In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Oorlogsbelevenissen van Augusta Nathan-Cohn, 1946-01 In 1933 vlucht Augusta met haar gezin naar Spanje. De burgeroorlog dwingt hun tot een verdere vlucht naar België en Nederland. Augusta blijft in een ziekenhuis achter als haar gezin in november 1942 naar Westerbork wordt gestuurd. Augusta volgt in februari 1943. Het gezin slaagt erin tot september 1943 in Westerbork te blijven. Augusta moet met haar man en jongste zoon op transport. Haar oudste zoon mag in het ziekenhuis van het kamp achterblijven en slaagt erin tot de bevrijding in kamp Westerbork te blijven. In Auschwitz wordt Augusta geselecteerd in tegenstelling tot haar man en zoon. Ze vangt nog een glimp van hun op en zal ze voor het laatst zien. Voor Augusta volgt een lange weg van overleven.&nbsp;

Oorlogsbelevenissen van Augusta Nathan-Cohn, 1946-01 In 1933 vlucht Augusta met haar gezin naar Spanje. De burgeroorlog dwingt hun tot een verdere vlucht naar België en Nederland. Augusta blijft in een ziekenhuis achter als haar gezin in november 1942 naar Westerbork wordt gestuurd. Augusta volgt in februari 1943. Het gezin slaagt erin tot september 1943 in Westerbork te blijven. Augusta moet met haar man en jongste zoon op transport. Haar oudste zoon mag in het ziekenhuis van het kamp achterblijven en slaagt erin tot de bevrijding in kamp Westerbork te blijven. In Auschwitz wordt Augusta geselecteerd in tegenstelling tot haar man en zoon. Ze vangt nog een glimp van hun op en zal ze voor het laatst zien. Voor Augusta volgt een lange weg van overleven.&nbsp;

Verslag van Augusta Nathan-Cohn over haar vlucht uit Duitsland en het overleven van verschillende kampen

Onderduikplaatsen

Onderduikboerderij van Cornelis Flokstra

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 360 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Hofman, Naatje geb. 12-11-41 overleden te Westerbork op 12-06-1943 op 15-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 360 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Hofman, Naatje geb. 12-11-41 overleden te Westerbork op 12-06-1943 op 15-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Naatje Hofman

Van: Inspectie der Repatriëring Amsterdam Aan: Roet-Scheffer, Elisabeth Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-29 Onderwerp: repatriëring

Van: Inspectie der Repatriëring Amsterdam Aan: Roet-Scheffer, Elisabeth Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-29 Onderwerp: repatriëring

Aanmeldingskaart voor gerepatrieerden van Elisabeth Roet-Scheffer

Collage van aquarel met foto als onderdeel van het album ‘Spielzeugfabrik’ Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944&nbsp; Een locomotief met wagon en daarvoor twee (speelgoed) biggetjes.&nbsp; De foto's zijn gemaakt door Werner Rudolf Brelauer en Karl Jordan, de tekeningen door Leo Kok.

Collage van aquarel met foto als onderdeel van het album ‘Spielzeugfabrik’ Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944&nbsp; Een locomotief met wagon en daarvoor twee (speelgoed) biggetjes.&nbsp; De foto's zijn gemaakt door Werner Rudolf Brelauer en Karl Jordan, de tekeningen door Leo Kok.

Foto van een detail van het album 'Spielzeugfabrik' met de machinist van de smalspoorlocomotief

Bernard Arie Cohen was onder meer koopman en grossier in luxe papierwaren van beroep. Tot november 1942 woonde hij in de Heerestraat 98a in Groningen.

Voedselvoorziening kamp Westerbork

Organiseren voedsel door gevangenen

Van: Velzen, van, Dhr. Aan: Velzen, van, Mevr. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 21 augustus ? Onderwerp: transport, sturen van kleding en levensmiddelen. Blz.: 3

Van: Velzen, van, Dhr. Aan: Velzen, van, Mevr. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 21 augustus ? Onderwerp: transport, sturen van kleding en levensmiddelen. Blz.: 3

Brief van Emanuel van Velzen aan zijn vrouw vanuit kamp Westerbork

Van: Tauber, Fritz Aan: een dominee in Echten Plaats: Echten (Friesland) Datum: 1945-04-21 Onderwerp: dankwoord van Fritz aan de dominee voor zijn preek.

Van: Tauber, Fritz Aan: een dominee in Echten Plaats: Echten (Friesland) Datum: 1945-04-21 Onderwerp: dankwoord van Fritz aan de dominee voor zijn preek.

