In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: moeder Aan: Hanneke Plaats: Wassenaar Datum: 1943-09-18 Onderwerp: bijna geen brieven aangekomen vanwege en verkeerd adres (baraknummer); moeder wil zoveel mogelijk horen, dus ook de blanke gedeelten van de briefkaart volschrijven; Betty is weg (doorgestuurd); krijgt Hanneke 2 keer in de week een pakketje? ‘Zit er alles in wat je nodig hebt?'; Hanneke mag alles vragen en schrijven; de toegestuurde koekjes zijn zelf gebakken; de pakjes zijn bedoeld om haar gezondheid op peil te houden; denk aan de hygiëne en voorkom kouvatten; Hanneke heeft nu een meester in haar klas die de sommen goed weet uit te leggen; ‘Wat leer je eigenlijk?’; ' Zijn er klassen?'; 'Waar ben je vier maal tegen ingeënt?' …; er zal Hanneke een boek worden toegestuurd…&nbsp;

Van: moeder Aan: Hanneke Plaats: Wassenaar Datum: 1943-09-18 Onderwerp: bijna geen brieven aangekomen vanwege en verkeerd adres (baraknummer); moeder wil zoveel mogelijk horen, dus ook de blanke gedeelten van de briefkaart volschrijven; Betty is weg (doorgestuurd); krijgt Hanneke 2 keer in de week een pakketje? ‘Zit er alles in wat je nodig hebt?'; Hanneke mag alles vragen en schrijven; de toegestuurde koekjes zijn zelf gebakken; de pakjes zijn bedoeld om haar gezondheid op peil te houden; denk aan de hygiëne en voorkom kouvatten; Hanneke heeft nu een meester in haar klas die de sommen goed weet uit te leggen; ‘Wat leer je eigenlijk?’; ' Zijn er klassen?'; 'Waar ben je vier maal tegen ingeënt?' …; er zal Hanneke een boek worden toegestuurd…&nbsp;

Brief van moeder aan haar dochter Hanneke

Foto's van een voetbalwedstrijd, groepsfoto’s en/of portretfoto’s met onder andere Fred Goldstein (en&nbsp; Hermann Wingens, Edith Seligman, Gertrud Wiesenthal, Klaus Mendelsohn, Peter Margules&nbsp; Siegfried Sommerfeld). Fred Goldstein was keeper in een van de voetbaleltallen, monteur en chauffeur. Hij reed onder ander een busje op en neer tussen kamp Westerbork en Assen.&nbsp; &nbsp;

Foto's van een voetbalwedstrijd, groepsfoto’s en/of portretfoto’s met onder andere Fred Goldstein (en&nbsp; Hermann Wingens, Edith Seligman, Gertrud Wiesenthal, Klaus Mendelsohn, Peter Margules&nbsp; Siegfried Sommerfeld). Fred Goldstein was keeper in een van de voetbaleltallen, monteur en chauffeur. Hij reed onder ander een busje op en neer tussen kamp Westerbork en Assen.&nbsp; &nbsp;

Alfred Goldstein met medebewoners/kampgevangenen in kamp Westerbork

Van: Dr. Weiss, Konrad Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1934-12-17 Onderwerp: Bericht over de longen van Helene naar aanleiding van een foto.

Van: Dr. Weiss, Konrad Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1934-12-17 Onderwerp: Bericht over de longen van Helene naar aanleiding van een foto.

Bericht van Dr. Konrad Weiss aan Helene Büks naar aanleiding van een foto van haar longen

Kampleiding Kampleiding Kamp Westerbork, jaartal onbekend Aantal SS-ers: de kampleiding en Grüne Polizei (transportbegeleiding) bij een vertrekkend transport. Op de achtergrond een barak (barak 100) . &nbsp;

Kampleiding Kampleiding Kamp Westerbork, jaartal onbekend Aantal SS-ers: de kampleiding en Grüne Polizei (transportbegeleiding) bij een vertrekkend transport. Op de achtergrond een barak (barak 100) . &nbsp;

De SS, de kampcommandant en Grüne Polizei bij een vertrekkend transport

Van: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Utrecht&nbsp; Datum: 1939-04-14&nbsp; Onderwerp: in gebruik geven van heidegrond en boerderij.&nbsp;

Van: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Utrecht&nbsp; Datum: 1939-04-14&nbsp; Onderwerp: in gebruik geven van heidegrond en boerderij.&nbsp;

Brief van de directeur van Staatbosbeheer aan de houtvester Assen

Overzicht levensmiddelen voorraad Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-02 Notitie gemaakt door Cohen, J.

Overzicht levensmiddelen voorraad Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-02 Notitie gemaakt door Cohen, J.

