In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Sonder-Ausweis Flam, Chiel, 20-5-97 B19 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Lagerkommandantur Haus Obersturmfuhrer Arbeiten zu verrichten. Gültig bis auf Weiteres

Sonder-Ausweis Flam, Chiel, 20-5-97 B19 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Lagerkommandantur Haus Obersturmfuhrer Arbeiten zu verrichten. Gültig bis auf Weiteres

Sonderausweis van Chiel Flam

Van: Haas, de, Belia Aan: Grijff, de, H.J. Plaats: Vught, kamp Datum:&nbsp;1943-05 Onderwerp: omstandigheden; mogen brieven en pakketjes ontvangen; de groeten aan alle bekenden.

Van: Haas, de, Belia Aan: Grijff, de, H.J. Plaats: Vught, kamp Datum:&nbsp;1943-05 Onderwerp: omstandigheden; mogen brieven en pakketjes ontvangen; de groeten aan alle bekenden.

Brief van Belia de Haas aan de familie H.J. de Grijff vanuit kamp Vught

Ausweiskarte Van: Schijveschuurder, B.&nbsp; Afgegeven: 1944-11-15 Plaats: Amsterdam Met stempel S met potlood staat geschreven &nbsp;L51222 SGT (Sergeant) Robinson, W. Mogelijk een van de bevrijders van kamp Westerbork.

Ausweiskarte Van: Schijveschuurder, B.&nbsp; Afgegeven: 1944-11-15 Plaats: Amsterdam Met stempel S met potlood staat geschreven &nbsp;L51222 SGT (Sergeant) Robinson, W. Mogelijk een van de bevrijders van kamp Westerbork.

Ausweiskarte van B. Schijveschuurder in kamp Westerbork

Dwangarbeiders aan het werk aan de Vlijtweg in de buurt van het Joods werkkamp Conrad Plaats: Conrad, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: Salomon van Cleef staat rechts achter met overall.

Dwangarbeiders aan het werk aan de Vlijtweg in de buurt van het Joods werkkamp Conrad Plaats: Conrad, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: Salomon van Cleef staat rechts achter met overall.

Dwangarbeiders aan het werk aan de Vlijtweg in de buurt van het Joods werkkamp Conrad

Portret van Leo (l.) en Max van den Berg. Plaats en jaartal onbekend.&nbsp; &nbsp;

Portret van Leo (l.) en Max van den Berg. Plaats en jaartal onbekend.&nbsp; &nbsp;

De broertjes Leo en Max van den Berg uit Rotterdam

Molukse woonoorden

Woonoord Carel Coenraadpolder

Woonoord Ybenheer

Woonoord Lunetten

Woonoord Mantinge

Woonoord Stuifzand

Woonoord Geesbrug

Woonoord Pietersberg

Woonoord Oranje

Woonoord Donsel

Woonoord Berkenoord

Woonoord Vosseveld

Woonoord Conrad

Woonoord de Fledders

Woonoord Vossenbosch

Woonoord Lage Mierde

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-06-07 Onderwerp: Werner heeft brieven aan zijn ouders, broer en neefjes geschreven; uitstapje naar de hei met vrienden uit het kamp; er worden geen reisvergunningen meer uitgereikt; gelukkig vallen de reizen vanuit kamp Westerbork onder dienstreizen; Het wekkertje is weer in orde gebracht; op een van de nachten vlogen urenlang vliegtuigen over, één ervan vloog in brand en viel in de buurt omlaag; de brieven van Stella zijn zakelijk.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-06-07 Onderwerp: Werner heeft brieven aan zijn ouders, broer en neefjes geschreven; uitstapje naar de hei met vrienden uit het kamp; er worden geen reisvergunningen meer uitgereikt; gelukkig vallen de reizen vanuit kamp Westerbork onder dienstreizen; Het wekkertje is weer in orde gebracht; op een van de nachten vlogen urenlang vliegtuigen over, één ervan vloog in brand en viel in de buurt omlaag; de brieven van Stella zijn zakelijk.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Verklaring van Boomstra, S.M.&nbsp; Betreffende afkomst van Joodsche bloede.&nbsp; Plaats: Zuidbroek&nbsp; Datum: 1940-10-18

Verklaring van Boomstra, S.M.&nbsp; Betreffende afkomst van Joodsche bloede.&nbsp; Plaats: Zuidbroek&nbsp; Datum: 1940-10-18

Verklaring van S.M. Boomstra over zijn Joodse afkomst

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-13 Onderwerp: Henk hoopt dat Stella snel terugkeert. Hij is bij haar zuster Gré op visite geweest.&nbsp;

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-13 Onderwerp: Henk hoopt dat Stella snel terugkeert. Hij is bij haar zuster Gré op visite geweest.&nbsp;

Briefkaart van Henk de Jong aan E. de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 26-05-1943 Nr. 319 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; De Vries, Naphtalie geb. 26-01-39 overleden te Westerbork op 26-05-1943 op: 26-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 26-05-1943 Nr. 319 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; De Vries, Naphtalie geb. 26-01-39 overleden te Westerbork op 26-05-1943 op: 26-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Naphtalie de Vries

Van: (Praeger) Barentz, Sophia (Fie) Aan: dochter en zwager Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-07 Onderwerp: ze bedankt voor de post en de pakketten; brood heeft ze niet nodig, ze eet zelfs het brood uit het kamp niet; een verzoek om verlenging van haar verblijf is afgewezen; geen pakketten meer sturen; mocht ze toch nog kunnen blijven, dan stuurt ze een telegram; theetabletten zijn dan welkom; het gaat slecht met haar ogen; ondanks de vele mensen in het kamp voelt ze zich eenzaam; via de heer Rotschild kreeg ze een ei; ze zal maandag haar was opsturen; ze is via een rusthuis in het kamp terecht gekomen; ze schrijft over verschillende personen: Fietje de Lange, Wiesje Moresco en mevrouw Bently, die gemengd gehuwd en gedoopt is;&nbsp;

Van: (Praeger) Barentz, Sophia (Fie) Aan: dochter en zwager Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-07 Onderwerp: ze bedankt voor de post en de pakketten; brood heeft ze niet nodig, ze eet zelfs het brood uit het kamp niet; een verzoek om verlenging van haar verblijf is afgewezen; geen pakketten meer sturen; mocht ze toch nog kunnen blijven, dan stuurt ze een telegram; theetabletten zijn dan welkom; het gaat slecht met haar ogen; ondanks de vele mensen in het kamp voelt ze zich eenzaam; via de heer Rotschild kreeg ze een ei; ze zal maandag haar was opsturen; ze is via een rusthuis in het kamp terecht gekomen; ze schrijft over verschillende personen: Fietje de Lange, Wiesje Moresco en mevrouw Bently, die gemengd gehuwd en gedoopt is;&nbsp;

PerléDenzler-da Costa da Fonceça

Perlé
Denzler-da Costa da Fonceça