In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Van: Wolff, Machiel Aan: Wolff, Moses en zijn moeder Plaats: Goor Datum: 1943-03-02 Onderwerp: briefkaart van Machiel aan zijn ouders, die nooit verzonden is; eindelijk iets gehoord over zijn moeder; blij dat zijn ouders nog bij elkaar zijn; leuk dat ze het echtpaar Lopes Dias gevonden hebben, die weten de weg wel; graag het nummer van moeders barak voor het sturen van pakketten; al twee pakketten met levensmiddelen verzonden en een pakket met benodigdheden…&nbsp;

Van: Wolff, Machiel Aan: Wolff, Moses en zijn moeder Plaats: Goor Datum: 1943-03-02 Onderwerp: briefkaart van Machiel aan zijn ouders, die nooit verzonden is; eindelijk iets gehoord over zijn moeder; blij dat zijn ouders nog bij elkaar zijn; leuk dat ze het echtpaar Lopes Dias gevonden hebben, die weten de weg wel; graag het nummer van moeders barak voor het sturen van pakketten; al twee pakketten met levensmiddelen verzonden en een pakket met benodigdheden…&nbsp;

Briefkaart van Machiel Wolff aan zijn vader in kamp Westerbork vanuit Goor

Van: Advertentie Bureau Jac. Duits Aan: Meijer, J.H. Plaats: Dordrecht Datum: 1953-03 Onderwerp: overlijden J. H. Meijer, verzoek overmaken van een bedrag in verband met abonnementen, onder andere op het Nieuw Israëlitisch Weekblad.

Van: Advertentie Bureau Jac. Duits Aan: Meijer, J.H. Plaats: Dordrecht Datum: 1953-03 Onderwerp: overlijden J. H. Meijer, verzoek overmaken van een bedrag in verband met abonnementen, onder andere op het Nieuw Israëlitisch Weekblad.

Nota van een advertentiebureau aan J.H. Meijer

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Meijer, J.H. Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-12-14 Onderwerp: lijst met de inboedel van zijn woning aan de Oude Kijk in 't Jatstraat 69A.

Van: Meijer, J.H. Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-12-14 Onderwerp: lijst met de inboedel van zijn woning aan de Oude Kijk in 't Jatstraat 69A.

Lijst met inventaris van de inboedel van het huis van J.H. Meijer opgemaakt tijdens zijn verblijf in Theresienstadt

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 7 september 1943 - Auschwitz

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth Aan: Feldman, Tibor Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: angst voor het niet kwijtraken van haar ‘S’ en met een steriliteitsverklaring weer naar huis te kunnen gaan; Dr. (Bernard) de Vries Robles heeft verbinding met…; hij vroeg ook wie op het Adama van Scheltemaplein haar straf heeft bepaald; indertijd werd gezegd dat ze naar Vught zou gaan en daar haar 6 maanden straf kon gaan uitzitten, die zes maanden zijn ondertussen voorbij; over het ontslag van mevrouw Bolle uit Voorburg; bezoek bij Gemmeker aanvragen…

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth Aan: Feldman, Tibor Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: angst voor het niet kwijtraken van haar ‘S’ en met een steriliteitsverklaring weer naar huis te kunnen gaan; Dr. (Bernard) de Vries Robles heeft verbinding met…; hij vroeg ook wie op het Adama van Scheltemaplein haar straf heeft bepaald; indertijd werd gezegd dat ze naar Vught zou gaan en daar haar 6 maanden straf kon gaan uitzitten, die zes maanden zijn ondertussen voorbij; over het ontslag van mevrouw Bolle uit Voorburg; bezoek bij Gemmeker aanvragen…

Brief van Lotte Ruth Feldman-Kan aan haar echtgenoot vanuit kamp Westerbork

Van: Office Palestinien de Suisse Aan: Wijnberg, Walter Datum: 1944-01-29 Plaats: Barneveld, huize De Biezen Mededeling dat Walter op de zesde lijst voor een Palestina Certificaat is geplaatst. Walter bevindt zich op dat moment in kamp Westerbork. De aanvraag is waarschijnlijk door zijn ouders gedaan toen zij zich nog in Barneveld (De Biezen bevonden)

Van: Office Palestinien de Suisse Aan: Wijnberg, Walter Datum: 1944-01-29 Plaats: Barneveld, huize De Biezen Mededeling dat Walter op de zesde lijst voor een Palestina Certificaat is geplaatst. Walter bevindt zich op dat moment in kamp Westerbork. De aanvraag is waarschijnlijk door zijn ouders gedaan toen zij zich nog in Barneveld (De Biezen bevonden)