Notitie overzicht levensmiddelen voorraad in Interneringskamp Westerbork door J. Cohen

Lagerbefehl No. 87 Datum: 1944-08-10 Spertijd; strafgevallen

Lagerbefehl No. 87 Datum: 1944-08-10 Spertijd; strafgevallen

Lagerbefehl No. 87

Van: Jewish Agency Jerusalem Aan: Snoek, Hermine Plaats: Palestina Datum: 1944-06-07 Onderwerp: registratie op de Palestinalijst

Van: Jewish Agency Jerusalem Aan: Snoek, Hermine Plaats: Palestina Datum: 1944-06-07 Onderwerp: registratie op de Palestinalijst

Brief van Jewish Agency Jerusalem aan Hermine Snoek

Van: Joodsche Raad voor Amsterdam Aan: de Leeuw, Bernard (zoon) Plaats: Amsterdam Datum: 1944-01-20 Onderwerp: plaatsing op de Weinreblijst van Schoontje de Leeuw-Polak.

Van: Joodsche Raad voor Amsterdam Aan: de Leeuw, Bernard (zoon) Plaats: Amsterdam Datum: 1944-01-20 Onderwerp: plaatsing op de Weinreblijst van Schoontje de Leeuw-Polak.

Brief van de Joodsche Raad voor Amsterdam, afdeling Expositur aan de familie de Leeuw

Van: Cohen, D.&nbsp; Aan: Bakker, W.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1939-07-16&nbsp; Onderwerp: uitnodiging bijeenkomst comité voor bijzondere Joodsche belangen betreffende mogelijkheid van onderricht in zuivelbereiding, tuinbouw en landbouw in het Vluchtelingenkamp.

Van: Cohen, D.&nbsp; Aan: Bakker, W.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1939-07-16&nbsp; Onderwerp: uitnodiging bijeenkomst comité voor bijzondere Joodsche belangen betreffende mogelijkheid van onderricht in zuivelbereiding, tuinbouw en landbouw in het Vluchtelingenkamp.

Brief van D. Cohen aan W. Bakker vanuit Amsterdam over het Centraal Vluchtelingenkamp

Zijaanzicht van de voormalige Centrale Keuken Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1965-1970 In woonoord Schattenberg diende deze barak naast die van Centrale Keuken onder andere als winkelcentrum en kerk.

Zijaanzicht van de voormalige Centrale Keuken Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1965-1970 In woonoord Schattenberg diende deze barak naast die van Centrale Keuken onder andere als winkelcentrum en kerk.

Foto van de centrale weg en de voormalige Centrale Keuken in woonoord Schattenberg

Sonder-Ausweis&nbsp; Zeldenrust, Henry, 9-5-09, B21, ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten. Gültig bis auf Weiteres

Sonder-Ausweis&nbsp; Zeldenrust, Henry, 9-5-09, B21, ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten. Gültig bis auf Weiteres

Sonderausweis van Henry Zeldenrust

Van: Burgemeester en Wethouders Westerbork Aan: Houtvester Assen Plaats: Westerbork Datum: 1946-08-10 Onderwerp: Hinderwetvergunning voor oprichting van een elektrisch gedreven benzinepomp in het kamp. Onduidelijkheid over de locatie.

Van: Burgemeester en Wethouders Westerbork Aan: Houtvester Assen Plaats: Westerbork Datum: 1946-08-10 Onderwerp: Hinderwetvergunning voor oprichting van een elektrisch gedreven benzinepomp in het kamp. Onduidelijkheid over de locatie.

Brief van B&W van de gemeente Westerbork aan Houtvester Assen

Programma Programma van een Kammermusikabend, juli 1944 Gruppe Musik - Lager Westerbork Met Erna Eisner, Ida Simons-Rosenheimer, Maurice Cantor en Sam Tromp.

Programma Programma van een Kammermusikabend, juli 1944 Gruppe Musik - Lager Westerbork Met Erna Eisner, Ida Simons-Rosenheimer, Maurice Cantor en Sam Tromp.

Programma van een Kammermusikabend

Lagerbefehl No. 20&nbsp; Datum: 1943-03-27&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: over voor Victor Herskovics; Het in het bezit hebben en ontvangen van geld; Lichtsterkte van zaklantaarns

Lagerbefehl No. 20&nbsp; Datum: 1943-03-27&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: over voor Victor Herskovics; Het in het bezit hebben en ontvangen van geld; Lichtsterkte van zaklantaarns

Lagerbefehl No. 20

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 348 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van der Horst, Joseph Hartog geb. 29-08-42 overleden te Westerbork op&nbsp; 07-06-1943 op 07-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 348 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van der Horst, Joseph Hartog geb. 29-08-42 overleden te Westerbork op&nbsp; 07-06-1943 op 07-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Joseph Hartog van der Horst

Van: Boswachter&nbsp; Aan: Houtvester Assen Plaats: Hooghalen Datum: 1949-11-16 Onderwerp: afvoer afvalwater en onderhoud afvoerlijnen.

