kippentaartje’ voor de familie Padding; ze gebruikte hierin kippenvet in plaats van boter.&nbsp;

Lina SientjeGazan-Gotlieb

Lina Sientje
Gazan-Gotlieb