In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bericht aan Pinkus, Joachim, H. dat deze met zijn vrouw op de Theresienstadtlijst staat en dat het transport op 14-09-1943 vertrekt. Tevens beschrijving van wat men mee mag nemen. Datum: 1943-09-10

Bericht aan Pinkus, Joachim, H. dat deze met zijn vrouw op de Theresienstadtlijst staat en dat het transport op 14-09-1943 vertrekt. Tevens beschrijving van wat men mee mag nemen. Datum: 1943-09-10

Bewijs voor Joachim Pinkus voor het transport naar Theresienstadt samen met zijn echtgenote

Van: Jet&nbsp; Aan: Beste dames en heren&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-12-07&nbsp; Onderwerp: Op transport gaan, beschrijving omstandigheden. Jet (uit Groningen) zou de morgen van de 7de op transport gaan, maar de trein kwam niet opdagen. Misschien moet ze nu de volgende dag of anders op vrijdag weg. Ze heeft gezocht naar een baan. Ze kreeg een kans, maar toen stond ze al op de transportlijst. Zo'n transportnacht roep veel spanning op. Ze heeft veel pakketjes gekregen. In één ervan zat paling.

Van: Jet&nbsp; Aan: Beste dames en heren&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-12-07&nbsp; Onderwerp: Op transport gaan, beschrijving omstandigheden. Jet (uit Groningen) zou de morgen van de 7de op transport gaan, maar de trein kwam niet opdagen. Misschien moet ze nu de volgende dag of anders op vrijdag weg. Ze heeft gezocht naar een baan. Ze kreeg een kans, maar toen stond ze al op de transportlijst. Zo'n transportnacht roep veel spanning op. Ze heeft veel pakketjes gekregen. In één ervan zat paling.

Brief van Jet aan beste dames en heren

Van: Het Nederlandsche Roode Kruis Aan: Cohen, dhr en mw Nathan Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-30 Onderwerp: Volgens een door het Internationale Roode Kruis te Genève ontvangen melding, afkomstig van de Jewish Agency for Palestine, is de familie Cohen geregistreerd voor Palestina-uitwisseling.

Van: Het Nederlandsche Roode Kruis Aan: Cohen, dhr en mw Nathan Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-30 Onderwerp: Volgens een door het Internationale Roode Kruis te Genève ontvangen melding, afkomstig van de Jewish Agency for Palestine, is de familie Cohen geregistreerd voor Palestina-uitwisseling.

Brief van het Nederlandsche Roode Kruis aan de heer en mevrouw Nathan Cohen

Joodse werkkampen

Dag en nacht-Joodse werkkampen

Van: Gemachtigde Centraal Bureau Verzorging Oorlogsslachtoffers&nbsp; Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Amersfoort&nbsp; Datum: 1947-07-18&nbsp; Onderwerp: aanvraag informatie over familieleden en bezoek aan schoonzus.

Van: Gemachtigde Centraal Bureau Verzorging Oorlogsslachtoffers&nbsp; Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Amersfoort&nbsp; Datum: 1947-07-18&nbsp; Onderwerp: aanvraag informatie over familieleden en bezoek aan schoonzus.

Brief van Centraal Bureau Verzorging Oorlogsslachtoffers aan A. Coelingh-Barnstijn

Enveloppe Geadresseerde: de heer A.B. de Vries, Haarlem (oude huisadres, Lindenstraat 22) Indien mogelijk bij vertrek even opbellen.

Enveloppe Geadresseerde: de heer A.B. de Vries, Haarlem (oude huisadres, Lindenstraat 22) Indien mogelijk bij vertrek even opbellen.

Enveloppe

Speldje gemaakt van plastic materiaal in de vorm van een bliksemschicht.&nbsp;

Speldje gemaakt van plastic materiaal in de vorm van een bliksemschicht.&nbsp;

Speldje

Brochure ‘Voor het te laat is’ Geschreven door: Max Blokzijl

Brochure ‘Voor het te laat is’ Geschreven door: Max Blokzijl

Brochure 'Voor het te laat is'

Verklaring afgegeven door het Militair Gezag&nbsp; Bestemd voor: Stad, Meijer Datum: 1945-07-16&nbsp; Betreft verklaring dat M. Stad een ex-politieke gevangene is, die zich verdienstelijk heeft gemaakt met illegaal werk. Het verzoek is om hem alle mogelijke faciliteiten te verlenen.

Verklaring afgegeven door het Militair Gezag&nbsp; Bestemd voor: Stad, Meijer Datum: 1945-07-16&nbsp; Betreft verklaring dat M. Stad een ex-politieke gevangene is, die zich verdienstelijk heeft gemaakt met illegaal werk. Het verzoek is om hem alle mogelijke faciliteiten te verlenen.

Verklaring Militair Gezag voor Meijer Stad

Brief van het Nederlandsche Roode Kruis, afd. Amsterdam, aan Nathan Cohen en zijn vrouw Jeanette Cohen-Schatz te Amsterdam, waarin bevestiging van verzending van een telegram aan hun relatie in Palestina, in verband met de aanvraag voor een certificaat voor uitwisseling, 8 febr. 1943.

Brief van het Nederlandsche Roode Kruis aan de familie Cohen-Schatz

Bewijs van aanmelding, in verband met de aanmeldingsplicht van personen van geheel of gedeeltelijk joods bloed, op naam van Jeannette Cohen-Schatz en afgegeven in Groningen, 8 apr. 1941.

Bewijs van aanmelding van Jeannette Cohen-Schatz

Philip Vleeschhouwer met zijn kinderen Emanuel (links) en Anna (rechts) op het strand

Philip Vleeschhouwer met zijn kinderen Emanuel (links) en Anna (rechts) op het strand

Foto van Philip Vleeschhouwer met zijn zoon en dochter

Van: Gemachtigde voor Centraal Bureau Verzorging Oorlogsslachtoffers&nbsp; Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Amersfoort&nbsp; Datum: 1947-07-28&nbsp; Onderwerp: betreft onderzoek naar haar broer Gustaaf Barnstijn.

Van: Gemachtigde voor Centraal Bureau Verzorging Oorlogsslachtoffers&nbsp; Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Amersfoort&nbsp; Datum: 1947-07-28&nbsp; Onderwerp: betreft onderzoek naar haar broer Gustaaf Barnstijn.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-02-03 Onderwerp: bezoek aan Amsterdam op 23 februari; onrust in het kamp; nieuwe kamporders en nieuwe bewoners; er wordt nog gebouwd. In Duitsland is een aantal steden Jodenvrij verklaard. Gaat het in Nederland ook deze kant op vraagt Werner zich af; zware werkdag in een winterlandschap, vergelijking met het front.&nbsp;

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-02-03 Onderwerp: bezoek aan Amsterdam op 23 februari; onrust in het kamp; nieuwe kamporders en nieuwe bewoners; er wordt nog gebouwd. In Duitsland is een aantal steden Jodenvrij verklaard. Gaat het in Nederland ook deze kant op vraagt Werner zich af; zware werkdag in een winterlandschap, vergelijking met het front.&nbsp;

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: Acohen, H.B. Aan: Lohman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-04 Onderwerp: Pakket ontvangen, dank.

Van: Acohen, H.B. Aan: Lohman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-04 Onderwerp: Pakket ontvangen, dank.

CatoRudelsheim-Veder

Cato
Rudelsheim-Veder