In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Hassel, E.H. Aan: Gudema, Benjamin Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944/1945 Onderwerp: toestemming om werkzaamheden buiten het kamp te verrichten.

Van: Hassel, E.H. Aan: Gudema, Benjamin Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944/1945 Onderwerp: toestemming om werkzaamheden buiten het kamp te verrichten.

Sonderausweis van Benjamin Gudema in kamp Westerbork

Onderwerp: International Jewish Sports Hall of Fame. Het gaat om vijf Joodse leden van de dames turnploeg en hun coach, die tijdens de Olympische spelen van 1928 de gouden medaille wonnen. Stella Blits-Agsterribbe (1910-1943) Anna Dresden-Pollak (1908-1943) Lea Kloot-Nordheim (1904-1943) Elka de Levie (1905-1979) Judikje Themans-Simons (1905-1943) Gerrit Kleerekoper (1897-1943) In verband hiermee is ook een plaquette gemaakt. Zie standplaats PVO 27-08. De plaquette is voor langere tijd uitgeleend. &nbsp;

Onderwerp: International Jewish Sports Hall of Fame. Het gaat om vijf Joodse leden van de dames turnploeg en hun coach, die tijdens de Olympische spelen van 1928 de gouden medaille wonnen. Stella Blits-Agsterribbe (1910-1943) Anna Dresden-Pollak (1908-1943) Lea Kloot-Nordheim (1904-1943) Elka de Levie (1905-1979) Judikje Themans-Simons (1905-1943) Gerrit Kleerekoper (1897-1943) In verband hiermee is ook een plaquette gemaakt. Zie standplaats PVO 27-08. De plaquette is voor langere tijd uitgeleend. &nbsp;

Document Sports Hall of Fame over Nederlands Joodse Olympiërs in 1928

Van: Heutinck, J. H. Aan: Hen-Goudsmit Plaats: Amsterdam Datum: 1943-12-01 Onderwerp: verzenden van een pakket naar kamp Westerbork met bevestiging van ontvangst.

Van: Heutinck, J. H. Aan: Hen-Goudsmit Plaats: Amsterdam Datum: 1943-12-01 Onderwerp: verzenden van een pakket naar kamp Westerbork met bevestiging van ontvangst.

Bewijs van verzending van een postpakket aan mevrouw Hen-Goudsmit in kamp Westerbork

Van: Querido, Levie Aan: Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-30 Onderwerp: Levie is ingedeeld bij de vaste binnendienst; half zeven op, brood eten, half acht vegen met 8 personen; Levie is leider der vegers, schenkt koffie om 7 uur en gaat om tien uur mee om de postpakketten op te halen, deze uitdelen en s' middag controleur over het eten, tijdens het verstrekken van de porties; krijgt een extra portie snert van de keukenchef; Levie heeft een goede reputatie in de barak, zijn werk en als persoon wordt hij geprezen; over een meisje van 4.5 jaar in de barak waarvan de moeder in het ziekenhuis ligt en de vader de hele dag werkt en het broertje ziek was; over Jonni in barak 63; pakketpost; prijzen in het kamp; kampgevangenen met een stempel mogen geld ontvangen; nachtwacht; boeken lezen; over mevrouw Benavante-Querido van 86 jaar en haar dochter (De Hond) van 67 jaar; leven doet hopen…

Van: Querido, Levie Aan: Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-30 Onderwerp: Levie is ingedeeld bij de vaste binnendienst; half zeven op, brood eten, half acht vegen met 8 personen; Levie is leider der vegers, schenkt koffie om 7 uur en gaat om tien uur mee om de postpakketten op te halen, deze uitdelen en s' middag controleur over het eten, tijdens het verstrekken van de porties; krijgt een extra portie snert van de keukenchef; Levie heeft een goede reputatie in de barak, zijn werk en als persoon wordt hij geprezen; over een meisje van 4.5 jaar in de barak waarvan de moeder in het ziekenhuis ligt en de vader de hele dag werkt en het broertje ziek was; over Jonni in barak 63; pakketpost; prijzen in het kamp; kampgevangenen met een stempel mogen geld ontvangen; nachtwacht; boeken lezen; over mevrouw Benavante-Querido van 86 jaar en haar dochter (De Hond) van 67 jaar; leven doet hopen…

Brief van Levie Querido aan Piet vanuit kamp Westerbork

Van: het Rode kruis, Informatiebureau Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Den Haag Datum: 1948 Onderwerp: bevestiging van de ontvangst van een brief.

