In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Schroot, Willem Onderwerp: meidagen; anti Joodse maatregelen; oorlogsschade; razzia' s; verblijf in kamp Westerbork; gedoopte Joden; spelen in het kamp; barakleven; woonwagens; luchtaanval; moeder was werkzaam in het Heidelager als schoonmaakster; de kampcommandant; vertrekkende transporten; deportatie naar Theresienstadt; verblijf in Theresienstadt; met vriendje Ben Valk op zoek naar kolen en voedsel; werken in het kamp, moeder bij de Mica en vader was straatveger; kinderleven; onderwijs; opschoning van het kamp voor een bezoek van het Rode Kruis; doosjes met as van gecremeerde gevangenen; Kinderheim; bevrijding door het Rode leger….; repatriëring; terugkeer in Nederland; het leven na de oorlog. &nbsp;

Van: Schroot, Willem Onderwerp: meidagen; anti Joodse maatregelen; oorlogsschade; razzia' s; verblijf in kamp Westerbork; gedoopte Joden; spelen in het kamp; barakleven; woonwagens; luchtaanval; moeder was werkzaam in het Heidelager als schoonmaakster; de kampcommandant; vertrekkende transporten; deportatie naar Theresienstadt; verblijf in Theresienstadt; met vriendje Ben Valk op zoek naar kolen en voedsel; werken in het kamp, moeder bij de Mica en vader was straatveger; kinderleven; onderwijs; opschoning van het kamp voor een bezoek van het Rode Kruis; doosjes met as van gecremeerde gevangenen; Kinderheim; bevrijding door het Rode leger….; repatriëring; terugkeer in Nederland; het leven na de oorlog. &nbsp;

Verslag van Willem Schroot over de oorlog en zijn verblijf in kamp Westerbork en Theresienstadt

Over de geschiedenis van Kamp Westerbork Gemaakt in opdracht van Van As, kort voor de bevrijding van het kamp.&nbsp; Datum: 1945-04-01

Over de geschiedenis van Kamp Westerbork Gemaakt in opdracht van Van As, kort voor de bevrijding van het kamp.&nbsp; Datum: 1945-04-01

Verslag over de geschiedenis van kamp Westerbork

Verslag van Hermann Schliesser over zijn verblijf in kamp Westerbork van vijf jaar. Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp/kamp Datum: 1940-1945 Onderwerp: vlucht naar Nederland; Beneden Heyplaat, Rotterdam; Zeeburgerdijk; vrijwillig gemeld voor kamp Westerbork, in de hoop onder betere omstandigheden te kunnen wonen met zijn gezin; veel grond- en ontginningswerk en het aanleggen van wegen…; aanvraag voor emigratie naar Amerika, een poging op 10 mei; arrestatie; evacuatie van moeder en zoon uit Westerbork; kelner bij de marechaussee in kamp Westerbork, daardoor beter eten; kamcommandanten; kamporganisatie; Hermann krijgt de leiding over de werkplaatsen; van alles wordt er geproduceerd van vliegenmeppers tot broeken voor de Wehrmacht; honderden mensen daardoor vrijgesteld van transport; quarantaine; drie maanden geen transporten door het uitbreken van kinderverlamming; uitwisseling Hascharah-jongeren; Grüne Polizei; bestemming van transporten, Auschwitz, onbekend wat hier gebeurde; sterilisatie; overlijden; dolle Dinsdag; &nbsp;ontvluchtingen en represailles; liquidatie van het kamp; &nbsp;vrouwelijke politieke gevangenen; bevrijding kamp Westerbork; Van As; wat de Canadezen van het kamp wisten…; arrestatie sleutelfiguren kamporganisatie, verhoor in Utrecht…; komst NSB'ers.

