In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Mantinge

Van: Kockx, Th. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-3 Onderwerp: Rapport inzake overdracht oogstvoorziening. Betreft de gemeenten Annen, Zuidlaren en Gasselte Nijeveen en aantal werkzame gedetineerden.

Van: Kockx, Th. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-3 Onderwerp: Rapport inzake overdracht oogstvoorziening. Betreft de gemeenten Annen, Zuidlaren en Gasselte Nijeveen en aantal werkzame gedetineerden.

Rapport van kampcommandant Th. Kockx over werkzame gedetineerden buiten Interneringskamp Westerbork

Van: Polak, Eric Aan: Diamant-Querido, Rachel Plaats: Amsterdam Datum: onbekend

Van: Polak, Eric Aan: Diamant-Querido, Rachel Plaats: Amsterdam Datum: onbekend

Kaart van Eric Polak gericht aan zijn oma Rachel Diamant-Querido

Van: Lierens, A. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-22 Onderwerp: pakket ontvangen.

Van: Lierens, A. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-22 Onderwerp: pakket ontvangen.

Briefkaart van A. Lierens aan H. Lierens vanuit kamp Westerbork

Van: Vierra, W. Aan: aan vrouw en kind Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: in de brief zit een brief voor de Euterpestraat; persoonlijk overhandigen aan de juiste persoon; illegale brief, wachten tot de mogelijkheid van versturen van een volgende briefkaart duurt zo lang, vandaar tussentijds een telegram als teken van leven; pakket met tomaten, peren en brood ontvangen; spreekt zijn vrouw moed in; ze leeft in grote armoede…

Van: Vierra, W. Aan: aan vrouw en kind Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: in de brief zit een brief voor de Euterpestraat; persoonlijk overhandigen aan de juiste persoon; illegale brief, wachten tot de mogelijkheid van versturen van een volgende briefkaart duurt zo lang, vandaar tussentijds een telegram als teken van leven; pakket met tomaten, peren en brood ontvangen; spreekt zijn vrouw moed in; ze leeft in grote armoede…

Brief van Willem Vierra aan lieve vrouw en kind vanuit kamp Westerbork

Plaatsen in kamp Westerbork

Strafbarakken

Machtsverhoudingen in kamp Westerbork

Kampraad Woonoord Schattenberg

Van: Lierens (Lessing), Jansje Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01-29 Onderwerp: dank voor een pakketje 30A.

Van: Lierens (Lessing), Jansje Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01-29 Onderwerp: dank voor een pakketje 30A.

Briefkaart van Jansje Lierens aan H. Lierens vanuit kamp Westerbork

Van: onbekend Aan: Querido, Abraham (vermoedelijk) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-01 Onderwerp: moeder moet ziek &nbsp;blijven. Voor Levie is weinig te doen; Jacob Brandon van de Joodse Raad niet kunnen spreken; Suskind was in de Rietlanden op de Panamakade, waar een trein werd volgeladen; de schrijver heeft hem in de trein kunnen spreken, weinig kans; zal de zaak opnemen met Brandon; de schrijver heeft Levie niet kunnen spreken, vanwege controle; Levie zal de volgende avond naar Vught gaan…

Van: onbekend Aan: Querido, Abraham (vermoedelijk) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-01 Onderwerp: moeder moet ziek &nbsp;blijven. Voor Levie is weinig te doen; Jacob Brandon van de Joodse Raad niet kunnen spreken; Suskind was in de Rietlanden op de Panamakade, waar een trein werd volgeladen; de schrijver heeft hem in de trein kunnen spreken, weinig kans; zal de zaak opnemen met Brandon; de schrijver heeft Levie niet kunnen spreken, vanwege controle; Levie zal de volgende avond naar Vught gaan…

Brief van een onbekende schrijver aan een van de kinderen van Levie Querido vanuit Amsterdam

Van: Lierens, E. (geschreven door Sallie) Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-30 Onderwerp: er loopt een Antrag, waardoor voorlopig uitstel van transport; aantekening hiervan op zijn Lagerkarte; David gaat misschien door; verzoek om rokerij, hij heeft in de vuilnisbakken gezocht naar peuken… &nbsp;

Van: Lierens, E. (geschreven door Sallie) Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-30 Onderwerp: er loopt een Antrag, waardoor voorlopig uitstel van transport; aantekening hiervan op zijn Lagerkarte; David gaat misschien door; verzoek om rokerij, hij heeft in de vuilnisbakken gezocht naar peuken… &nbsp;

Briefkaart van E. Lierens aan H. Lierens vanuit kamp Westerbork

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam (ondertekend door Meyer de Vries) Aan: van Dam, Aron Plaats: Amsterdam Datum: 1942-07-23 Onderwerp: Aron heft een aanstelling bij de Joodse Raad, bij de Boodschappendienst.

