In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Perioden kamp Westerbork

Januari 1950 t/m februari 1951

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora en kinderen Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1942-01-04 Onderwerp: een gelukkig nieuw jaar; ook voor andere familieleden en bekenden; brief en geld ontvangen; graag met ja of nee aangeven of Eddy kerngezond is; hoe voelt het om moeder te zijn?; tevreden over Chaja's rapport; als hij terugkomt zal hij een echt bureau voor Chaja maken, voor haar huiswerk….

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora en kinderen Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1942-01-04 Onderwerp: een gelukkig nieuw jaar; ook voor andere familieleden en bekenden; brief en geld ontvangen; graag met ja of nee aangeven of Eddy kerngezond is; hoe voelt het om moeder te zijn?; tevreden over Chaja's rapport; als hij terugkomt zal hij een echt bureau voor Chaja maken, voor haar huiswerk….

Brief van Isaac van Bergen aan zijn vrouw vanuit kamp Amersfoort

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1941-12-21 Onderwerp: gevangen in Amersfoort, nummer 37, blok 2; richtlijnen voor familie…

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1941-12-21 Onderwerp: gevangen in Amersfoort, nummer 37, blok 2; richtlijnen voor familie…

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1942 Onderwerp: Blok 2D, nummer 37.

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1942 Onderwerp: Blok 2D, nummer 37.

Enveloppe beschreven door Isaac van Bergen gericht aan Nora van Bergen-Diamant vanuit kamp Amersfoort

Van: Frankforter-Meijer, Hilda Aan: familie Zoutman Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-01-20 Onderwerp: Dagelijks leven in het kamp, werk in de centrale keuken (aardappels schillen), kinderen gaan naar school, wens om meer brieven te ontvangen&nbsp;

Van: Frankforter-Meijer, Hilda Aan: familie Zoutman Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-01-20 Onderwerp: Dagelijks leven in het kamp, werk in de centrale keuken (aardappels schillen), kinderen gaan naar school, wens om meer brieven te ontvangen&nbsp;

Brief van Hilda Frankforter-Meijer aan familie Zoutman vanuit kamp Westerbork

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22.

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22.

Enveloppe beschreven door Isaac van Bergen vanuit Buchenwald

Foto van Isaac van Bergen in een Spaans Hospitaal tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Hij vocht in de Internationale Brigade.

Foto van Isaac van Bergen in een Spaans Hospitaal tijdens de Spaanse Burgeroorlog. Hij vocht in de Internationale Brigade.

Isaac van Bergen in een Spaans Hospitaal tijdens de Spaanse Burgeroorlog

Brief van Estelle vanuit kamp Westerbork Onderwerp: voorlopig geen briefkaart schrijven, zend ook kranten…

Brief van Estelle vanuit kamp Westerbork Onderwerp: voorlopig geen briefkaart schrijven, zend ook kranten…

Brief van Estelle vanuit kamp Westerbork

Van: Nederlandsch Roode Kruis, afwikkelingsbureau concentratiekampen Aan: Abrahams, J.M. Plaats: Den Haag Datum: 1948-02-09

Van: Nederlandsch Roode Kruis, afwikkelingsbureau concentratiekampen Aan: Abrahams, J.M. Plaats: Den Haag Datum: 1948-02-09

Enveloppe van het Nederlandsch Roode Kruis aan J. M. Abrahams

Van: Vierra, W. Aan: Vierra, A. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-10 Onderwerp: over ontvangen en verstuurde post; er doorheen komen; al iets gehoord van de Euterpestraat? Willem hoopt dat hij weer gauw naar huis mag gaan…

Van: Vierra, W. Aan: Vierra, A. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-10 Onderwerp: over ontvangen en verstuurde post; er doorheen komen; al iets gehoord van de Euterpestraat? Willem hoopt dat hij weer gauw naar huis mag gaan…

Briefkaart van Willem Vierra aan zijn vrouw A. Vierra vanuit kamp Westerbork

Foto van onder andere Henriette Enthoven-van Lier tijdens haar verblijf in Nederlands-Indië. Henriette is de vrouw, zittend op de voorste rij, zesde van rechts af gezien.&nbsp;

Foto van onder andere Henriette Enthoven-van Lier tijdens haar verblijf in Nederlands-Indië. Henriette is de vrouw, zittend op de voorste rij, zesde van rechts af gezien.&nbsp;

Foto

Lijst met namen en adressen van Joodse bewoners van Delfzijl, Farmsum, Weiwerd en Oterdum. Hhet gaat in totaal om 135 namen

Lijst met namen en adressen van Joodse bewoners van Delfzijl, Farmsum, Weiwerd en Oterdum. Hhet gaat in totaal om 135 namen

Lijst met namen en adressen van Joodse bewoners van Delfzijl, Farmsum, Weiwerd en Oterdum

Van: Jannie en Ies Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: vader moeder en Jettie zijn weggehaald; de schrijvers zelf zijn in onderduik…

Van: Jannie en Ies Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: vader moeder en Jettie zijn weggehaald; de schrijvers zelf zijn in onderduik…

Brief van Jannie en Ies aan de familie Veer

Foto van Isaac Simon van Bergen

Foto van Isaac van Bergen en zijn dochter Chaja in Artis. Plaats: Artis Datum: 1940-1941 Onderwerp: het is de enige foto van Chaja met haar vader.