Brief van Fritz Tauber aan de dominee in Echten (Friesland)

Sonder-Ausweis&nbsp; Frankenhuis, Levie, 4-7-02, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 2).&nbsp; Gültig bis: Auf Weiteres

Sonder-Ausweis&nbsp; Frankenhuis, Levie, 4-7-02, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 2).&nbsp; Gültig bis: Auf Weiteres

Sonderausweis van Levie Frankenhuis

Sport kamp Westerbork

Handbal kamp Westerbork

Frits Hillel van Hertzfeld was één van de mannen die in 1942 vanuit Neuengamme werd overgebracht naar de Landes Heil- und Pflegeanstalt Bernburg, in de buurt van Magdeburg, om daar te worden vergast. Deze psychiatrische inrichting, opgericht in 1875, was één van de drie klinieken waar sinds november 1940 experimenten werden uitgevoerd met zieken en invaliden. Gezocht werd naar methoden tot het effectief en efficiënt doden van mensen. Bernburg beschikte daarom over de eerste vaste gaskamer van het Duitse Rijk, waar in 1942 verder werd geëxperimenteerd in het kader van de ‘Sondernbehandlung 14f13’.&nbsp;Vanuit Neuengamme werden in april 1942 300 mannen geselecteerd en in de weken daarna per bus naar Bernburg vervoerd. Frits Hillel van Hertzfeld was één van de 45 Nederlanders in deze groep. In Bernburg werden ze in de opvolgende maanden in de gaskamer vermoord. Voor de mannen zijn fictieve overlijdensakten uitgeschreven, met als overlijdensplaats Neuengamme.&nbsp; &nbsp;

Briefkaart Van: Kwieser, H.&nbsp; Aan: Meijer, E. en Jong, de, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-18 Onderwerp: Henri is blij met het pakket na lang te hebben moeten wachten. Door de censuur duurt het lang voordat de post doorkomt en daarom stuurt Henri korte bedankberichten wanneer hij een pakket heeft ontvangen. Mary en Hetty zijn verhuisd naar een andere barak. Hetty gaat naar school.

Briefkaart Van: Kwieser, H.&nbsp; Aan: Meijer, E. en Jong, de, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-18 Onderwerp: Henri is blij met het pakket na lang te hebben moeten wachten. Door de censuur duurt het lang voordat de post doorkomt en daarom stuurt Henri korte bedankberichten wanneer hij een pakket heeft ontvangen. Mary en Hetty zijn verhuisd naar een andere barak. Hetty gaat naar school.

Briefkaart van H. Kwieser aan E. Meijer en H. de Jong vanuit kamp Westerbork

Van: Secr. Generaal Dep. Justitie&nbsp; Aan: Secr. Generaal Dep. Landbouw en Visserij&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1940-12-12&nbsp; Onderwerp: contracten betreffende gebruik van grond ten behoeve van Kamp Westerbork.

Van: Secr. Generaal Dep. Justitie&nbsp; Aan: Secr. Generaal Dep. Landbouw en Visserij&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1940-12-12&nbsp; Onderwerp: contracten betreffende gebruik van grond ten behoeve van Kamp Westerbork.

Brief van het Departement van Justitie aan het Departement Landbouw en Visserij

Van:&nbsp; Aan: Mie (Ras-Batavier)&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1943 Onderwerp: vraag om verschillende zaken te regelen ivm transport naar Westerbork.

Van:&nbsp; Aan: Mie (Ras-Batavier)&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1943 Onderwerp: vraag om verschillende zaken te regelen ivm transport naar Westerbork.

Brief aan Mie Ras-Batavier vanuit Amsterdam

Mededeling&nbsp; Van: Nederlands Volksherstel Aan: Jong-Cohen, de, E. Plaats: Amsterdam Onderwerp: Helena Cohen-Vogel is 1943-03-30 op transport uit Westerbork gegaan.&nbsp;

Mededeling&nbsp; Van: Nederlands Volksherstel Aan: Jong-Cohen, de, E. Plaats: Amsterdam Onderwerp: Helena Cohen-Vogel is 1943-03-30 op transport uit Westerbork gegaan.&nbsp;

Mededeling van het Nederlands Volksherstel dat Helena Cohen-Vogel op 30 maart 1943 op transport uit Westerbork is gegaan

Foto van Simon Isaac van Bergen

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 253 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Wolf, Helene geb. 08-02-62 overleden te Westerbork op 04-05-1943 op: 07-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 253 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Wolf, Helene geb. 08-02-62 overleden te Westerbork op 04-05-1943 op: 07-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Helene Wolf

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 23 januari 1943 - Auschwitz

Van: tante Mien (moeder) Aan: Hanneke Plaats: Amstelveen Datum: 1944-03 Onderwerp: suiker opgestuurd in januari, Hanneke heeft het niet gekregen; schrijven langs elkaar heen; ‘wie zijn de meisjes die je noemt? Vriendinnetjes, of het hele weeshuis, of je klas? waar is Liesje? heb je een aardige meester?'; een rol echt wc-papier en boeken deze week opgestuurd; begin de volgend keer met de brief van…ontvangen…

Van: tante Mien (moeder) Aan: Hanneke Plaats: Amstelveen Datum: 1944-03 Onderwerp: suiker opgestuurd in januari, Hanneke heeft het niet gekregen; schrijven langs elkaar heen; ‘wie zijn de meisjes die je noemt? Vriendinnetjes, of het hele weeshuis, of je klas? waar is Liesje? heb je een aardige meester?'; een rol echt wc-papier en boeken deze week opgestuurd; begin de volgend keer met de brief van…ontvangen…

