In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Abraham Emanuel Sachs was één van de twintig gevangenen uit Leeuwarden en Groningen die op 22 januari 1945 aan de Woudweg te Dokkum door de bezetter als represaillemaatregel werden gefusilleerd. &nbsp;Op 13 januari 1945 ontdekte de bezetter wapens op een boerderij in de buurt van het afwerpterrein onder Aalsum bij Dokkum. In de omgeving volgde een reeks arrestaties. Op 19 januari zouden drie arrestanten worden overgebracht naar Leeuwarden. Een van hen was de apotheker dr. Pieter Engelbertus Gunster. In zijn apotheek was het hoofdkantoor van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten gevestigd. Hier werden geregeld vergaderingen gehouden. Om Gunster te bevrijden hebben verzetsstrijders de arrestantenwagen bij het dorp Valom gedwongen te stoppen. Een lid van het Sonderkommando Albrecht uit Leeuwarden werd bij deze overval gedood, evenals de Belgische chauffeur. De Duitse Grundmann wist te ontkomen. De gearresteerde Gunster, die een schotwond in zijn knie had, kon worden bevrijd. De wraak van Kommando Albrecht was meedogenloos. Aan de Woudweg werden twintig gevangenen, zonder enige vorm van proces, neergeschoten. Deze massaexecutie was de grootste die in de provincie Friesland heeft plaatsgevonden. De naam van Abraham Emanuel Sachs staat op een monument in Dokkum (zie https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/1969/dokkum-verzetsmonument)

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 30-06-1943 Nr. 381 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De Vries, Isaac geb. 27-01-73 overleden te Westerbork op 23-06-1943 op 25-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 30-06-1943 Nr. 381 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De Vries, Isaac geb. 27-01-73 overleden te Westerbork op 23-06-1943 op 25-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Isaac de Vries

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-01-22 Onderwerp: schrijven is lastig vanwege beperkingen, het vinden van een rustige plek en het werk (kolen lossen, doodop); over Stella en Werner; mogelijk op 9 of 16 februari naar Amsterdam; bij aankomst in Amsterdam direct naar de Joodse Raad en daarna naar zijn broer Herbert, weer naar de Joodse Raad en daarna een mogelijkheid om Stella te ontmoeten; de volgende dag naar de Vreemdelingendienst en weer de Joodse Raad….; zorg voor ouders Stella; binnengekomen transport kwam uit Zaandam, er kwamen ook Nederlandse Joden binnen, die naar een werkkamp in de buurt werden doorgestuurd. &nbsp; &nbsp;&nbsp;

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-01-22 Onderwerp: schrijven is lastig vanwege beperkingen, het vinden van een rustige plek en het werk (kolen lossen, doodop); over Stella en Werner; mogelijk op 9 of 16 februari naar Amsterdam; bij aankomst in Amsterdam direct naar de Joodse Raad en daarna naar zijn broer Herbert, weer naar de Joodse Raad en daarna een mogelijkheid om Stella te ontmoeten; de volgende dag naar de Vreemdelingendienst en weer de Joodse Raad….; zorg voor ouders Stella; binnengekomen transport kwam uit Zaandam, er kwamen ook Nederlandse Joden binnen, die naar een werkkamp in de buurt werden doorgestuurd. &nbsp; &nbsp;&nbsp;

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Bouw. Bouw van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork. Kamp Westerbork, 1939. Een barak in aanbouw.

Bouw. Bouw van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork. Kamp Westerbork, 1939. Een barak in aanbouw.

van de bouw van een aantal barakken in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Ausweiskarte Van: Schrijver, Samuel. Westerbork, 1945-02-05

Ausweiskarte Van: Schrijver, Samuel. Westerbork, 1945-02-05

Ausweiskarte

Bewijs van crematie Datum: 23-03-1943 Nr. 131 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Weijl, Jonas geb. 19-09-73 overleden 20-03-1943 te Westerbork op: 22-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 23-03-1943 Nr. 131 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Weijl, Jonas geb. 19-09-73 overleden 20-03-1943 te Westerbork op: 22-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Jonas Weijl

Tekst. Tekst met illustratie uit 'Humor und Melodie'. 'Uns sagt er, opium macht ihn froh...'. Kamp Westerbork, 1943-09-27.

Tekst. Tekst met illustratie uit 'Humor und Melodie'. 'Uns sagt er, opium macht ihn froh...'. Kamp Westerbork, 1943-09-27.

Illustratie en tekst uit het revueboek Humor und Melodie

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1946-05-10&nbsp; Onderwerp: heidebrand van 7 mei 1946 ten westen van kamp Westerbork (in de buurt van de rijwielstalling).