Verslag van Hermann Schliesser over zijn verblijf in kamp Westerbork van vijf jaar. Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp/kamp Datum: 1940-1945 Onderwerp: vlucht naar Nederland; Beneden Heyplaat, Rotterdam; Zeeburgerdijk; vrijwillig gemeld voor kamp Westerbork, in de hoop onder betere omstandigheden te kunnen wonen met zijn gezin; veel grond- en ontginningswerk en het aanleggen van wegen…; aanvraag voor emigratie naar Amerika, een poging op 10 mei; arrestatie; evacuatie van moeder en zoon uit Westerbork; kelner bij de marechaussee in kamp Westerbork, daardoor beter eten; kamcommandanten; kamporganisatie; Hermann krijgt de leiding over de werkplaatsen; van alles wordt er geproduceerd van vliegenmeppers tot broeken voor de Wehrmacht; honderden mensen daardoor vrijgesteld van transport; quarantaine; drie maanden geen transporten door het uitbreken van kinderverlamming; uitwisseling Hascharah-jongeren; Grüne Polizei; bestemming van transporten, Auschwitz, onbekend wat hier gebeurde; sterilisatie; overlijden; dolle Dinsdag; &nbsp;ontvluchtingen en represailles; liquidatie van het kamp; &nbsp;vrouwelijke politieke gevangenen; bevrijding kamp Westerbork; Van As; wat de Canadezen van het kamp wisten…; arrestatie sleutelfiguren kamporganisatie, verhoor in Utrecht…; komst NSB'ers.

Verslag van Hermann Schliesser over zijn verblijf in kamp Westerbork van vijf jaar

Persoonlijk verslag van Hans Simon Muller (1930) Datum: 1945-09-13 De kern van het verslag speelt zich af tussen 3 november 1943 en begin februari 1944. Het verslag begint op 3 november 1943 (de dag dat Hans werd opgepakt). Hij gaat uitvoerig in op verschillende aspecten als: het oppakken in Amsterdam, de schouwburg, transport naar kamp Westerbork, aankomst en registratie, Joodse Ordedienst, Strafgevangenen, &nbsp;sanitair, ziekenzorg, brancards, de barak (inrichting) en de stapelbedden (ijzeren banden en stromatrassen), overvolle barakken van wege het vrij moeten maken van barrakken voor industriedoeleinden, familiebarakken, Alte kampinsassen, het ontvangen van postpakketten, voedselvoorziening in het kamp, het werken in het ziekenhuis, timmerwerkplaats en de aardappelschilkeuken, de kampleiding, SS (van Dam en van Eck), samenstelling transportlijsten, Palestinacertificaten en andere vrijstellingen'… Op 11 februari 1944 werd hij doorgestuurd naar Bergen-Belsen.

Persoonlijk verslag van Hans Simon Muller (1930) Datum: 1945-09-13 De kern van het verslag speelt zich af tussen 3 november 1943 en begin februari 1944. Het verslag begint op 3 november 1943 (de dag dat Hans werd opgepakt). Hij gaat uitvoerig in op verschillende aspecten als: het oppakken in Amsterdam, de schouwburg, transport naar kamp Westerbork, aankomst en registratie, Joodse Ordedienst, Strafgevangenen, &nbsp;sanitair, ziekenzorg, brancards, de barak (inrichting) en de stapelbedden (ijzeren banden en stromatrassen), overvolle barakken van wege het vrij moeten maken van barrakken voor industriedoeleinden, familiebarakken, Alte kampinsassen, het ontvangen van postpakketten, voedselvoorziening in het kamp, het werken in het ziekenhuis, timmerwerkplaats en de aardappelschilkeuken, de kampleiding, SS (van Dam en van Eck), samenstelling transportlijsten, Palestinacertificaten en andere vrijstellingen'… Op 11 februari 1944 werd hij doorgestuurd naar Bergen-Belsen.

