In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Molukse woonoorden

Woonoord Carel Coenraadpolder

Woonoord Ybenheer

Woonoord Lunetten

Woonoord Mantinge

Woonoord Stuifzand

Woonoord Geesbrug

Woonoord Pietersberg

Woonoord Oranje

Woonoord Donsel

Woonoord Berkenoord

Woonoord Vosseveld

Woonoord Conrad

Woonoord de Fledders

Woonoord Vossenbosch

Woonoord Lage Mierde

Bericht van ontvangst, administratie der Nederlandsche Posterijen&nbsp; Van: Assman, H.J.C. Aan: Boas-Prins, S.&nbsp; Plaats: Leeuwarden

Bericht van ontvangst, administratie der Nederlandsche Posterijen&nbsp; Van: Assman, H.J.C. Aan: Boas-Prins, S.&nbsp; Plaats: Leeuwarden

Ontvangstbewijs in verband met toesturen van post naar kamp Westerbork

Van: Boas-Prins, S. Aan: Familie Spier Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: schrijfster bedankt voor het pakje voor Esthertje. De hele barak is verliefd op haar blauwe jurkje.&nbsp;

Van: Boas-Prins, S. Aan: Familie Spier Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: schrijfster bedankt voor het pakje voor Esthertje. De hele barak is verliefd op haar blauwe jurkje.&nbsp;

Brief van S. Boas-Prins aan de familie Spier vanuit kamp Westerbork

Van: Familie Spier Aan: Boas-Prins, S. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-06 Onderwerp: de schrijver heeft een Esbit-stelletje en een manteltje en muts voor Esthertje opgestuurd.&nbsp;

Van: Familie Spier Aan: Boas-Prins, S. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-06 Onderwerp: de schrijver heeft een Esbit-stelletje en een manteltje en muts voor Esthertje opgestuurd.&nbsp;

Brief van de familie Spier aan S. Boas-Prins vanuit Amsterdam

Van: Groen, Hetty Aan: Boas, Salomon, Boas-Prins, Seraphine en Boas, Esther Plaats: Amsterdam Datum: 1943 Onderwerp: Hetty is blij te hebben vernomen dat de familie Boas nu in Barneveld is. Ze gaat door met pakjes sturen. Moeder ligt nog steeds in het ziekenhuis (Centraal Israëlietische Ziekenverpleging te Amsterdam). Het wonen aan de Hofmeyerstraat vindt Hetty niet erg.&nbsp;

Van: Groen, Hetty Aan: Boas, Salomon, Boas-Prins, Seraphine en Boas, Esther Plaats: Amsterdam Datum: 1943 Onderwerp: Hetty is blij te hebben vernomen dat de familie Boas nu in Barneveld is. Ze gaat door met pakjes sturen. Moeder ligt nog steeds in het ziekenhuis (Centraal Israëlietische Ziekenverpleging te Amsterdam). Het wonen aan de Hofmeyerstraat vindt Hetty niet erg.&nbsp;

Brief, Enveloppe van Hetty Groen aan de familie Boas vanuit Amsterdam

Van:&nbsp;Boas, S. Aan: Familie Spier Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-24 Onderwerp: Met de gezondheid van Esthertje gaat het goed. Ze vermaakt alle barakgenoten met haar vleierijen. Vanwege haar oorontsteking wordt ze geregeld gecontroleerd. De familie Spier wordt bedankt voor het toegezegde pakje, maar het wachten is op nieuwe pakketzegels, zodat het pakje opgestuurd kan worden. Er is een extra schrijfvel aan de brief gehecht.

Van:&nbsp;Boas, S. Aan: Familie Spier Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-24 Onderwerp: Met de gezondheid van Esthertje gaat het goed. Ze vermaakt alle barakgenoten met haar vleierijen. Vanwege haar oorontsteking wordt ze geregeld gecontroleerd. De familie Spier wordt bedankt voor het toegezegde pakje, maar het wachten is op nieuwe pakketzegels, zodat het pakje opgestuurd kan worden. Er is een extra schrijfvel aan de brief gehecht.