Foto van Isaac van Bergen en zijn dochter Chaja in Artis. Plaats: Artis Datum: 1940-1941 Onderwerp: het is de enige foto van Chaja met haar vader.

Foto van Isaac van Bergen en zijn dochter Chaja in Artis

Van: Acohen, Ro Aan: Lohman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-27 Onderwerp: ze bedankt namens haar zuster en haar gezin voor het pakketje, indien mogelijk nog één; ze zijn tot nu toe nog in Westerbork, wat het worden zal is onbekend; de pakjes naar het adres van haar ouders toesturen (barak 70)…

Van: Acohen, Ro Aan: Lohman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-27 Onderwerp: ze bedankt namens haar zuster en haar gezin voor het pakketje, indien mogelijk nog één; ze zijn tot nu toe nog in Westerbork, wat het worden zal is onbekend; de pakjes naar het adres van haar ouders toesturen (barak 70)…

Briefkaart van Ro Acohen aan de familie Loman vanuit kamp Westerbork

Religieus leven kamp Westerbork

Christendom kamp Westerbork

Muziek kamp Westerbork

Kinderkoor kamp Westerbork

1939

Augustus 1939

Foto van Barend Vos en zijn echtgenote Marie Henriêtte&nbsp;

Foto van Barend Vos en zijn echtgenote Marie Henriêtte&nbsp;

Foto van Barend Vos en zijn echtgenote Marie Henriêtte

Van: Hoop-Bachrach, de, Ilse Aan: Bleuland van Oordt, Anna Adriana (naam is vermeld op enveloppe) Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1942-08-26 Onderwerp: Ilse schrijft de brief in de vensterbank van een barak waar ze met 3 anderen en een kind verblijft. Ze is haar man Louis (Lo) achterna gereisd. Haar broer Kurt, die al in het vluchtelingkamp Westerbork verblijft heeft Louis 5 minuten kunnen spreken toen die met 40 andere gevangen onder bewaking enige dagen daarvoor kort in het kamp was. In een afzonderlijk afgesloten wagon is hij direct weer doorgestuurd. ‘Kurt is schattig en wij gaan morgennacht door. Kurt zei dat Lo er goed uitzag en erg flink was. Hij zei ook dat ik hem wel in Polen zal zien, want daar gaan we allen heen.’ Na aankomst in Hooghalen zijn ze met een vrachtauto naar het kamp gebracht. Iemand van het kamp die ook in de vrachtwagen zit ('één van de directeuren van het kamp') stelt haar voor de keus om terug te gaan of door naar Duitsland. Eenmaal in het kamp is er geen uitweg meer vertelt hij en of ze Lo ook terug zal zien betwijfelt hij. In het kamp besluit Ilse om met broer Kurt op 28 augustus 1942 vrijwillig op transport te gaan: ‘Misschien is het een grote fout.’ &nbsp; &nbsp;

Van: Hoop-Bachrach, de, Ilse Aan: Bleuland van Oordt, Anna Adriana (naam is vermeld op enveloppe) Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1942-08-26 Onderwerp: Ilse schrijft de brief in de vensterbank van een barak waar ze met 3 anderen en een kind verblijft. Ze is haar man Louis (Lo) achterna gereisd. Haar broer Kurt, die al in het vluchtelingkamp Westerbork verblijft heeft Louis 5 minuten kunnen spreken toen die met 40 andere gevangen onder bewaking enige dagen daarvoor kort in het kamp was. In een afzonderlijk afgesloten wagon is hij direct weer doorgestuurd. ‘Kurt is schattig en wij gaan morgennacht door. Kurt zei dat Lo er goed uitzag en erg flink was. Hij zei ook dat ik hem wel in Polen zal zien, want daar gaan we allen heen.’ Na aankomst in Hooghalen zijn ze met een vrachtauto naar het kamp gebracht. Iemand van het kamp die ook in de vrachtwagen zit ('één van de directeuren van het kamp') stelt haar voor de keus om terug te gaan of door naar Duitsland. Eenmaal in het kamp is er geen uitweg meer vertelt hij en of ze Lo ook terug zal zien betwijfelt hij. In het kamp besluit Ilse om met broer Kurt op 28 augustus 1942 vrijwillig op transport te gaan: ‘Misschien is het een grote fout.’ &nbsp; &nbsp;

Brief van Ilse de Hoop aan Annie Bleuland van Oordt vanuit kamp Westerbork

Foto van de cursusgroep modetekenen in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork De cursusleidster zit in het midden, Margarete Schliesser-Neumann, met haar zoontje Micha. Hans Margules, half liggend.

