In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Spier, Joseph Aan: Bakker, P., familie Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-02-15 Onderwerp: pakket ontvangen…; Jägergasse 9.

Van: Spier, Joseph Aan: Bakker, P., familie Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-02-15 Onderwerp: pakket ontvangen…; Jägergasse 9.

Briefkaart van Joseph Spier aan de familie P. Bakker vanuit Theresienstadt

Van: Gobits, Jaap Aan: beste familie Plaats: Westerbork, kamp, barak 82 Datum: 1942-10-08 Onderwerp: vraag of er klompen en sokken en levensmiddelen kunnen worden opgestuurd. De schrijver zit samen met zijn vader in Westerbork. Zijn moeder en zusje zijn nog in Amsterdam. Beide mannen zijn via een Joods werkkamp in kamp Westerbork terecht gekomen. Jacob via De Landweer en Hartog via Kremboong.

Van: Gobits, Jaap Aan: beste familie Plaats: Westerbork, kamp, barak 82 Datum: 1942-10-08 Onderwerp: vraag of er klompen en sokken en levensmiddelen kunnen worden opgestuurd. De schrijver zit samen met zijn vader in Westerbork. Zijn moeder en zusje zijn nog in Amsterdam. Beide mannen zijn via een Joods werkkamp in kamp Westerbork terecht gekomen. Jacob via De Landweer en Hartog via Kremboong.

Brief van Jaap Gobits aan familie vanuit kamp Westerbork

Van: de redactie Aan: de bewoners Plaats: Schattenberg, kamp, barak 32A Datum: 1950-01-06 Onderwerp: 2de jaargang, no.1 (1ste jaargang no. 14);&nbsp;Sneeuw, gedicht; Geestelijke verzorging, vertrek Majoor Aalmoezenier J.N. Tenniglo naar Zuidlaren; Dienst voor Maatschappelijke Zorg, vinden van passende woonruimte; Huishoudelijke- en Gezinsvoorlichting; Gemengde berichten, bij ons in Schattenberg, pater Lunter opvolger van Tenniglo; Jaaroverzicht van het woonoord Schattenberg, voorbereidingen van de komst van de nieuwe bewoner beginnen op 19 juni 1950, op 1 juli arriveren de eerste 8 gezinnen. Zij kwamen met het schip de Willem Ruys, tussen 3 en 9 juli kwamen 130 gezinnen. Zij kwamen met de Fair Sea, Castel Bianco, de Empire Brent en de Goya (509 bewoners), 10 juli weer 30 gezinnen met de Atlantis, ondergebracht net alle de andere gezinnen in de eerste instantie in de barakken met de nummers 81, 82 en 83, eerste gezinnen verlaten het woonoord; 18 augustus 29 gezinnen met het schip de Tabinta (barak 80 en 81)(730 bewoners); begin september vertrokken 12 gezinnen naar Pietersberg, nieuwe gezinnen met de Fair Sea, Skaugum, Castel Bianco, Otranto, Empire Brent, maximaal 1006 bewoners, door verder vertrek op 31-12-1950 997 bewoners…; Jaaroverzicht woonoord Conrad op 31 december 122 bewoners; Opmerking over het verstrekken van maaltijden, op tijd aangeven wanneer bijvoorbeeld een vakantieganger weer terugkomt; Brood-uitgifte; een groentekist als slee; Mededeling over afsluitkranen van de centrale verwarming; Quo Vadis, achter moeten laten, en een nieuwe toekomst; Viering van oud- en nieuw in de kantine van Schattenberg, voorbereidingen in de centrale keuken onder toezicht van beheerder Hunnik en mevrouw Leeuwenburg en de heer de Kleine en personeel; beroepskeuze voorlichting, de heer Riel; van de redactie; wie kwamen (Zuiderkruis, geboren twee kinderen in Schattenberg en 1 kind in Pietersberg) en gingen; Waar gaan wij heen; Kinderhoekje; voor de jongens en meisjes…;advertenties van bedrijven en winkeliers uit Assen en Ekehaar en Hooghalen…

