In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Benjamin (Benno) Moses bij de verjaardag van zijn oma, 1937

Benjamin (Benno) Moses bij de verjaardag van zijn oma, 1937

Foto van Benjamin Elkan Moses

Foto van Frieda Suskind-Kessler met haar kleindochter Yvonne.

Foto van Frieda Suskind-Kessler met haar kleindochter Yvonne.

Foto van Frieda Suskind-Kessler met haar kleindochter Yvonne

Van: Stranders-Hartog, Rosette, de en Stranders, Louis Aan: Gosschalk, familie Datum: 1942-12-10 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: dagelijks komen nieuwe slachtoffers het kamp binnen. Sinds de schrijfster er is, zijn er uit Den Haag enkele duizenden mensen binnengekomen. ‘Gisteren 130 uit de gevangenis uit Amersfoort’. Vandaag zijn er weer honderden Amsterdammers binnengekomen. Vannacht gaat er een groot transport weer weg'. Van Selly zijn een paar nieuwe kaplaarsjes gestolen. Er wordt in de barak veel gestolen: boter, jam, een nachtpon, een kruik en een drinkbeker is de schrijfster kwijtgeraakt. Louis heeft de hele week nachtdienst en moet hard werken. Toch onzeker over blijven. ‘We kunnen voor elk transport worden opgeroepen’. Ze kan wat de was betreft alleen maar uitspoelen. Ze schrijft over de bewoners van haar barak: moeder met kinderen. Onder andere baby's van enkele weken oud. Veel volwassen en kinderen worden ziek: diarree. Luizencheck gehad. Elke avond borstelen en stofkammen. Verzoek om voedsel en ook kleding voor de kinderen…

Van: Stranders-Hartog, Rosette, de en Stranders, Louis Aan: Gosschalk, familie Datum: 1942-12-10 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: dagelijks komen nieuwe slachtoffers het kamp binnen. Sinds de schrijfster er is, zijn er uit Den Haag enkele duizenden mensen binnengekomen. ‘Gisteren 130 uit de gevangenis uit Amersfoort’. Vandaag zijn er weer honderden Amsterdammers binnengekomen. Vannacht gaat er een groot transport weer weg'. Van Selly zijn een paar nieuwe kaplaarsjes gestolen. Er wordt in de barak veel gestolen: boter, jam, een nachtpon, een kruik en een drinkbeker is de schrijfster kwijtgeraakt. Louis heeft de hele week nachtdienst en moet hard werken. Toch onzeker over blijven. ‘We kunnen voor elk transport worden opgeroepen’. Ze kan wat de was betreft alleen maar uitspoelen. Ze schrijft over de bewoners van haar barak: moeder met kinderen. Onder andere baby's van enkele weken oud. Veel volwassen en kinderen worden ziek: diarree. Luizencheck gehad. Elke avond borstelen en stofkammen. Verzoek om voedsel en ook kleding voor de kinderen…

Brief van Louis en Rosette Stranders aan familie Gosschalk vanuit kamp Westerbork

Van: het Rode Kruis, Afwikkelingsbureau Concentratiekampen Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1946-12-02 Onderwerp: betreft het lot van Joseph Benavente.

Van: het Rode Kruis, Afwikkelingsbureau Concentratiekampen Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1946-12-02 Onderwerp: betreft het lot van Joseph Benavente.

Brief van het Rode Kruis over het lot van Joseph Benavente

Van: Prins, Fientje Aan: Querido-Lever, Roosje Plaats: Utrecht Datum: 1943-08 Onderwerp: enveloppe waarin een brief zat, gericht aan Roosje Querido in kamp Westerbork, barak 67. Op de enveloppe is het adres doorgestreept en een ‘ T’ (op transport) geschreven. De enveloppe met brief ging dus weer retour.

Van: Prins, Fientje Aan: Querido-Lever, Roosje Plaats: Utrecht Datum: 1943-08 Onderwerp: enveloppe waarin een brief zat, gericht aan Roosje Querido in kamp Westerbork, barak 67. Op de enveloppe is het adres doorgestreept en een ‘ T’ (op transport) geschreven. De enveloppe met brief ging dus weer retour.