Foto van de cursusgroep modetekenen in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork De cursusleidster zit in het midden, Margarete Schliesser-Neumann, met haar zoontje Micha. Hans Margules, half liggend.

Foto van de cursusgroep modetekenen in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Kampgeld Lager Westerbork 50 cent/50 Gutschen serie AA No. 4276

Kampgeld Lager Westerbork 50 cent/50 Gutschen serie AA No. 4276

Kampgeld Lager Westerbork 50 cent

Van: Directoraat Generaal voor Bijzondere Rechtspleging Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1948-01-08 Onderwerp: rekening voor weidegeld voor 1 schaap.

Van: Directoraat Generaal voor Bijzondere Rechtspleging Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1948-01-08 Onderwerp: rekening voor weidegeld voor 1 schaap.

Rekening van Directoraat Generaal voor Bijzondere Rechtspleging aan J.G. Buijvoets

Van: Blik, B (Marie Samson) en Samson-Polak, A. Aan: Fluck, mevrouw Plaats: Westerbork, kamp en Amsterdam Datum: 1943-04 Onderwerp: moeder heeft het toegestuurde geld naar kamp Westerbork niet ontvangen; adresgegevens moeder…barak 60 of 66?

Van: Blik, B (Marie Samson) en Samson-Polak, A. Aan: Fluck, mevrouw Plaats: Westerbork, kamp en Amsterdam Datum: 1943-04 Onderwerp: moeder heeft het toegestuurde geld naar kamp Westerbork niet ontvangen; adresgegevens moeder…barak 60 of 66?

Brief van het Rode Kruis van B. Blik (Marie Samson) en A. Samson-Polak aan mevrouw Fluck vanuit kamp Westerbork

Enveloppe beschreven door Isaac van Bergen aan Nora van bergen-Diamant vanuit Buchenwald

Van: Haagman, Lion Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-12 Onderwerp: ze denken nog maar aan een ding en dat is ‘vreten’; hij schrijft vanuit de kliniek, Clara ligt onder de hoogtezon en Bep is er net vandaan, Lion gaat het zelf ook eens proberen; hij vangt van achter een gordijn een gesprek op over roken; over mannen en het vrouwengedeelte van een woonbarak; bewoners (namen fictief) die willen koken op de kacheltjes; ruzies tussen bewoners; de aanbidders van Clara (scalpen); allerlei taferelen; bridgen; etensstaking onder de spoorwegarbeiders in de barak, het eten was te weinig; vergunning voor een bezoek aan Westerbork voor Dick, voor 9 december; bedankt voor het St. Nicolaas cadeau; Bep heeft weer werk gekregen als wijkverpleegster….

Van: Haagman, Lion Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-12 Onderwerp: ze denken nog maar aan een ding en dat is ‘vreten’; hij schrijft vanuit de kliniek, Clara ligt onder de hoogtezon en Bep is er net vandaan, Lion gaat het zelf ook eens proberen; hij vangt van achter een gordijn een gesprek op over roken; over mannen en het vrouwengedeelte van een woonbarak; bewoners (namen fictief) die willen koken op de kacheltjes; ruzies tussen bewoners; de aanbidders van Clara (scalpen); allerlei taferelen; bridgen; etensstaking onder de spoorwegarbeiders in de barak, het eten was te weinig; vergunning voor een bezoek aan Westerbork voor Dick, voor 9 december; bedankt voor het St. Nicolaas cadeau; Bep heeft weer werk gekregen als wijkverpleegster….

Brief van Lion Haagman aan de familie De Vrijer vanuit kamp Westerbork

Van: I.G. Farben (Zelewski, V.) Aan: de Raay, E. Plaats: Frankfurt am Main Datum: 1953-09-19 Onderwerp: niet erkennen van zijn claim, omdat Eduard niet voor I.G. Farben heeft gewerkt. Hij was in Blechhammer werkzaam voor Oberschlesischen Hydrierwerke Aktiengesellschaft. Dit bedrijf maakte geen deel uit van I.G. Farben en was ook geen dochterbedrijf…

Van: I.G. Farben (Zelewski, V.) Aan: de Raay, E. Plaats: Frankfurt am Main Datum: 1953-09-19 Onderwerp: niet erkennen van zijn claim, omdat Eduard niet voor I.G. Farben heeft gewerkt. Hij was in Blechhammer werkzaam voor Oberschlesischen Hydrierwerke Aktiengesellschaft. Dit bedrijf maakte geen deel uit van I.G. Farben en was ook geen dochterbedrijf…

Helga PaulineLeeser

Helga Pauline
Leeser