Van: Boswachter&nbsp; Aan: Houtvester Assen Plaats: Hooghalen Datum: 1949-11-16 Onderwerp: afvoer afvalwater en onderhoud afvoerlijnen.

Brief van de boswachter aan Houtvester Assen

Kurzfristige Reisegenehmigung Voor: Kruimink-van Dam, Saartje Afgegeven: 1942-11-19 Bestemd voor een reis naar Rotterdam Met handtekening (stempel) Aus der Funten

Kurzfristige Reisegenehmigung Voor: Kruimink-van Dam, Saartje Afgegeven: 1942-11-19 Bestemd voor een reis naar Rotterdam Met handtekening (stempel) Aus der Funten

Reisvergunning voor Saartje Kruimink-van Dam

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth (via haar vader) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-26 Onderwerp: op de zaal van Lotte ligt de bekende beeldhouwer Wertheim; heb de bruine schoenen weer aan, die open schoen waren vermoeiend; nog steeds geen bericht; vader is over drie dagen jarig, hij denkt er zelf niet aan; eten kan hem niet schelen; hij kraait wel elke ochtend van plezier als Lotte bij hem is; ze kan hem goed verzorgen, hij is lief en de grappenmaker van de zaal; hij was vroeger zo'n zuurpruim; moeder gaat niet hard voorruit, ze is erg nerveus…

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth (via haar vader) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-26 Onderwerp: op de zaal van Lotte ligt de bekende beeldhouwer Wertheim; heb de bruine schoenen weer aan, die open schoen waren vermoeiend; nog steeds geen bericht; vader is over drie dagen jarig, hij denkt er zelf niet aan; eten kan hem niet schelen; hij kraait wel elke ochtend van plezier als Lotte bij hem is; ze kan hem goed verzorgen, hij is lief en de grappenmaker van de zaal; hij was vroeger zo'n zuurpruim; moeder gaat niet hard voorruit, ze is erg nerveus…

Brief van Lotte Ruth Feldman-Kan (via haar vader) aan haar echtgenoot vanuit kamp Westerbork

Kampgeld Theresienstadt 20 Kronen Datum: 1944-1945

Kampgeld Theresienstadt 20 Kronen Datum: 1944-1945

Kampgeld Theresienstadt ter waarde van 20 kronen

Binnenhalen van de oogst.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944

Binnenhalen van de oogst.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944

Binnenhalen van de oogst op het land bij kamp Westerbork

Lagerbefehl No. 40 Datum: 1943-07-14 Verzorging van de jeugd Blz.: 2

Lagerbefehl No. 40 Datum: 1943-07-14 Verzorging van de jeugd Blz.: 2

Lagerbefehl No. 40

Identiteitskaartje (Displaced Persons Index Card) van Johanna Cato Hedeman-Dormits in verband met haar repatriëring naar Nederland, verstrekt door de geallieerde autoriteiten, 1945.

Displaced Persons Index Card van Johanna Cato Hedeman-Dormits

Maurits (Mau) Bernhard Henri Aussen werd geboren op 19 Mei 1902 te Amsterdam. Hij was de jongste zoon van het gezin met 6 kinderen. Na het overlijden van zijn vader kon zijn moeder het gezin niet meer geheel onderhouden, zodat hij gedeeltelijk in een weeshuis opgroeide. Hij bleek een goede leerling en deed met zeer goed gevolg eindexamen op de HBS. Daarna richtte hij een importzaak op in de papierbranche, waarvoor hij ook naar het buitenland reisde.&nbsp; Hij trouwde op 22 september 1937 met Johanna Mok, eveneens Amsterdamse en geboren op 26 Juni 1903. Jo Mok was (directie-)secretaresse bij de vakbond NVV. Zij verhuisden naar Waalstraat 37, in Amsterdam. Mau en Jo kregen twee kinderen, geboren in 1938 en 1940. Vanwege deze laatste zwangerschap had de familie Aussen het vertrek per boot naar Amerika uitgesteld, waarvoor ze reeds de plaatsen geregeld had. Helaas heeft de Duitse inval vervolgens de emigratie verhinderd. In 1942 besloten Mau en Jo dat onderduiken noodzakelijk was. Zij bleven in onderduik in Amsterdam. De twee kinderen gingen eerst gezamenlijk in de provincie in onderduik, maar na enige tijd werden ze van elkaar gescheiden ondergebracht op adressen in Limburg.&nbsp; Mau en Jo werden in Amsterdam op hun onderduikadres opgepakt en direct naar Westerbork gebracht. Daar kwamen ze aan op 29 juni 1943 en werden van daaruit direct doorgestuurd. Zij zijn omgekomen in Sobibor op 2 Juli 1943. De kinderen hebben hun onderduik wel goed volbracht en zijn vervolgens als weeskinderen opgevangen door de zusters van hun moeder, Esther Goedhart-Mok en Sophia Mok.&nbsp;

VeraSanders

Vera
Sanders