Van: het Rode kruis, Informatiebureau Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Den Haag Datum: 1948 Onderwerp: bevestiging van de ontvangst van een brief.

Bericht van het Rode Kruis bevestiging van de ontvangst van een brief van Nora van Bergen-Diamant

Foto van Joodse landarbeiders bij de familie Jonkers in Zwiggelte De foto werd gemaakt met de camera van Ernst (Erco) Cosmann. Het object was meegenomen door Ilse Birnbaum tijdens een bezoek aan de boerderij. Van links naar rechts staande: Esther Singer, David (Dudie) Rosenbaum Op de hurken: 2de van rechts Rosa Martha Erleschütz (Eibschütz).&nbsp;

Foto van Joodse landarbeiders bij de familie Jonkers in Zwiggelte De foto werd gemaakt met de camera van Ernst (Erco) Cosmann. Het object was meegenomen door Ilse Birnbaum tijdens een bezoek aan de boerderij. Van links naar rechts staande: Esther Singer, David (Dudie) Rosenbaum Op de hurken: 2de van rechts Rosa Martha Erleschütz (Eibschütz).&nbsp;

Foto van de familie Jonkers en kampgevangenen voor de boerderij in Zwiggelte

Plaatsen in kamp Westerbork

Barak 62

Van: de Groot, Louis Aan: de Groot Samuel en zijn vrouw en Hendrik Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-23 Onderwerp: heel veel familieleden, waaronder vader, moeder en Stella, tante Martha en Bram zijn dinsdag doorgegaan; Louis kon hun niet langer houden dan 1 week; het afscheid was hartelijk, maar zwaar; ‘Pa heeft een bed in de trein. Hij kan dus rusten, wat ook wel moet, want drie dagen in de trein zitten valt niet me; van ‘ s morgens vijf uur tot 11 uur was Louis bij hun in de trein; Louis heeft hun goed verzorgt met levensmiddelen en drinken; ’Stella is zoals altijd lastig, daar hebben ze tijdens de reis geen plezier aan...hopen op een spoedig terugzien'; Hennij en Louis hebben het de laatste dagen ontzettend druk, dagelijks komen 500 mensen aan; ze hebben 's nachts weinig rust; bericht dat de vader van Hennij (Simon Cossen) uit Amsterdam komt…hij mag blijven, omdat zijn kinderen hier een jaar wonen; met Mau en Martha gaat het goed; hopelijk komt aan de situatie een spoedig einde; dagelijks sterven in het kamp 6 tot 8 personen. Zij worden niet meet begraven maar verast; vooral voor ouderen en baby's is de situatie erg. Zij hebben geen weerstand…

Van: de Groot, Louis Aan: de Groot Samuel en zijn vrouw en Hendrik Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-23 Onderwerp: heel veel familieleden, waaronder vader, moeder en Stella, tante Martha en Bram zijn dinsdag doorgegaan; Louis kon hun niet langer houden dan 1 week; het afscheid was hartelijk, maar zwaar; ‘Pa heeft een bed in de trein. Hij kan dus rusten, wat ook wel moet, want drie dagen in de trein zitten valt niet me; van ‘ s morgens vijf uur tot 11 uur was Louis bij hun in de trein; Louis heeft hun goed verzorgt met levensmiddelen en drinken; ’Stella is zoals altijd lastig, daar hebben ze tijdens de reis geen plezier aan...hopen op een spoedig terugzien'; Hennij en Louis hebben het de laatste dagen ontzettend druk, dagelijks komen 500 mensen aan; ze hebben 's nachts weinig rust; bericht dat de vader van Hennij (Simon Cossen) uit Amsterdam komt…hij mag blijven, omdat zijn kinderen hier een jaar wonen; met Mau en Martha gaat het goed; hopelijk komt aan de situatie een spoedig einde; dagelijks sterven in het kamp 6 tot 8 personen. Zij worden niet meet begraven maar verast; vooral voor ouderen en baby's is de situatie erg. Zij hebben geen weerstand…

Brief van Louis de Groot aan het gezin van Samuel de Groot en Hendrik vanuit kamp Westerbork