Brief van Salomon Boas aan de familie Spier vanuit kamp Westerbork

Bewijs dat Seraphine Boas-Prins werkkleding (1 beige gewaad en 1 wit schort) uit het magazijn van het kampziekenhuis in gebruik heeft.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944

Bewijs dat Seraphine Boas-Prins werkkleding (1 beige gewaad en 1 wit schort) uit het magazijn van het kampziekenhuis in gebruik heeft.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944

Bewijs dat Seraphine Boas-Prins werkleding uit het magazijn van het kampziekenhuis in gebruik heeft.

Nathan Frederik Israël was tijdens de oorlog voor de CPN betrokken bij de Raad van Verzet (RVV). Op 15 augustus 1944 werd hij gearresteerd op zijn onderduikadres, waarbij hij werd neergeschoten.&nbsp;

Van: Fam. Spier Aan: Boas-Prins, S. Plaats: Leeuwarden Datum: maart 1944 Onderwerp: de schrijver wil graag jurkjes maken voor Esthertje en vraagt om haar maat.&nbsp;

Van: Fam. Spier Aan: Boas-Prins, S. Plaats: Leeuwarden Datum: maart 1944 Onderwerp: de schrijver wil graag jurkjes maken voor Esthertje en vraagt om haar maat.&nbsp;

Brief van de familie Spier aan S. Boas-Prins vanuit Leeuwarden

Bescheinigung (Verklaring) Van: Verwaltung barak 35 Gericht aan: Boas-Prins, Seraphine Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-08 Onderwerp: is tewerk gesteld in Kinderhort (crêche)

Bescheinigung (Verklaring) Van: Verwaltung barak 35 Gericht aan: Boas-Prins, Seraphine Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08-08 Onderwerp: is tewerk gesteld in Kinderhort (crêche)

Verklaring dat S. Boas-Prins te werk is gesteld in de Kinderhort (crèche)

Oproep&nbsp; Van: Buro Lagerkommandantur Aan: Boas-Prins, Seraphine&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-20 Onderwerp: verzoek om zich op 1943-08-20 te melden bij de Lagerkommandantur.

Oproep&nbsp; Van: Buro Lagerkommandantur Aan: Boas-Prins, Seraphine&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-20 Onderwerp: verzoek om zich op 1943-08-20 te melden bij de Lagerkommandantur.

Oproep aan Seraphine Boas-Prins zich te melden bij de Lagerkommandantur in kamp Westerbork

Plattegrond Kamp Westerbork Met legenda, ingekleurd met potlood en voorzien van aanvullingen en aanwijzingen.

Plattegrond Kamp Westerbork Met legenda, ingekleurd met potlood en voorzien van aanvullingen en aanwijzingen.

Plattegrond Kamp Westerbork

Van: Reinds,&nbsp;G.&nbsp; Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-08-20 Onderwerp: Plattegrond kamp Wezep. Achterop met potlood geschreven tekst met de namen: H. Reinds 9244/72 en G. Reinds 7697/13.

Van: Reinds,&nbsp;G.&nbsp; Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-08-20 Onderwerp: Plattegrond kamp Wezep. Achterop met potlood geschreven tekst met de namen: H. Reinds 9244/72 en G. Reinds 7697/13.

Plattegrond van kamp Wezep

Gebouwen kamp Westerbork

Verbouwen gebouwen kamp Westerbork

Verbouwen interieur gebouwen kamp Westerbork

Verbouwen exterieur gebouwen kamp Westerbork

Van: het Nederlandse Rode Kruis, Informatiebureau&nbsp; Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-08-26 Onderwerp: gegevens over Esther de Levie (1941-1942).

Van: het Nederlandse Rode Kruis, Informatiebureau&nbsp; Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-08-26 Onderwerp: gegevens over Esther de Levie (1941-1942).

Lucasde Vries

Lucas
de Vries