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1946-05-10&nbsp; Onderwerp: heidebrand van 7 mei 1946 ten westen van kamp Westerbork (in de buurt van de rijwielstalling).

Brief van Houtvester Assen aan de directeur van Staatsbosbeheer

Overgetypt krantenartikel uit Het Nieuws van den Dag&nbsp; Datum: 1943-09-27&nbsp; Onderwerp: Doodvonnissen tegen 10 verzetsstrijders, later gecremeerd in Westerbork.

Overgetypt krantenartikel uit Het Nieuws van den Dag&nbsp; Datum: 1943-09-27&nbsp; Onderwerp: Doodvonnissen tegen 10 verzetsstrijders, later gecremeerd in Westerbork.

Doodvonnissen tegen 10 verzetsstrijders

Van: Bob&nbsp;en Hans Cahen Aan: Cahen-Vries, de, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-08 Onderwerp: wel of niet op transport gaan naar Westerbork. Mevrouw Cahen ligt in een ziekenhuis te Amersfoort.

Van: Bob&nbsp;en Hans Cahen Aan: Cahen-Vries, de, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-08 Onderwerp: wel of niet op transport gaan naar Westerbork. Mevrouw Cahen ligt in een ziekenhuis te Amersfoort.

Brief van Bob en Hans Cahen aan mevr. Cahen-de Vries vanuit kamp Westerbork

Bewijs Van: Rebecca Gimbrere-Snoek Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-03 Bewijs dat zij in de school werkzaam is.

Bewijs Van: Rebecca Gimbrere-Snoek Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-03 Bewijs dat zij in de school werkzaam is.

Bewijs van Rebecca Gimbrere-Snoek

Van: Magnus-Lezer, Riek Aan: lieve menschen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-02 Onderwerp: op transport gaan van ouders; ontvangen van pakket; omstandigheden in het kamp en de barakken. Blz.: 2

Van: Magnus-Lezer, Riek Aan: lieve menschen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-02 Onderwerp: op transport gaan van ouders; ontvangen van pakket; omstandigheden in het kamp en de barakken. Blz.: 2

Brief van Riek Magnus-Lezer aan bekenden vanuit kamp Westerbork

Kwitantie afgegeven door de Joodsche Raad voor Amsterdam, Afdeling Den Haag Voor: H. Cohen Plaats: Leiden&nbsp; Datum: 1942-02-16&nbsp; Betreft verhuisaanvraag.

Kwitantie afgegeven door de Joodsche Raad voor Amsterdam, Afdeling Den Haag Voor: H. Cohen Plaats: Leiden&nbsp; Datum: 1942-02-16&nbsp; Betreft verhuisaanvraag.

Kwitantie in verband met een verhuisaanvraag van de Joodse Raad voor Amsterdam, Afdeling Den Haag

Gemmeker, A.K. (de kampcommandant van kamp Westerbork) heeft net een kaarsje in een dennenboom aangestoken ter ere van het Germaanse Joelfeest.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-12-19.&nbsp;

Gemmeker, A.K. (de kampcommandant van kamp Westerbork) heeft net een kaarsje in een dennenboom aangestoken ter ere van het Germaanse Joelfeest.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-12-19.&nbsp;

Kampcommandant Gemmeker steekt een kaars aan tijdens het Joelfeest van 1942 in kamp Westerbork

Arbeitskarte / Arbeidskaart Van: Rebecca Gimbrere-Snoek Geboren: 1885-01-31, woonachtig in barak 61 Gruppe: Schule Lehrerin Groep: DB 10 Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-02

Arbeitskarte / Arbeidskaart Van: Rebecca Gimbrere-Snoek Geboren: 1885-01-31, woonachtig in barak 61 Gruppe: Schule Lehrerin Groep: DB 10 Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-02

Arbeitskarte van Rebecca Gimbrere-Snoek

Van: Emmering, S. Aan: mijn patienten Plaats: Amsterdam Datum: 1941 Onderwerp: dringend advies om een nieuwe huisarts te kiezen. Dit i.v.m. het niet meer mogen uitoefenen van de praktijk na 1 mei a.s.

Van: Emmering, S. Aan: mijn patienten Plaats: Amsterdam Datum: 1941 Onderwerp: dringend advies om een nieuwe huisarts te kiezen. Dit i.v.m. het niet meer mogen uitoefenen van de praktijk na 1 mei a.s.

Brief van S. Emmering aan zijn patiëntenkring

Van: (Hilversum)-Querido, Sara Aan: meneer Hamburger Plaats: Hollandsche Schouwburg Datum: 1943-05-12 Onderwerp: aankomst in de Schouwburg, een verzoek om dit door te geven aan haar zuster.