Verslag van Hans Simon Muller over o.a. zijn verblijf in kamp Westerbork

Plaatsen in kamp Westerbork

Heidelager

Omstanders kamp Westerbork

Bezoeken kamp Westerbork

Particulier bezoek kamp Westerbork

Zakelijke bezoek kamp Westerbork

Vrijstellingen van deportatie vanuit kamp Westerbork

Gedoopte Joden vrijstelling kamp Westerbork

Specifieke groepen kampbewoners

Portugese Joden kamp Westerbork

Groene stempel

Frontkämpfer Sperre kamp Westerbork

Kampbewoners Westerbork naar sekse en leeftijd

Jongeren kamp Westerbork(15-21 jaar)

Kampleven Westerbork

Hygiënische omstandigheden kamp Westerbork

Barneveld Joden kamp Westerbork

Vrij personeel kamp Westerbork

Visitatie kamp Westerbork

Lippmann, Rosenthal & Co. kamp Westerbork

Stammliste in kamp Westerbork

Barak 60

Gezondheidszorg kamp Westerbork

Besmettelijke ziekten kamp Westerbork

Polio epidemie kamp Westerbork

Ziekenhuisbarakken

Polikiniek

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Palästina

Verzamelplaatsen voor deportatie naar kamp Westerbork

Gevangenissen

Huis van bewaring Assen

Gevangenis Weteringenschans

Huis van bewaring Doetinchem

Huis van bewaring Zwolle

Scholtenshuis

Huis van bewaring Groningen

Huis van bewaring Meppel

Gevangenis Amstelveenseweg

Huis van bewaring Haagse Veer

Huis van bewaring Arnhem

Huis van bewaring Veenhuizen

Oranjehotel

Collaboratie

Landwacht

Nationale Jeugdstorm

Palestina Pioniers kamp Westerbork

Industriebarakken kamp Westerbork

Spinnerij kamp Westerbork

Garnalenpellerij kamp Westerbork

Bonenpellerij kamp Westerbork

Zooltjes, tassen en handschoenenfabriek kamp Westerbork

Matrassenfabriek kamp Westerbork

Vliegtuigsloperij kamp Westerbork

Zilverpapierindustrie kamp Westerbork

Batterijensloperij kamp Westerbork

Hertzbergerconfectiefabriek kamp Westerbork

Patentruitenfabriek kamp Westerbork

Linoleumfabriek kamp Westerbork

Metaalsloperij kamp Westerbork

Mutsenmakerij kamp Westerbork

Afvalsortering kamp Westerbork

Chemisch laboratorium kamp Westerbork

Meubelmakerij kamp Westerbork

Kabelsloperij kamp Westerbork

Borstelmakerij kamp Westerbork

Lompensortering kamp Westerbork

Apparatensloperij kamp Westerbork

Foliënsortering kamp Westerbork

Gebeurtenissen kamp Westerbork

Sterilisatie-actie kamp Westerbork

Strafgevangenen kamp Westerbork

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transporten naar Bergen-Belsen

Deportatie naar kamp Westerbork

Aankomst in kamp Westerbork

Reisverloop naar kamp Westerbork

Wijze van deportatie naar kamp Westerbork

Transportbegeleiding naar kamp Westerbork

Werkplaatsen kamp Westerbork

Timmerwerkplaats

Ontvluchtingen kamp Westerbork

Vluchtelingenkampen

Vluchtelingenkamp Sluis

Vluchtelingenkamp Zeeburgerdijk

Quarantainestation Heyplaat

Lloyd Hotel

Vluchtelingenkamp Reuver

Vluchtelingenkamp Ermelo

Vluchtelingenkamp Hoek van Holland

Dommelhuis

Vluchtelingenkamp Hellevoetsluis

Villa Holland-Amerikalijn

Gebeurtenissen en groepen buiten kamp Westerbork

Oostfrontstrijders

Naziconcentratiekampen

Kamp Vught

Verlof kamp Westerbork

Kamp Amersfoort

Alte Lagerinsassen

Kamporganisatie kamp Westerbork

Anti-Joodse maatregelen

Anti-Joodse propaganda

Abraham DaniëlSijes

Abraham Daniël
Sijes