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam (ondertekend door Meyer de Vries) Aan: van Dam, Aron Plaats: Amsterdam Datum: 1942-07-23 Onderwerp: Aron heft een aanstelling bij de Joodse Raad, bij de Boodschappendienst.

Verklaring van de Joodse Raad voor Amsterdam dat Aron van Dam werkzaam is bij de Boodschappendienst

Barak 96

Van: Feldman-Kan, Ruth (via haar vader Herman Kan) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp, barak 6 Datum: 1944-06-02 Onderwerp: brief en pak van moeder ontvangen. Het was prachtig; moeder gaat waarschijnlijk naar barak 84; ze heeft veel grijze haren erbij gekregen; op de mannenafdeling werkt ze prettig, minder druk dan bij de vrouwen; ‘F. ligt ook bij ons op zaal 4 met geelzucht, dat komt hier veel voor’; bekenden zijn dikwijls op bezoek; brieven van vader en moeder ontvangen?; allerlei vragen; vader is erg goed en lief. Hij roept steeds; het meest gelukkig is hij als Ruth en haar moeder samen bij hem zijn….

Van: Feldman-Kan, Ruth (via haar vader Herman Kan) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp, barak 6 Datum: 1944-06-02 Onderwerp: brief en pak van moeder ontvangen. Het was prachtig; moeder gaat waarschijnlijk naar barak 84; ze heeft veel grijze haren erbij gekregen; op de mannenafdeling werkt ze prettig, minder druk dan bij de vrouwen; ‘F. ligt ook bij ons op zaal 4 met geelzucht, dat komt hier veel voor’; bekenden zijn dikwijls op bezoek; brieven van vader en moeder ontvangen?; allerlei vragen; vader is erg goed en lief. Hij roept steeds; het meest gelukkig is hij als Ruth en haar moeder samen bij hem zijn….

Brief van Lotte Ruth Feldman-Kan aan haar echtgenoot vanuit kamp Westerbork

Besmettelijke ziekten kamp Westerbork

Polio epidemie kamp Westerbork

Barak 77

Egodocumenten bewoners kamp Westerbork (1939-1945)

Vroeg naoorlogse documenten (1945-1970)

Van: Baudoin, P.J.M., arts Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Assen Datum: 1945-11-29 Onderwerp: tekst en uitleg over de reden waarom Dr. Baudoin zijn ontslag indiende, namelijk de onwelwillende houding van werknemers in het kamp. Het kwestie ging erover dat Dr. Baudoin voor zijn werk niet kon beschikken over een auto, omdat die gebruikt werd voor vervoer naar een feest in Assen.

Van: Baudoin, P.J.M., arts Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Assen Datum: 1945-11-29 Onderwerp: tekst en uitleg over de reden waarom Dr. Baudoin zijn ontslag indiende, namelijk de onwelwillende houding van werknemers in het kamp. Het kwestie ging erover dat Dr. Baudoin voor zijn werk niet kon beschikken over een auto, omdat die gebruikt werd voor vervoer naar een feest in Assen.

Brief van Dr. Baudoin aan J. G. Buijvoets over het niet krijgen van vervoer naar Assen

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-05-20, No. 34&nbsp; Inhoud: Ramen der barakken; dragen der NB-dienstkleding (blauwe overall met witte armband met zwarte of rode letters gedrukt NB)&nbsp;

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-05-20, No. 34&nbsp; Inhoud: Ramen der barakken; dragen der NB-dienstkleding (blauwe overall met witte armband met zwarte of rode letters gedrukt NB)&nbsp;

Evalina FroukinaHaalman

Evalina Froukina
Haalman