Van: (Hilversum)-Querido, Sara Aan: meneer Hamburger Plaats: Hollandsche Schouwburg Datum: 1943-05-12 Onderwerp: aankomst in de Schouwburg, een verzoek om dit door te geven aan haar zuster.

Verzoek van Sara Querido om door te geven dat zij zich in de Schouwburg bevindt

Van: Hoorn, van, H. Aan: Medema, fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-11 Onderwerp: Bevestiging ontvangst en bedankje pakket.

Van: Hoorn, van, H. Aan: Medema, fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-11 Onderwerp: Bevestiging ontvangst en bedankje pakket.

Briefkaart van Henriette van Hoorn aan fam. Medema vanuit kamp Westerbork

Van: Nederlandsche Rode Kruis&nbsp; Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1947-02-21&nbsp; Onderwerp: persoonsinformatie over haar broer Gustaaf Barnstijn.

Van: Nederlandsche Rode Kruis&nbsp; Aan: Coelingh-Barnstijn, A.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1947-02-21&nbsp; Onderwerp: persoonsinformatie over haar broer Gustaaf Barnstijn.

Brief van het Nederlandsche Rode Kruis aan A. Coelingh-Barnstijn

Bewijs van crematie Datum: 31-03-1943 Nr. 135 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De Vries, Rebecca Reintje geb. 24-12-76 overleden 21-03-1943 te Westerbork op: 25-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 31-03-1943 Nr. 135 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De Vries, Rebecca Reintje geb. 24-12-76 overleden 21-03-1943 te Westerbork op: 25-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Rebecca Reintje de Vries

Kok, Leo.&nbsp; Portret van Hans Cahen.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-08-24.

Kok, Leo.&nbsp; Portret van Hans Cahen.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-08-24.

Portret van Hans Cahen getekend door Leo Kok

Ausweiskarte Van: Snoek, Hermine Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-11-28 Met opmerking: Protestantin, vorlaufig zuruckgestellt

Ausweiskarte Van: Snoek, Hermine Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-11-28 Met opmerking: Protestantin, vorlaufig zuruckgestellt

Ausweiskarte van Hermine Snoek

Van: Polak, A. (geschreven door Gerard Polak en…) Aan: Polak, S.&nbsp; Plaats: Apeldoorn&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: beschrijving situatie. De schrijver was twee keer bij de vertrekkende trein, maar heeft Salomon gemist. (Mogelijk gaat het om het vertrek uit het werkkamp 't Schut naar kamp Westerbork). Veel Joden zijn vertrokken uit Apeldoorn. Het is stil geworden. De schrijver verwacht zelf ook elk moment te moeten vertrekken.

Van: Polak, A. (geschreven door Gerard Polak en…) Aan: Polak, S.&nbsp; Plaats: Apeldoorn&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: beschrijving situatie. De schrijver was twee keer bij de vertrekkende trein, maar heeft Salomon gemist. (Mogelijk gaat het om het vertrek uit het werkkamp 't Schut naar kamp Westerbork). Veel Joden zijn vertrokken uit Apeldoorn. Het is stil geworden. De schrijver verwacht zelf ook elk moment te moeten vertrekken.

Briefkaart van Abraham Polak aan zijn zoon Salomon vanuit Apeldoorn

Fotograaf: Stertzenbach, W. Ingang van woonoord Schattenberg. Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1959 Het portiersgebouw met het afsluithek; slagboom en klok. Het portiersgebouw is barak 75. Het gaat hier om een nieuwe barak op deze plek met het nummer van de oude.

Fotograaf: Stertzenbach, W. Ingang van woonoord Schattenberg. Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1959 Het portiersgebouw met het afsluithek; slagboom en klok. Het portiersgebouw is barak 75. Het gaat hier om een nieuwe barak op deze plek met het nummer van de oude.

Foto van de ingang van het woonoord Schattenberg

Monumenten in kamp Westerbork

Nationaal Monument

Van: Acohen, Maurits Aan: Acohen, Tom Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07 Onderwerp: 10 gulden bestemd voor Tom, van opa en oma.

Van: Acohen, Maurits Aan: Acohen, Tom Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07 Onderwerp: 10 gulden bestemd voor Tom, van opa en oma.