Brief van Office Palestinien de Suisse aan Walter Wijnberg

Van: het hoofdbestuur van de Posterijen, Telegrafie en Telefonie Aan: belanghebbenden Plaats: Den Haag Datum: 1940-10-11 Onderwerp: uitsluiten van overheidspersoneel van Joods bloed.&nbsp;

Van: het hoofdbestuur van de Posterijen, Telegrafie en Telefonie Aan: belanghebbenden Plaats: Den Haag Datum: 1940-10-11 Onderwerp: uitsluiten van overheidspersoneel van Joods bloed.&nbsp;

Order van het hoofdbestuur van de Posterijen, Telegrafie en Telefonie over overheidspersoneel van Joods bloed

Van: het Bureel van de kampintendant (luitenant Buijvoets en administrateur de Jong)&nbsp; Aan: Stern, Samson Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-11 Onderwerp: Samson heeft toestemming om kamp Westerbork definitief te verlaten.

Van: het Bureel van de kampintendant (luitenant Buijvoets en administrateur de Jong)&nbsp; Aan: Stern, Samson Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-11 Onderwerp: Samson heeft toestemming om kamp Westerbork definitief te verlaten.

Verklaring voor Samson Stern om het kamp voorgoed te mogen verlaten

Toespraak in verband met het overlijden van J.H. Meijer in 1953 Teruggekeken wordt vooral gekeken naar zijn rol voor de Joodse gemeenschap van de stad Groningen.&nbsp;

Toespraak in verband met het overlijden van J.H. Meijer in 1953 Teruggekeken wordt vooral gekeken naar zijn rol voor de Joodse gemeenschap van de stad Groningen.&nbsp;

Toespraak in verband met het overlijden van J.H. Meijer in 1953

Als Salomon Zeelander 19 jaar is, wordt hij gekeurd voor de Nationale Militie. Vrijgesteld wegens te klein, 1545 mm en lichte gebreken, staat op het keuringsformulier, en als beroep diamantslijper. Op 22 september 1898 wordt Salomon ingeschreven als lid van de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond (ANDB). In 1902 vertrekt Salomon met zijn vrouw Rachel uit Amsterdam naar Borgerhout in België, waar hij als diamantslijper werk vindt in Antwerpen. In Borgerhout worden drie kinderen geboren. In 1914 verhuist het gezin naar Amsterdam. Vijf jaar later keren ze terug naar België waar ze in Antwerpen/Deurne gaan wonen. Na het overlijden van zijn vrouw Rachel in 1938 verhuist Salomon naar Hilversum waar hij in het Sanatorium Zonnestraal wordt opgenomen.&nbsp; Op 4 maart 1943 komt Salomon Zeelander in kamp Westerbork aan. Tien dagen later overlijdt hij in het kamp, en wordt daar op 15 maart 1943 - tegen de Joodse traditie - gecremeerd. De urn met as is op de Joodse begraafplaats in Diemen bijgezet op veld U, het veld waar urnen geplaatst zijn van Joden die in Westerbork gecremeerd zijn.&nbsp; Uit het boekje "Struikelstenen Hilversum Bussum", geschreven door Kees Bestebreurtje.&nbsp;

Manuscript over het lot van de familie Birnbaum na hun vertrek uit kamp Westerbork Onderwerp: vertrek uit kamp Westerbork; reisverloop; aankomst in Bergen-Belsen; kampleven; Palestinacertificaten; onbekende kinderen; weeshuis; overbevolking, honger en ziekte; hoop en geloof; vertrek van de onbekende kinderen; opvang van kinderen in het algemeen; vertrek uit Bergen-Belsen; Tröbitz-transport; bevrijding; verwerking….herdenkingsreis in 1995 en 2005.

Manuscript over het lot van de familie Birnbaum na hun vertrek uit kamp Westerbork Onderwerp: vertrek uit kamp Westerbork; reisverloop; aankomst in Bergen-Belsen; kampleven; Palestinacertificaten; onbekende kinderen; weeshuis; overbevolking, honger en ziekte; hoop en geloof; vertrek van de onbekende kinderen; opvang van kinderen in het algemeen; vertrek uit Bergen-Belsen; Tröbitz-transport; bevrijding; verwerking….herdenkingsreis in 1995 en 2005.

Cos Mozesvan Hessen

Cos Mozes
van Hessen