Van: de redactie Aan: de bewoners Plaats: Schattenberg, kamp, barak 32A Datum: 1950-01-06 Onderwerp: 2de jaargang, no.1 (1ste jaargang no. 14);&nbsp;Sneeuw, gedicht; Geestelijke verzorging, vertrek Majoor Aalmoezenier J.N. Tenniglo naar Zuidlaren; Dienst voor Maatschappelijke Zorg, vinden van passende woonruimte; Huishoudelijke- en Gezinsvoorlichting; Gemengde berichten, bij ons in Schattenberg, pater Lunter opvolger van Tenniglo; Jaaroverzicht van het woonoord Schattenberg, voorbereidingen van de komst van de nieuwe bewoner beginnen op 19 juni 1950, op 1 juli arriveren de eerste 8 gezinnen. Zij kwamen met het schip de Willem Ruys, tussen 3 en 9 juli kwamen 130 gezinnen. Zij kwamen met de Fair Sea, Castel Bianco, de Empire Brent en de Goya (509 bewoners), 10 juli weer 30 gezinnen met de Atlantis, ondergebracht net alle de andere gezinnen in de eerste instantie in de barakken met de nummers 81, 82 en 83, eerste gezinnen verlaten het woonoord; 18 augustus 29 gezinnen met het schip de Tabinta (barak 80 en 81)(730 bewoners); begin september vertrokken 12 gezinnen naar Pietersberg, nieuwe gezinnen met de Fair Sea, Skaugum, Castel Bianco, Otranto, Empire Brent, maximaal 1006 bewoners, door verder vertrek op 31-12-1950 997 bewoners…; Jaaroverzicht woonoord Conrad op 31 december 122 bewoners; Opmerking over het verstrekken van maaltijden, op tijd aangeven wanneer bijvoorbeeld een vakantieganger weer terugkomt; Brood-uitgifte; een groentekist als slee; Mededeling over afsluitkranen van de centrale verwarming; Quo Vadis, achter moeten laten, en een nieuwe toekomst; Viering van oud- en nieuw in de kantine van Schattenberg, voorbereidingen in de centrale keuken onder toezicht van beheerder Hunnik en mevrouw Leeuwenburg en de heer de Kleine en personeel; beroepskeuze voorlichting, de heer Riel; van de redactie; wie kwamen (Zuiderkruis, geboren twee kinderen in Schattenberg en 1 kind in Pietersberg) en gingen; Waar gaan wij heen; Kinderhoekje; voor de jongens en meisjes…;advertenties van bedrijven en winkeliers uit Assen en Ekehaar en Hooghalen…

Krant met de titel 'De Schattenberg' uitgegeven in kamp/woonoord Schattenberg

Van: van Bergen-Diamant, Nora Aan: van Bergen, Chaja Plaats: Amsterdam Datum: 1946-06-23 Onderwerp: Chaja bevindt zich al drie weken in een kinderkamp in Engeland; moeder heeft nog geen kaartje van haar gehad; moeder zit in de trein en gaat een paar dagen naar Brussel; ze zal Chaja een mooie kaart sturen; Eddy zit in Bilthoven; &nbsp;de trein gaat rijden, ze houdt op met schrijven…

Van: van Bergen-Diamant, Nora Aan: van Bergen, Chaja Plaats: Amsterdam Datum: 1946-06-23 Onderwerp: Chaja bevindt zich al drie weken in een kinderkamp in Engeland; moeder heeft nog geen kaartje van haar gehad; moeder zit in de trein en gaat een paar dagen naar Brussel; ze zal Chaja een mooie kaart sturen; Eddy zit in Bilthoven; &nbsp;de trein gaat rijden, ze houdt op met schrijven…

Brief van Nora van Bergen-Diamant aan haar dochter Chaja vanuit Amsterdam

Van: de commandant van detachement Weesp Aan: van Dam, Joseph Plaats: Weesp Datum: 1919-02-05&nbsp; Onderwerp: verlof van een dag om naar Amsterdam te gaan.

Van: de commandant van detachement Weesp Aan: van Dam, Joseph Plaats: Weesp Datum: 1919-02-05&nbsp; Onderwerp: verlof van een dag om naar Amsterdam te gaan.