Bewijs van een storting van geld vanuit kamp Westerbork

Foto van dwangarbeiders aan het werk in de buurt van het Joods werkkamp Conrad Plaats: Conrad, Joods werkkamp Datum: 1942

Foto van dwangarbeiders aan het werk in de buurt van het Joods werkkamp Conrad Plaats: Conrad, Joods werkkamp Datum: 1942

Foto van dwangarbeiders aan het werk in de buurt van het Joods werkkamp Conrad

Van: Krell, Mania Aan: beste mensen (de pleegouders van haar zoon Nal Kats) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-28 Onderwerp: ze heeft nog niets gehoord sinds haar laatste schrijfdag, ze maakt nu gebruik van haar volgende; ze is nu vier weken in het kamp, slechts 2 briefjes ontvangen; tijdens Orthodox Pasen wilde zij geen brood eten, maag-darm problemen daardoor; in het kamp wel rekening gehouden met orthodoxen, kregen 2 maal per dag warm eten; het valt niet me met aardappelen te ontbijten en vervolgens 10.5 uur te werken; ze ligt sinds zaterdag op bed, driehoog, onder haar krioelt van alles; 500 mensen in een barak, aan weerzijden 250; mentaliteit bewonderingswaardig; buigen, maar breken niet; krijgt bezoek, driehoog van Ida haar man, Ida zelf zit in Vught; nicht Freida heeft een hartaanval gekregen, mede omdat ze niets voor haar familie uit Rotterdam kon doen, zij zijn gisteren doorgereisd; zelf heeft Mania ze een dubbele Sperre (als verpleegster en bontnaaister); ze heeft gelegenheid genoeg om alles vanuit haar bed waar te nemen; ze wou dat ze in staat was na de oorlog een boek over kamp Westerbork willen schrijven; het zou voor de geallieerden een kleine kunst moeten zijn een einde aan de wekelijks transporten te maken…iedere levensteken zou een weldaad zijn; een of twee jaar nog oorlog zou voor haar ondragelijk zijn, vooral bij het zien van al die moeders en kinderen…

Van: Krell, Mania Aan: beste mensen (de pleegouders van haar zoon Nal Kats) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-28 Onderwerp: ze heeft nog niets gehoord sinds haar laatste schrijfdag, ze maakt nu gebruik van haar volgende; ze is nu vier weken in het kamp, slechts 2 briefjes ontvangen; tijdens Orthodox Pasen wilde zij geen brood eten, maag-darm problemen daardoor; in het kamp wel rekening gehouden met orthodoxen, kregen 2 maal per dag warm eten; het valt niet me met aardappelen te ontbijten en vervolgens 10.5 uur te werken; ze ligt sinds zaterdag op bed, driehoog, onder haar krioelt van alles; 500 mensen in een barak, aan weerzijden 250; mentaliteit bewonderingswaardig; buigen, maar breken niet; krijgt bezoek, driehoog van Ida haar man, Ida zelf zit in Vught; nicht Freida heeft een hartaanval gekregen, mede omdat ze niets voor haar familie uit Rotterdam kon doen, zij zijn gisteren doorgereisd; zelf heeft Mania ze een dubbele Sperre (als verpleegster en bontnaaister); ze heeft gelegenheid genoeg om alles vanuit haar bed waar te nemen; ze wou dat ze in staat was na de oorlog een boek over kamp Westerbork willen schrijven; het zou voor de geallieerden een kleine kunst moeten zijn een einde aan de wekelijks transporten te maken…iedere levensteken zou een weldaad zijn; een of twee jaar nog oorlog zou voor haar ondragelijk zijn, vooral bij het zien van al die moeders en kinderen…

Brief van Mania Krell aan beste mensen vanuit kamp Westerbork

Van: Acohen, Maurits Aan: Leny, Ru en Tom Plaats: Westerbork, kamp, barak 62. Datum: 1943 Onderwerp: over censuur, over pakketpost; voedseladvies van een dokter gekregen over wat te zenden; advocaat Proosdij is in het kamp. Maurits heeft hem een briefjes geschreven of hij met hem kam praten over de Portugese kwestie; Maurits was op zijn kantoor, maar kon niet worden toegelaten; moeder werkt niet meer samen met Maurits, ze werkt nu bij zilverpapierwerkplaats, licht, doch smerig werk; Maurits werkt op de bonenlezerij; moeder is zenuwachtig als zij 's avonds alleen in de barak zit, de tafels zijn niet verlicht. Ze branden wel eens een kaars, maar daar moeten ze heel zuinig mee zijn; moeder is al voor de tweede keer naar het badhuis geweest. Ze heeft een pasje; normal is het eenmaal in de week, drie minuten aankleden, drie minuten uitkleden en 6 minuten douchen; over wanner het kamp opgeruimd wordt; de oorlog zal niet eeuwig duren.