Van: Langstadt, Ruth Aan: Frank, M. Plaats: Westerbork, kamp, barak 40 F Datum: 1943 Onderwerp: bedankt voor een pakketje en brief; ze is bruin verbrand, omdat ze buitendienst werkt en ze ziet er heel gezond uit; ze werkt samen met een groep jongelui, het is erg gezellig; ze woont samen met een paar meisjes, waarvan de ouders ook naar Theresienstadt zijn; van haar ouders alleen een briefkaart en brief vanuit Amsterdam ontvangen, daarna niets meer gehoord…

Van: Langstadt, Ruth Aan: Frank, M. Plaats: Westerbork, kamp, barak 40 F Datum: 1943 Onderwerp: bedankt voor een pakketje en brief; ze is bruin verbrand, omdat ze buitendienst werkt en ze ziet er heel gezond uit; ze werkt samen met een groep jongelui, het is erg gezellig; ze woont samen met een paar meisjes, waarvan de ouders ook naar Theresienstadt zijn; van haar ouders alleen een briefkaart en brief vanuit Amsterdam ontvangen, daarna niets meer gehoord…

Briefkaart van Ruth Langstadt aan M. Frank vanuit kamp Westerbork

Van: Löwenhardt, Werner Aan: Goldstein, L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-02-26 Onderwerp: felicitatiekaart en felicitaties voor L. Goldstein. Als cadeau een bon voor een pakje tabak. Goldstein was werkzaam op de naaiatelier dat in die periode onder leiding stond van Kattenburg.

Van: Löwenhardt, Werner Aan: Goldstein, L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-02-26 Onderwerp: felicitatiekaart en felicitaties voor L. Goldstein. Als cadeau een bon voor een pakje tabak. Goldstein was werkzaam op de naaiatelier dat in die periode onder leiding stond van Kattenburg.

Felicitatiekaart voor L. Goldstein getekend door Werner Löwenhardt met handtekeningen van mede-kampgevangenen

Van: Verwaltung Aan: Lobstein, Adriaan Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-12-12 Onderwerp; oproep om te verschijnen bij de Verwaltung in barak 86.

Van: Verwaltung Aan: Lobstein, Adriaan Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-12-12 Onderwerp; oproep om te verschijnen bij de Verwaltung in barak 86.

Oproep voor Adriaan Lobstein om bij de Lagerkommandant(en) te verschijnen in barak 86

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-03-17 Onderwerp: overlijden van Sophia van Vollenhoven-Wallega.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1950-03-17 Onderwerp: overlijden van Sophia van Vollenhoven-Wallega.

Uittreksel uit Burgerlijke Stand van Den Haag betreffende het overlijden van Sophia van Vollenhoven-Wallega

Van:&nbsp; Aan: Niemeijer, R. Plaats: Hooghalen Datum: 1948-09 Onderwerp: drie mannen, bewakers van het Interneringskamp in Hooghalen: Niemeijer, Egges en Wever.

Van:&nbsp; Aan: Niemeijer, R. Plaats: Hooghalen Datum: 1948-09 Onderwerp: drie mannen, bewakers van het Interneringskamp in Hooghalen: Niemeijer, Egges en Wever.

Bewakers van het Interneringskamp Westerbork in Hooghalen

Foto van Yvonne Suskind

Van: Annie (vriendin van haar moeder) Aan: van Bergen, Chaja Plaats:&nbsp;Amsterdam Datum: 1945-05 Onderwerp: zeker al een grote meid geworden…twee weken geleden haar broertjes Eddy gezien…van alles doen als Chaja weer terug is (voorlezen en een bezoek aan Artis).

Van: Annie (vriendin van haar moeder) Aan: van Bergen, Chaja Plaats:&nbsp;Amsterdam Datum: 1945-05 Onderwerp: zeker al een grote meid geworden…twee weken geleden haar broertjes Eddy gezien…van alles doen als Chaja weer terug is (voorlezen en een bezoek aan Artis).

Brief van Annie aan Chaja van Bergen vanuit Amsterdam

Beroepsgroepen in kamp Westerbork

Verplegers kamp Westerbork

Oproep Oproep om te verschijnen bij de Verwaltung, barak 86 Oproep bestemd voor: Katz, Werner&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-12-13

Oproep Oproep om te verschijnen bij de Verwaltung, barak 86 Oproep bestemd voor: Katz, Werner&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-12-13

Oproep voor Werner Katz

Van: Bos, Fa.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Muntendam&nbsp; Datum:&nbsp;1951-10 Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Van: Bos, Fa.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Muntendam&nbsp; Datum:&nbsp;1951-10 Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

IsakMogendorff

Isak
Mogendorff