Verlofpas van Joseph van Dam als militair gedetacheerd in Weesp

Spreuk&nbsp; Tekst: Don't say me your troubles&nbsp; I've enough for my own

Spreuk&nbsp; Tekst: Don't say me your troubles&nbsp; I've enough for my own

Spreuk

https://www.geni.com/people/Leofried-Durlacher/6000000027454012034

Van: Smilde, M. Aan: Caneel-Smilde, M. Plaats: Groningen Datum: 1943-12-29 Onderwerp: pakketten; omstandigheden M. Caneel-Smilde verbleef in Westerbork, barak 65 Met stempel: Gepruft. Met jullie wordt ook dochter Anna (1938) bedoeld.

Van: Smilde, M. Aan: Caneel-Smilde, M. Plaats: Groningen Datum: 1943-12-29 Onderwerp: pakketten; omstandigheden M. Caneel-Smilde verbleef in Westerbork, barak 65 Met stempel: Gepruft. Met jullie wordt ook dochter Anna (1938) bedoeld.

Brief van M. Smilde aan M. Caneel-Smilde vanuit Groningen

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-09-01 Onderwerp: bedanken voor het pakketje van Stella; familieleden van Werner uit Oss zijn in kamp Westerbork terecht gekomen; opgevangen in het achterafkamertje van de familie…in een familiebarak, koffie gedronken. Het kamertje is een ruimte van komen en gaan van mensen; in de brief van Werner bevinden zich door een kind gescheurde tientjes (3), laten inruilen door iemand zonder een Jodenster; vakantie van Stella is voorbij, ze geeft weer les, ze heeft een vergunning voor een fiets gekregen; trouwplannen, voorbereidingen.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-09-01 Onderwerp: bedanken voor het pakketje van Stella; familieleden van Werner uit Oss zijn in kamp Westerbork terecht gekomen; opgevangen in het achterafkamertje van de familie…in een familiebarak, koffie gedronken. Het kamertje is een ruimte van komen en gaan van mensen; in de brief van Werner bevinden zich door een kind gescheurde tientjes (3), laten inruilen door iemand zonder een Jodenster; vakantie van Stella is voorbij, ze geeft weer les, ze heeft een vergunning voor een fiets gekregen; trouwplannen, voorbereidingen.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit kamp Westerbork

Algemeen

Vragen over personen

Vragen over een onderwerp

Vragen over een foto, voorwerp of document

Veelgestelde vragen

Van: Liena (L.) Aan: Chaja (onderduiknaam Agatha) Plaats: onbekend Datum: 1943-1944 Onderwerp: verjaardagskaart van een contactpersoon voor Chaja in onderduik in het kindertehuis.

Van: Liena (L.) Aan: Chaja (onderduiknaam Agatha) Plaats: onbekend Datum: 1943-1944 Onderwerp: verjaardagskaart van een contactpersoon voor Chaja in onderduik in het kindertehuis.

Ansichtkaart van Liena aan Chaja voor haar verjaardag in het kindertehuis

Van: oom Kobus Aan: Hanneke Plaats: Amsterdam Datum: 1943 Onderwerp: brief gestuurd zonder afzender erop te zetten. Kobus hoorde tot zijn schrik dat zo'n brief niet aankomt, dus Kobus schrijft de brief nog een keer; hoorde dat Hanneke in kamp Westerbork naar school ging en bramen heeft geplukt; fantasieën over veranderingen die de schrijver wil doorvoeren in Amsterdam; vlinderjacht; illustratie; groetjes van tante Trudel/Troedel. Zij vond Hanneke heel aardig en flink in het kamp.

Van: oom Kobus Aan: Hanneke Plaats: Amsterdam Datum: 1943 Onderwerp: brief gestuurd zonder afzender erop te zetten. Kobus hoorde tot zijn schrik dat zo'n brief niet aankomt, dus Kobus schrijft de brief nog een keer; hoorde dat Hanneke in kamp Westerbork naar school ging en bramen heeft geplukt; fantasieën over veranderingen die de schrijver wil doorvoeren in Amsterdam; vlinderjacht; illustratie; groetjes van tante Trudel/Troedel. Zij vond Hanneke heel aardig en flink in het kamp.

Jacob JosephHartogs

Jacob Joseph
Hartogs