Van: Acohen, Maurits Aan: Leny, Ru en Tom Plaats: Westerbork, kamp, barak 62. Datum: 1943 Onderwerp: over censuur, over pakketpost; voedseladvies van een dokter gekregen over wat te zenden; advocaat Proosdij is in het kamp. Maurits heeft hem een briefjes geschreven of hij met hem kam praten over de Portugese kwestie; Maurits was op zijn kantoor, maar kon niet worden toegelaten; moeder werkt niet meer samen met Maurits, ze werkt nu bij zilverpapierwerkplaats, licht, doch smerig werk; Maurits werkt op de bonenlezerij; moeder is zenuwachtig als zij 's avonds alleen in de barak zit, de tafels zijn niet verlicht. Ze branden wel eens een kaars, maar daar moeten ze heel zuinig mee zijn; moeder is al voor de tweede keer naar het badhuis geweest. Ze heeft een pasje; normal is het eenmaal in de week, drie minuten aankleden, drie minuten uitkleden en 6 minuten douchen; over wanner het kamp opgeruimd wordt; de oorlog zal niet eeuwig duren.

Brief van Maurits Acohen aan zijn kinderen vanuit kamp Westrerbork

Van: Groenteman Max (aangevuld en verzonden door Vischjager) Aan: oom Gerrit en gezin Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-09 Onderwerp: ‘wanneer u deze brief ontvangt zijn wij ook weggehaald’; ze laten de moed niet zakken; ze zullen geld toesturen voor pakketjes; Vischjager: in opdracht van Max en Liesje stuur ik u 200 gulden; ‘tot mijn spijt zijn ze zaterdagnacht van mijn woning afgehaald.’&nbsp;

Van: Groenteman Max (aangevuld en verzonden door Vischjager) Aan: oom Gerrit en gezin Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-09 Onderwerp: ‘wanneer u deze brief ontvangt zijn wij ook weggehaald’; ze laten de moed niet zakken; ze zullen geld toesturen voor pakketjes; Vischjager: in opdracht van Max en Liesje stuur ik u 200 gulden; ‘tot mijn spijt zijn ze zaterdagnacht van mijn woning afgehaald.’&nbsp;

Brief van Max Groenteman en Vischjager aan oom Gerrit vanuit Amsterdam

Sonder-Ausweis Van: Snoek, Hermine Datum: 1944 Plaats: Westerbork, kamp Gerechtigd om het kamp te verlaten

Sonder-Ausweis Van: Snoek, Hermine Datum: 1944 Plaats: Westerbork, kamp Gerechtigd om het kamp te verlaten

Sonderausweis van Hermine Snoek

Tekst van een lied van Johnny en Jones getiteld: ‘Wij slopen met muziek’

Tekst van een lied van Johnny en Jones getiteld: ‘Wij slopen met muziek’

Lied van Johnny en Jones geschreven in kamp Westerbork met de titel 'Wij slopen met muziek'

Dagboek van Aad Van As Westerbork, kamp Datum: 1942-1944

Dagboek van Aad Van As Westerbork, kamp Datum: 1942-1944

Dagboek van Aad van As

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directie&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1939-09-25&nbsp; Onderwerp Werkverschaffing Vluchtelingenkamp, subsidie, kosten; ontginning van meer gebied voor productie, 35 hectaren, kampboerderij; leiding geven aan vluchtelingen.

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directie&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1939-09-25&nbsp; Onderwerp Werkverschaffing Vluchtelingenkamp, subsidie, kosten; ontginning van meer gebied voor productie, 35 hectaren, kampboerderij; leiding geven aan vluchtelingen.

Brief van Houtvester Assen aan de directie

Van: Aussen, Herta Aan: Renès, N. Plaats: Trein Datum: 1943-09-14 Onderwerp: aantal mensen in wagon, bagage, omstandigheden. Bijzonderheden: in de trein geschreven. De briefkaart is waarschijnlijk bij het emplacement Onnen-Haren uit de trein gegooid. &nbsp;

Van: Aussen, Herta Aan: Renès, N. Plaats: Trein Datum: 1943-09-14 Onderwerp: aantal mensen in wagon, bagage, omstandigheden. Bijzonderheden: in de trein geschreven. De briefkaart is waarschijnlijk bij het emplacement Onnen-Haren uit de trein gegooid. &nbsp;

Briefkaart van Herta Aussen aan Netty vanuit de trein naar Auschwitz

Sonder-Ausweis&nbsp; Kaempfer, Heinz, 20-4-04, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 6).&nbsp; Gültig bis: Auf Weiteres

Sonder-Ausweis&nbsp; Kaempfer, Heinz, 20-4-04, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 6).&nbsp; Gültig bis: Auf Weiteres

Leo JacobVoorzanger

Leo Jacob
Voorzanger