Brief van moeder aan Hanneke

Van: Brilleslijper, Hartog Aan: beste vrienden Plaats: onderweg Datum: 1944-04-18 Onderweg: onderweg (vanuit &nbsp;de gevangenis) naar kamp Westerbork; het adres zal barak 67 worden; graag kleren en dekens van ieder apart toesturen…

Van: Brilleslijper, Hartog Aan: beste vrienden Plaats: onderweg Datum: 1944-04-18 Onderweg: onderweg (vanuit &nbsp;de gevangenis) naar kamp Westerbork; het adres zal barak 67 worden; graag kleren en dekens van ieder apart toesturen…

Brief van Hartog Brilleslijper aan zijn vrienden onderweg naar kamp Westerbork

Van: Palache-Rosenberg, Liesje Aan: lieve allemaal Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-17 Onderwerp: met Jules gaat het gelukkig beter, heel anders dan afgelopen weekend; Dr. Meyer was tevreden over Jules; er is nog wel verhoging, de wond geneest goed; als Jules op mag staan heeft Lies geen kleren voor hem; over Henny en Mamma en ook het verdriet bij Siegfried dat de vrijstelling net te laat kwam; Lies kon er niet bij zijn, op straat, tot het transport was vertrokken; er wordt beweerd dat de trein naar Riga is gegaan; Lies heeft de afgelopen dagen veel pakjes en brieven ontvangen; het is jammer dat Jules zo weinig trek heeft en dat het voedsel hen niet smaakt; voor Lies is er weinig tijd om te piekeren, na een lange werkdag en het bezoekuur van 19-20 uur; wasgoed is binnengekomen, in het kamp is het erg primitief en strijken is niet mogelijk; Lies werd op haar vrije dag met nog 9 dames opgeroepen om goederen te sorteren. Het zal enige weken duren…

Van: Palache-Rosenberg, Liesje Aan: lieve allemaal Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-17 Onderwerp: met Jules gaat het gelukkig beter, heel anders dan afgelopen weekend; Dr. Meyer was tevreden over Jules; er is nog wel verhoging, de wond geneest goed; als Jules op mag staan heeft Lies geen kleren voor hem; over Henny en Mamma en ook het verdriet bij Siegfried dat de vrijstelling net te laat kwam; Lies kon er niet bij zijn, op straat, tot het transport was vertrokken; er wordt beweerd dat de trein naar Riga is gegaan; Lies heeft de afgelopen dagen veel pakjes en brieven ontvangen; het is jammer dat Jules zo weinig trek heeft en dat het voedsel hen niet smaakt; voor Lies is er weinig tijd om te piekeren, na een lange werkdag en het bezoekuur van 19-20 uur; wasgoed is binnengekomen, in het kamp is het erg primitief en strijken is niet mogelijk; Lies werd op haar vrije dag met nog 9 dames opgeroepen om goederen te sorteren. Het zal enige weken duren…

Brief van Lies aan lieve allemaal vanuit kamp Westerbork

Van: Blits-Lam, Sonja Aan: Veer, familie Plaats: P.I.Z., Amsterdam Datum: 1942-03-08 Onderwerp: komt weer thuis uit het ziekenhuis. Ze was erg ziek…

Van: Blits-Lam, Sonja Aan: Veer, familie Plaats: P.I.Z., Amsterdam Datum: 1942-03-08 Onderwerp: komt weer thuis uit het ziekenhuis. Ze was erg ziek…

Brief van Sonja Blits-Lam aan de familie Veer vanuit Amsterdam

Manuscript van Walter Kauffmann met de titel 'Das Paradis von Hay Lane'&nbsp; Onderwerp: vakantie herinneringen van een voormalige upper-class groep in een oud slot. Het moraal is: 'wie het kleine niet eert is het grote niet weert'&nbsp;

Manuscript van Walter Kauffmann met de titel 'Das Paradis von Hay Lane'&nbsp; Onderwerp: vakantie herinneringen van een voormalige upper-class groep in een oud slot. Het moraal is: 'wie het kleine niet eert is het grote niet weert'&nbsp;

Manuscript van Walter Kauffmann met de titel 'Das Paradis von Hay Lane'

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 25-05-1943 Nr. 308 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Van Sister, Judith geb. overleden te Westerbork op 20-05-1943 op: 21-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 25-05-1943 Nr. 308 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Van Sister, Judith geb. overleden te Westerbork op 20-05-1943 op: 21-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Judith van Sister

Van: Deutschen Wehrmacht Aan: Vries, de Plaats: Datum: 1945-03-30

Van: Deutschen Wehrmacht Aan: Vries, de Plaats: Datum: 1945-03-30

Kaart

Van: Joodse Raad Aan: Stertzenbach, Werner Plaats: Datum: 1942-11-07

Van: Joodse Raad Aan: Stertzenbach, Werner Plaats: Datum: 1942-11-07

HenryMildenberg

Henry
Mildenberg