Enveloppe van Fientje Prins gericht aan Roosje Querido-Lever in kamp Westerbork

Kamporganisatie kamp Westerbork

Administratie kamp Westerbork

Treinstations

Station Hooghalen

Van: Lobstein, Adriaan J. Plaats: Westerbork, kamp, barak 21 Datum: 1944-10-06 Onderwerp: Arbeitskarte, Gruppe DB 2, groep Zuidema.

Van: Lobstein, Adriaan J. Plaats: Westerbork, kamp, barak 21 Datum: 1944-10-06 Onderwerp: Arbeitskarte, Gruppe DB 2, groep Zuidema.

Arbeitskarte van Adriaan J. Lobstein in kamp Westerbork

Van: Boas-Prins, S. Aan: Fam. Spier Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-07-11 Onderwerp: Seraphine schrijft terwijl haar pannetje op de kachel staat. De verjaardag van Esthertje was gezellig en duizendmaal beter dan haar eerste verjaardag. Seraphine bedankt de familie Spier voor de vooroorlogse prachtpop. De pop gaat niet mee naar de crêche dus Esthertje speelt er op zondag mee. De familie uit Leeuwarden wordt bedankt voor het jurkje. Ieder pakje is weer een nieuwe ontroering. Seraphine werkt in de crêche (barak 96) bij Esthertje en 30 andere kinderen. Sommigen zijn zoals zij ‘dagkinderen’, maar anderen zijn hier alleen. Het werk is zwaar maar bevalt goed.&nbsp;

Van: Boas-Prins, S. Aan: Fam. Spier Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-07-11 Onderwerp: Seraphine schrijft terwijl haar pannetje op de kachel staat. De verjaardag van Esthertje was gezellig en duizendmaal beter dan haar eerste verjaardag. Seraphine bedankt de familie Spier voor de vooroorlogse prachtpop. De pop gaat niet mee naar de crêche dus Esthertje speelt er op zondag mee. De familie uit Leeuwarden wordt bedankt voor het jurkje. Ieder pakje is weer een nieuwe ontroering. Seraphine werkt in de crêche (barak 96) bij Esthertje en 30 andere kinderen. Sommigen zijn zoals zij ‘dagkinderen’, maar anderen zijn hier alleen. Het werk is zwaar maar bevalt goed.&nbsp;

Brief van S. Boas-Prins aan de familie Spier vanuit kamp Westerbork

Oproep aan de heer en mevrouw Oudshoorn om op 15 januari 1947 te te verschijnen in de rechtbank te Amsterdam om als pleegouders te worden gehoord in de zaak rond de voogdij over Ruth Heller. Van: De griffier van de Arrondissementsrechtbank te Amsterdam Aan: Oudshoorn, A.C. en Oudshoorn-Braun, O. Plaats: Amsterdam Datum: 1947-01-05

Oproep aan de heer en mevrouw Oudshoorn om op 15 januari 1947 te te verschijnen in de rechtbank te Amsterdam om als pleegouders te worden gehoord in de zaak rond de voogdij over Ruth Heller. Van: De griffier van de Arrondissementsrechtbank te Amsterdam Aan: Oudshoorn, A.C. en Oudshoorn-Braun, O. Plaats: Amsterdam Datum: 1947-01-05

Oproep voor terechtzitting inzake de voogdij over Ruth Heller

Sociaal rapport opgesteld door de Stichting Joods Maatschappelijk Werk t.b.v. Johanna Blazer-Kroonenberg (erkenning als oorlogs- vervolgde)&nbsp; Datum: 1974

Sociaal rapport opgesteld door de Stichting Joods Maatschappelijk Werk t.b.v. Johanna Blazer-Kroonenberg (erkenning als oorlogs- vervolgde)&nbsp; Datum: 1974

Rapport over het oorlogsverleden van Johanna Kroonenberg

Boek met de titel 'Sendi Hitungan'&nbsp; Plaats: Groningen/Djakarta Datum: 1950

Boek met de titel 'Sendi Hitungan'&nbsp; Plaats: Groningen/Djakarta Datum: 1950

Alexander AbrahamPolak

Alexander Abraham
Polak